عماد افروغ در گفتوگو با «شرق»:
با اصرار امضا گرفتند و بعد گفتند پس بگیر!
عکس:امیر جدیدی، شرق
طیبه میرحسینی: دوره حضور عماد افروغ در پارلمان، به مجلس هفتم محدود میشود. این استاد دانشگاه و فعال سیاسی پس از این دوره، به شکل خودخواسته از حضور در رقابتهای مجلس هشتم کنار رفت چرا که معتقد بود نباید همه تخممرغها را در سبد سیاست چید. مجلس هفتم که به سبب حمایتهای خاص از دولت نهم، مورد انتقاد قرار داشت، نتوانست آنگونه که باید از بازارهای نظارتی خود بهره گیرد. یکی از این ابزارها، تحقیقوتفحص بود. عماد افروغ درباره حال و هوای تحقیقوتفحصهای مجلس هفتم به سوالات «شرق» پاسخ گفت که در ادامه میآید. با توجه به اینکه در ادوار مختلف مجلس، تحقیقوتفحصهای بسیاری مطرح و پیگیری شده است، بهنظر شما فلسفه اصلی این امر چیست؟ قانونگذاری و نظارت دو وظیفه عمده نمایندگان مجلس است که تحقیقوتفحص در اصل یکی از اهرمهای نظارت در شرایط خاص بوده و ابزاری ضروری بهشمار میرود و شخص من نیز از هر تحقیقوتفحصی استقبال میکنم و معتقدم تحقیقوتفحص هم فرصتی است که نمایندگان مسایل خود را مطرح و نظارت خود را به رخ بکشند و هم فرصتی است تا دستگاهها از خود دفاع کنند. نگاه به مقوله تحقیقوتفحص نباید
سیاسی باشد، در حالی که گاهی اوقات شاهدیم که در پس برخی تحقیقوتفحصها نگاه سیاسی نهفته و این امر طوری جا افتاده است که گاهی اختلافات شخصی، سلیقهای و منطقهای منجر به تحقیقوتفحص میشود؛ البته نمیتوان آن را به همه تحقیقوتفحصها یا اصل این مساله تسری داد. صرفنظر از ملاحظات بعضا سیاسی و سلیقهای که در پسِ برخی از تحقیقوتفحصها است، بنده معتقدم تحقیقوتفحص امری بسیار مثبت بوده و نباید از آن هراس داشت و با ارایه گزارش باید مردم را در جریان امور قرار داد، چرا که تحقیقوتفحص میتواند ذیل آگاهی بخشی و طرحی که در مجلس هفتم تحت عنوان «انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات» نهایی شد، تفسیر و معنا شود و جامعه باز و آزاد بهنظر من باید به استقبال طرحهای تحقیقوتفحص برود. با وجود تصویب طرحهای تحقیقوتفحص از سوی مجلس، همه آنها به ثمر نرسیده یا حتی در صورت نتیجهدادن، گزارش نهایی در صحن علنی قرائت نشده است، بهنظر شما چه عواملی در به ثمرننشستن تحقیقوتفحصها تاثیرگذارند؟ متاسفانه بنده شاهد بودم که عدهای بهخصوص دستگاههای اجرایی میکوشند جلو تصویب طرح تحقیقوتفحص را بگیرند و برای این کار لابیهای
مختلفی انجام میدهند یا اگر طرحی تصویب شد، سعی میکنند که با لابیهای پیدرپی این تحقیقوتفحص پس گرفته شود یا اگر در قالب یک طرح تقدیم هیاترییسه شده است، هیاترییسه را تحریک کنند تا خود وارد عمل شده و چانهزنی کند و از نمایندگان بخواهد که طرح تحقیقوتفحص را پس بگیرند. درواقع، قطعنظر از تمام تلاشها و موانعی که بر سر راه تصویب طرحهای تحقیقوتفحص قرار دارد، عدهای نیز در فرآیند انجام آن مشکل ایجاد میکنند. بارها اتفاق افتاده که تحقیقوتفحصها پس از به سرانجامرسیدن نیز پیگیری نمیشوند و در حالی که هر کدام از موارد و مولفههای تحقیقوتفحص