|

دستگاه آموزش، مهاجرین و طرح چند پرسش

طه ولی‌زاده

دستگاه آموزش به‌عنوان یکی از زیرمجموعه‌های دستگاه ایدئولوژی و در ارتباط و پیوستگی ناگسستنی با دیگر بخش‌ها، وظایفی را بر عهده دارد که با انجامشان نقش بسزایی در تحکیم و بازتولید مناسبات موجود ایفا می‌کند؛ از جمله قرار دادن افراد در جایگاه‌های متفاوت اجتماعی- اقتصادی (غربال‌گری)، بدیهی‌سازی ایدئولوژی حاکم و ارزش‌های متناسبش، مشروعیت‌بخشیدن به نحوه تقسیم‌کار (شایسته‌سالاری) و غیره. مشروعیت‌بخشیدن به نحوه تقسیم کار یک جنبه درونی یا فردی و یک جنبه خارجی دارد. فرد در دل این چرخه، آموزش می‌بیند که همواره خود مقصر است و هیچ عامل دیگری در زندگیش نقش نداشته است. اگر امروز کارگری ساده است مشکل از خود اوست چرا که غفلت کرده و درس را رها کرده یا اگر پزشکی متخصص، پس شرایطی که دارد حاصل زحمت‌های شبانه‌روزی‌اش است. و البته همانطور که گفتیم این بحث یک جنبه خارجی نیز دارد. کارمند لیسانسیه‌ای که مدرک ارشد خود را می‌گیرد احتمالا با ترفیع اداری نیز روبه‌رو خواهد شد. با وجود اینکه دولت-ملت‌ها همواره میل به «شهروندسازی» و یکسان جلوه‌دادن «مردم» دارند و از همه ابزارهایشان برای تحقق این هدف استفاده می‌کنند اما دستگاه آموزش همانند سایر ساختارهای جامعه و زیرمجموعه‌های به‌هم‌متصلشان بی‌توجه به این مساله، کاری به «مردم» (واژه‌ای که درست به اندازه سیمرغ انتزاعی، زیبا و بی‌شکل است) ندارد. مخاطب دستگاه آموزش، فرد بر پایه جایگاهش در مناسبات تولید است؛ یعنی فرد بر پایه جایگاه اقتصادی- اجتماعی‌اش. البته که منظور ما اینجا از فرد، مصداقی است از افرادی که در یک جایگاه مشخص (نسبت به...) قرار دارند. برای توضیح بیشتر این مساله بد نیست از مثالی آشنا استفاده کنیم. درک کودکی که در سیستان بزرگ شده و مخاطب داستان «خانواده آقای هاشمی» در کتاب مدنی بوده است با کودکی که در مرکز شهر تهران مشغول تحصیل بوده چه شباهتی به هم دارند؟ کدام کودک با آقای هاشمی هم‌ذات‌پنداری می‌کند؟ یا کودک پناهنده افغانی که از هزار خوان گذشته و به تهران رسیده است، چه ارتباطی بین مهاجرتش با مهاجرت «خانواده آقای هاشمی» می‌بیند؟ البته اگر سعادت نصیبش شده باشد و از قضا وارد چرخه آموزش رسمی شده باشد. در کشور ما پناهندگان بزرگ‌ترین گروه وامانده از چرخه آموزش هستند. برای فهم چرایی این مساله ابتدا می‌بایست به دنبال پیداکردن جوابی برای پرسش‌های زیر رفت، یا شاید در پی تدقیق و تعمیق جواب‌های موجود بود. 1-پناهندگان در چرخه تولید چه جایگاهی دارند؟ اهمیت این پرسش آنجا نمایان می‌شود که خیلی ساده و فروکاسته شده البته، دستمزد یک کارگر ایرانی و یک کارگر مهاجر را با هم مقایسه کنیم. اگر کودک کارگر ایرانی قادر باشد تا کلاس پنجم درس بخواند، کودک کارگر مهاجر خیلی زودتر مجبور است از چرخه آموزش خداحافظی کند چرا که پدرش دستمزد کمتری نسبت به یک کارگر ایرانی دریافت می‌کند و او باید این فاصله خالی بین دخل و خرج را پر کند. 2- ایدئولوژی و متولیانش چه تاثیری را با چه ابزاری و به چه شیوه‌ای بر جایگاه اجتماعی-اقتصادی پناهندگان می‌گذارند؟ چرایی طرح این پرسش نیز واضح است. قوانین موجود و آیین‌نامه‌ها به صورت مستقیم و غیرمستقیم مانع ورود اکثر کودکان پناهنده به چرخه آموزش می‌شود. تقویت نگاه‌های ضدمهاجرین از طریق رسانه‌ها و... که همه و همه نیازمند واکاوی و پژوهش‌های فراوان است. و در انتها این پرسش مطرح می‌شود که اساسا ضرورت طرح این مساله چیست؟ کدام وجه تمایز در مهاجران لزوم تعمیق شناخت را به ما نشان می‌دهد. مهاجران امروز همان حاشیه‌نشین‌های فردا هستند. حاشیه‌نشین‌هایی که عاملیت تغییر دارند. نگاهی گذرا به آنچه چندی پیش در آلمان، سوئد، فرانسه و انگلیس اتفاق افتاد، به ما نقش برجسته مهاجران و حاشیه‌نشین‌ها را در اعمال برخی تغییرات (حداقل در فضای اجتماعی) نشان می‌دهد. از سوی دیگر به همان اندازه که مهاجرین می‌توانند در جریان‌های اجتماعی تاثیر‌گذار باشند، پتانسیل ظهور فاشیسم را نیز در دل خود دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.