|

سرپرستی که «مدعی العموم» عموم بود

محمدحسین نجاتی

در ایامی دانشگاه‌های ایران چون برگ‌ریزان پاییزی بودند. وزارت علوم حیاط خلوتی بود برای ترویج سیاست‌هایی خاص از سوی گروهی خاص از سیاستمداران که دانشگاه را چون دانشگاه علامه، دانشجو را کنترل‌شده و محدود، استادان را منفعل و یکدست و فضای دانشگاهی را تفکیک شده و بی‌رمق می‌خواستند. دانشگاه‌های ایران طی هشت‌سال روزهای بی‌سابقه‌ای را تجربه کردند. نخبگان دانشگاهی عطای ماندن در کشور را به لقایش بخشیدند. دانشگاه‌ها استقلالشان را در جذب استاد و دانشجو از دست دادند. وزارت علوم قیم دانشگاه‌ها شد. قطره‌چکان بودجه‌هایی را سر سفره دانشگاه‌ها گذاشت. استادان دگراندیش گوشه‌گیر و بازنشسته شدند. مراکزی چون پیام‌نور با نسبت 300استاد به یک دانشجو حرمت گرفتند و بودجه‌های هم‌تراز دانشگاه شریف، امیرکبیر و تهران گرفتند. تعداد مقالات علمی رشد نجومی پیدا کردند و کیفیت و ارجاع به مقالات به گرد پای کمیت آنها نرسید. هدف علم، رشد تعداد مقالات شد. دانشگاه‌های مطرح برای بالا بردن کاذب رتبه علمی یک‌شبه ادغام شدند. هرسال دانشگاه‌ها سه‌ماه به خواب تابستانی رفتند. دیپلماسی علمی تنها به سمت چین و روسیه و ونزوئلا روانه شد. رانت علمی بالا گرفت و سیاسیون و فرزندانشان یا بورسیه گرفتند و یا عضو هیات‌علمی شدند. نمره محافظت از مالکیت فکری‌مان، طبق گزارش 2012-2013 رقابت‌پذیری جهانی، در بین 144کشور، 112 شد. جایی پایین‌تر از لیبی و نیجریه و تیمور و سریلانکا. بیش از نیمی از المپیادی‌های مدارسمان (بنا بر بعضی بررسی‌ها احتمالا تا حدود 60-70درصد) مهاجرت کردند. نرخ بیکاری دانش‌آموختگان دو رقمی شد و به 7/15درصد رسید و جایگاه ایران در این شاخص جایی پایین‌تر از پاکستان، آذربایجان، ترکیه، قزاقستان شد. نتایج پژوهش‌هایی نشان داد بیش از 70درصد دانشجویان دکترای یک دانشگاه مهم کشور، به فکر مهاجرت افتادند. دختران دانشجو محدود شدند، با سهمیه‌بندی جنسیتی مواجه شدند و دانشجویان ستاره‌هایی در پرونده‌های خود دیدند. هیات‌های علمی مردانه ماندند و سهم زنان در هیات‌های علمی در کل کشور به 20درصد رسید. دانشگاه‌های مادر کشور، شأن خود را نادیده گرفتند. با طرح دانشگاه‌های پولی برای قشر مرفه جامعه تور پهن کردند و برای مدرک کارشناسی ارشد و دکترا 20 تا 50میلیون‌تومان شهریه گرفتند. همه اینها تصویری است از خروجی دانشگاه‌ها و وزارت علومی که حیاط خلوتی بود برای ترویج سیاست‌هایی خاص از سوی گروهی خاص از سیاستمداران. گروهی که مانع وزارت دکتر جعفر توفیقی شدند و حتی دولتمردان تدبیر و امید را به جایی رساندند که در دقیقه 90 از حضور جعفر توفیقی محروم شوند. مردی که دانشگاه را مستقل می‌خواست و در 60روز کاری گام‌هایی در وزارت علوم برداشت که توانست امیدهای تازه‌ای که با پیروزی دولت «تدبیر و امید» در دل دانشگاهیان و جوانان ایجاد شده بود را تا اندازه‌ای تحقق بخشد. توفیقی در قدم اول به سراغ کسانی رفت که در هشت‌سال گذشته حقی از آنان ضایع‌ شده بود. ستاره‌های گروهی از دانشجویان ستاره‌دار در پرونده‌های وزارت علوم را محو کرد. راه را برای بازگشت استادان بازنشسته هموار کرد. صدای بلند تغییر در دانشگاه علامه‌طباطبایی و صنعتی اصفهان را شنید. ستاد وزارت علوم را ترمیم کرد. دانشگاه‌ها را برای آغاز سال تحصیلی آماده کرد. مانع اجرای رانت‌های علمی در بورسیه‌های دانشجویی شد. نظر اعضای هیات‌های علمی در تغییر روسای دانشگاه‌ها را محترم شمرد. جعفر توفیقی در وزارت علوم و در زمان اندک سرپرستی حداقل خواسته‌های دانشجویان و دانشگاهیان ایران را محقق کرد. آن هم در ساختاری که تیغ تیز عدم‌رای‌اعتماد را هر روز احساس می‌کرد و به همین دلیل گاهی دست به عصا برای پیشبرد سیاست‌هایش گام بر می‌داشت. با این حال آنچه که از جعفر توفیقی مرد نام‌آشنای وزارت علوم در این 60روز به‌جاماند، تعیین سیاست‌هایی در مسیر خواسته‌های قاطبه دانشگاهیان بود نه تامین خواسته‌های گروهی خاص از سیاستمداران خاص. او در وزارت علوم «مدعی‌العموم عموم» بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.