خوشبینیم؛ اگر اجازه دهند
محمدحسن نجمی
یکی از علما را پرسیدند که «یکی با ماه رویی است در خلوت نشسته و درها بسته و رقیبان خفته و نفس طالب. هیچ باشد که به قوت پرهیزگاری، او به سلامت بماند؟» گفت: «اگر از مهرویان به سلامت بماند، از بدگویان نماند!» این حکایت در کنار جمله «جواد ظریف» که گفته بود «دوستان اجازه دهند به اهدافمان دست یابیم»، میتواند روایت خوبی از برخورد این روزهای وزیر خارجه کشورمان با برخی چهرههای تندرو باشد. گرچه حکایت روایتشده، قیاسی معالفارق در تطابق است، ولی نفس آن با واقعیات جاری همخوانی دارد. واکنشهای افراطیون داخلی و دشمنان خارجی از جمله اسراییل پس از بازگشت هیات ایرانی از نیویورک، رفتارهایی بود که از قبل هم قابل پیشبینی بود. اما یکی از انتقاداتی که برخی منتقدان به سفر نیویورک وارد میکنند، رفتاری است که آنها خوشبینی دولتمردان به ایالات متحده میخوانند. آنها معتقدند که با توجه به رفتارهای مقامات غربی بهخصوص ایالات متحده، دیپلماتهای ایرانی نسبت به حل مسایل بیش از حد خوشبین هستند. اما باید توجه کرد که دیپلماتهای کشورمان به چه چیز خوشبین هستند. اگر بخواهیم از پنجره واقعگرایی به ماجرا نگاه کنیم، خواهیم دید که مقامات
اجرایی کشور، بیش از آنکه به تغییر رفتار غرب بهویژه آمریکا خوشبین باشند، به تغییر رویکرد و رفتار دیپلماسی ایران خوشبین هستند. تغییر لحنی که بتواند باعث چرخش سیاستهای غرب شود و همچنین ایجاد تحول در فضایی که دوطرف سرسختانه بر خواستههای خود پافشاری میکردند، قطعا ایجاد خوشبینی میکند. طرف ایرانی به گیرابودن و موثربودن گفتمان خود امیدوار و خوشبین است نه به رفتار طرف مقابل. چراکه رفتار مناسب در اینسو، باعث تغییر رفتار در سوی دیگر و ایجاد امید برای رفع مشکلات پیشآمده میشود. مسلم است که عدماعتماد کامل به طرف مقابل، از لازمههای مذاکره است، ولی این رفتار اگر از حد بگذرد، سرسختی و لجاجت را در مذاکره به بار میآورد. مقامات ایرانی در مذاکرات هم، مطمئنا نه کاملا بیاعتماد هستند و نه کاملا اطمینان دارند؛ بلکه نگاهی بینابین بر آنها حاکم است که همین نوع نگاه به مذاکره، وجه تمایز تیم فعلی و تیمهای سابق در هشتسال گذشته است. اگر به رفتار تیمهای مذاکرهکننده در طول دولتهای نهم و دهم نگاهی اجمالی داشته باشیم، متوجه میشویم که دو طرف، برحسب سابقهای که از یکدیگر برای هم ساخته بودند، پیش از آغاز مذاکرات علیه یکدیگر
«گارد» گرفته و منتظر بودند تا طرف مقابل را به بهانهای مورد حمله قرار دهند. اما با نگاه تازه در دیپلماسی ایرانی، که به واقعیات جاری و همچنین کاستن از لحن خشک و غیرمنعطف معطوف شده است، باعث شده تا تیم مذاکرهکننده نه به طرف غربی، بلکه به خود و عکسالعمل نسبت به رفتارهای معقولانه از سوی خود، خوشبین باشد. بنابراین، همه به لحن دیپلماتیک مقامات ایرانی که مورد قبول جهان است، خوشبین هستیم. به گفتمانی که توانست پس از هشتسال با گوشهنشینکردن اسراییل، نخستوزیرش را مجبور به اتخاذ واکنشهای عصبی کند؛ به تغییری که باعث شد تا هنگام سخنرانی «رییسجمهوری ایران» در سازمان ملل، شاهد صندلیهای خالی نباشیم، خوشبینیم. چراکه همه میدانیم با توجه به رفتارهایی که تاکنون از غرب سرزده است، نمیتوان به آن کاملا خوشبین بود، هرچند که رفتار طرف مقابل، آیینهای است از رفتار خودمان. زیرا که نمیتوان ادعا کرد ما خوب مطلق بودیم و آنها بد مطلق. ما هم اشتباه داشتهایم و به جبران اشتباهات سابق از سوی مقامات فعلی خوشبینیم. با این اوصاف باید گفت که «اگر اجازه دهند، خوشبینیم.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.