میتواند سرنخی برای پیگیریهای بعدی باشد، متاسفانه بسیاری از تحقیقوتفحصها مبتلا به این گرفتاری شدند که صرفا در حد اطلاعرسانی صورت میگیرند و هیچ سرنخی از آنها دنبال نمیشود. جامعه آگاه و شفاف ما که در چارچوب قانوناساسی قرار دارد، شجاعت لازم برای پرسش و پاسخگویی را که باید داشته باشد، ندارد که سیاستزدگی و تا حدی اقتصادزدگی اصلیترین موانع آن است و ماها هنوز عادت نکردیم و فرهنگ لازم را برای سوال و جواب نداریم و متاسفانه عدهای هم نمیخواهند جامعه به سمت شفافیت رفته و
رشد کند در حالی که هرچقدر مردم رفتارهای احساسی و شتابزده نداشته و آگاهتر باشند و این آگاهی ریشهدارتر باشد انتخابهای معقولتری میکنند. برخی از عنصر «مصلحت» بهعنوان دلیل جلوگیری از تحقیقوتفحص سخن میگویند. نظر شما در اینباره چیست؟ مصلحتاندیشیهای کاذب نیز از دیگر موانعی است که مانع از فرآیند روبهجلو طرحهای تحقیقوتفحص است، چرا که عدهای نمیخواهند لایههای مربوط به حقیقت و آگاهی مردم خوب عمل کند یا با مانع روبهرو نشود و در موارد گوناگون، انواع و اقسام مصلحتاندیشیها صورت میگیرد که نتیجه عکس هم دارد. یعنی اینطور نیست که فکر کنیم این مصلحتاندیشیها به نفع جامعه است و در مقاطع مختلف شاهد بودهایم که گاهی این مصلحتاندیشیها کار دست ما داده است. جامعه ما مقداری از آن شفافیت، رقابت، آگاهی لازم و اطلاعرسانیهایی که لازمه یک جامعه سالم و پرنشاط است فاصله دارد بنابراین این امر باید ریشهیابی شده و عواملی که در فاصلهگرفتن ما از وضعیت مطلوب تاثیرگذارند، مشخص شوند. قانون اساسی کشور ما کامل و شفاف بوده و هیچ مشکلی ندارد پس هیچ مانع قانونی در برابر تحقیقوتفحصها وجود ندارد بلکه این
موانع بیش از آنکه مکتوب باشند غیرمکتوب هستند و ما باید اینها را دنبال کنیم که این عوامل غیرمکتوب متعلق به جناح خاصی نبوده و مسالهای است که در فرهنگ سیاسی ما جا نیفتاده است. ما هنوز معنی واقعی تحزب را نمیدانیم و یاد نگرفتهایم که قاعدهمند عمل کنیم و دست از رفتارهای زشت و زننده غیراخلاقی جناحی برداریم، جناحهای سیاسی ما فرهنگ توسعهیافته ندارند و قبیلهای عمل میکنند، ما قاعده بازی را نمیدانیم و این قاعده ریشه ساختاری و فرهنگی دارد که بنده ریشه ساختاریای را که برگرفته از رابطه مرکز پیرامونی، تمرکزگرایی در اداره کشور با اتکا به اقتصاد نفتی است، مهم میدانم. بنابراین احزابی که قرار است عَلَم تحزب و رفتار قاعدهمند را بلند کنند، باید فرهنگ آن را داشته باشند تا این فرهنگ به تدریج نهادینه و به اقشار و نسلهای بعدی منتقل شود.در بحث فرهنگسازی شاید ورود عوامل اصلی همانند اساتید دانشگاه، عالمان، دانشمندان و روزنامهنگاران لازم باشد و سعی کنیم مقداری دست از این رفتارهای سلیقهای و جناحی برداریم تا بستر فراهم شود تا مردم آگاه شوند که هر چه این آگاهی بیشتر باشد، میتوانند فضا را به گونهای هموار کنند که
