|

نگاهی کوتاه به تاریخچه یک‌قرنی نوبل

جایزه‌ای برای تقدیر از خدمت به نوع بشر

نگار کرمیان

هفته گذشته برندگان جایزه نوبل 2013 اعلام شدند. مراسم اهدای جایزه نوبل از سال 1901 میلادی برای تقدیر از دانشمندان و محققان عرصه‌های مختلف علمی هر سال مصادف با سالگرد مرگ «آلفرد نوبل» در سوئد برگزار می‌شود. جایزه نوبل به‌عنوان افتخارآمیزترین و معتبرترین جایزه علمی دنیا در پنج زمینه فیزیک، شیمی، فیزیولوژی و پزشکی، ادبیات و صلح به برندگان اعطا می‌شود. از سال 1968 نوبل اقتصاد نیز به‌عنوان ششمین موضوع مورد توجه قرار گرفت. اساس جایزه نوبل که امروزه به‌صورت معتبرترین جایزه علمی جهان درآمده است، بیش از یکصدسال پیش گذاشته شد. «آلفرد نوبل» مخترع دینامیت و صنعتگر سوئدی در وصیتنامه‏اش (که 27 نوامبر 1895 در باشگاهی سوئدی - نروژی در پاریس امضا کرد)، نحوه اهدای سالانه این جوایز را تعیین کرد. «آلفرد نوبل» از اینکه از اختراع او (دینامیت) برای اهداف ویرانگرانه و غیرصلح‌جویانه استفاده می‌کردند، آزرده‏خاطر بود و می‌خواست از افرادی که به نوع بشر خدمت کرده‏اند، تقدیر کند. به‌زودی و پس از علنی‌شدن وصیتنامه «نوبل»، از مفاد آن به دلایل قانونی و دلایل دیگر انتقاد کردند. یک انتقاد این بود که وصیتنامه فاقد دقت است. همچنین برادرزاده‌های «آلفرد نوبل» هم به وصیتنامه اعتراض کردند. («آلفرد نوبل» هیچ‌گاه ازدواج نکرد و فرزندی نداشت) مذاکرات طولانی و مصالحه‌هایی بین مجریان وصیتنامه و موسساتی که قرار بود جوایز را اهدا کنند، انجام گرفت تا اینکه سرانجام دولت سوئد مقررات مربوط به اهدای این جایزه را تصویب کرد. گرچه مقررات تصویب‏شده، قواعد علمی لازم برای تعیین برندگان را ارایه می‌کرد، اما هنوز نکات متعددی در آنها باقی مانده بود که لازم بود موسسات اهداکننده جوایز آنها را تفسیر کنند. اولین دوره مراسم اهدای جایزه نوبل در رشته‌های ادبیات، فیزیک، شیمی و فیزیولوژی یا پزشکی در محل «فرهنگستان قدیمی سلطنتی موسیقی» در استکهلم سوئد در سال 1901 برگزار شد، اما از سال 1902، جوایز را پادشاه سوئد و به‏طور رسمی اهدا می‌کند. «شاه اسکار دوم» پادشاه وقت سوئد، در ابتدا نمی‌خواست اهدای این جوایز بزرگ ملی به خارجیان را تایید کند، اما گفته می‌شود پس از درک ارزش تبلیغی این جوایز برای سوئد، نظرش عوض شد. جوایز نوبل هر ساله در مراسمی رسمی در تاریخ دهم دسامبر (19 آذر) اهدا می‌شود. دهم دسامبر سالروز مرگ «آلفرد نوبل» است. البته کمیته‌ها و موسساتی که مسوول گزینش برندگان هستند، معمولا نام‏ برندگان جایزه نوبل را یک‌ماه قبل در ماه اکتبر (اواسط مهرماه)، اعلام می‌کنند. برندگان جایزه‌های نوبل فیزیک و شیمی را «فرهنگستان سلطنتی علوم سوئد»، برنده جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را انستیتو کارولینسکای سوئد، برنده جایزه نوبل ادبیات را فرهنگستان سوئد و برنده جایزه صلح نوبل را کمیته‏ای منصوب‏شده توسط کمیته نوبل نروژ تعیین می‌کند. «آلفرد نوبل» در زمان حیاتش از هیچ‏کدام از موسسات فوق نپرسیده بود که آیا مسوولیت تعیین کردن برندگان را می‌پذیرند یا نه و این سازمان‌ها پس از مدت زیادی تامل، این وظیفه را قبول کردند. اهدای جایزه اقتصاد برخلاف جوایز دیگر که از سال 1901 اهدا شده‏اند، از سال 1968 توسط «بانک سوئد» با عنوان «جایزه علوم اقتصادی به یادبود آلفرد نوبل» آغاز شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.