بالاییها نتوانند هرطور که دوست داشته باشند مانور دهند؛ مانورهایی که خلاف و مغایر با نیازهای مردم است. به جز لابی و مصلحتاندیشی، چه موارد دیگری را میتوان بهعنوان مانع اعمال نظارت مجلس ذکر کرد؟ علاوه بر لابیها، نگاههای سیاسی و سلیقهای و عدمفرهنگ لازم در به نتیجه نرسیدن تحقیقوتفحصها، عدمهمکاری بین هیاتهای تحقیقوتفحص و سازمانها و نهادها نیز عامل مهمی است. آقای افروغ شما از نمایندگان مجلس هفتم بودید که در این مجلس تحقیقوتفحصهای بسیاری مطرح بود، آیا شما از روند این امر در آن دوره رضایت داشتید؟ در مجلس هفتم در کمیسیون فرهنگی فعالیت میکردم و تمام وقت خود را صرف امور فرهنگی میکردم. شاید بهطور دقیق، جزییات همه طرحهای تحقیقوتفحص در خاطرم نباشد ولی سه طرح شامل تحقیقوتفحص از سازمان ملی جوانان، مرکز امور زنان و فرهنگ و ارشاد اسلامی در کمیسیون تصویب شدند و کارهای تحقیق نیز آغاز شد و گزارشهای نهایی آماده شد. در یکی از موارد آندوره بنده تلاش زیادی برای ارایه گزارش از تحقیقوتفحص در صحن علنی داشتم که متاسفانه با لابیهای صورتگرفته از سوی برخی افراد، مانع از این
کار شدند. گاهی اوقات برخی افراد مایل نیستند به نتیجه تحقیقوتفحص تن دهند و نتایج مطالعات با مذاق برخی سازگاری ندارد بنابراین بر سر نتیجه تحقیقوتفحص سروصدا راه میاندازند که البته اشکالی هم ندارد چراکه هر تحقیقوتفحصی باید بتواند سرنخی برای مطالعات بعدی باشد. هیچ تحقیقوتفحصی بیعیب و نقص نیست اما ضعفهای موجود هر طرح را باید با بحث و گفتوگو رفع کرد فقط باید مواظب بود تا نگاههای سیاسی و سلیقهای بر طرحها نفوذ نداشته باشد. در مجلس هفتم ما از افرادی دعوت کردیم که اگر اعتراضی در مورد تحقیقوتفحصها دارند بیان کنند تا به سوالاتشان پاسخ دهیم اما برایمان روشن شد خیلی از آنها که دم از نقد میزنند، خود اهل نقد نیستند و گاهی برخی صحبتها شنیده میشد که فلانی میگوید در رابطه با گزارش فلان تحقیقوتفحص فیلم میسازم، آیا طیکردن فرآیند قانونی، طرحی برای رسیدن به نتیجه فیلم ساختن دارد؟ من هیچوقت از چنین چیزهایی هراس نداشته و ندارم. آقای افروغ، شما در جلد اول از کتاب«من قال ما قال» گفتهاید که بر سر موضوعی اقتصادی برای تحقیقوتفحص از وزارت بازرگانی از شما امضا گرفته و بعد از چند روز تقاضای پسگرفتن
کردهاند، داستان از چه قرار بوده و شما چه کردید؟ در آن مجلس، من درگیر مسایل اقتصادی نبودم و تمام تمرکزم روی فرهنگ و امور فرهنگی بود، روزی یکی از آقایان درباره تحقیقوتفحص از وزارت بازرگانی با من صحبت کرد و من با داشتن مبنا و قاعده، آن طرح را امضا کردم، اما بعد از چند روز و شاید به خاطر لابیهایی که صورت گرفته بود و از طرح این مساله منصرف شده بودند از من نیز خواستند امضایم را پس بگیرم و فشارهای سختی بر من وارد کردند اما من چون نه لابی میکنم و نه تحتتاثیر آن قرار میگیرم از پس گرفتن امضایم خودداری کردم و اینکار را توهین به وجدان و بشریت میدانم و اگر این کار را میکردم حق مردم را نادیده گرفته بودم چرا که آن طرح را بر پایه قاعده و مبنا امضا کرده بودم. هرچند آن طرح به حد نصاب نرسیده و تصویب نشد اما من بر سر امضای خود ماندم و از آن نگذشتم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.