|

نوبل فیزیولوژی یا پزشکی در یک نگاه

آخرین اسلحه «آلفرد»

محیا فراهانی . پزشک و دارنده مدال کشوری المپیاد زیست‌شناسی

«آلفرد نوبل» شیمیدان، صنعتگر و اسلحه‌ساز سوئدی و مخترع دینامیت در ‌سال‌های آخر عمرش به خاطر تولید این سلاح مرگبار مورد انتقادات و حملات شدیدی از جانب رسانه‌ها قرار گرفت. وی که ثروت هنگفتش را از صنعت و کارخانه‌های اسلحه‌سازی‌اش به‌دست آورده بود، تصمیم گرفت تا تصویر بهتری از خود در نزد آیندگان شکل دهد و بیشتر ثروتش را برای تامین هزینه‌های جایزه نوبل اختصاص داد. او در قسمتی از وصیتنامه‌اش نوشته است: «... بخش اعظم ثروتم باید به‌عنوان سرمایه جایزه به کسانی داده شود که در سال‌جاری بزرگ‌ترین خدمت را به جامعه بشریت کرده‌اند...» در رابطه با پزشکی گفته است: «... بخشی از این سرمایه باید به کسی داده شود که بزرگ‌ترین کشف را در زمینه پزشکی و فیزیولوژی کرده است...» از این‌روست که جایزه نوبل در سال 1895 به وصیت دکتر «نوبل» پایه‌گذاری شد. برندگان جایزه نوبل پزشکی چگونه انتخاب می‌شوند؟ به‌طور کلی چهار هیات مخصوص برای بررسی و اهدای جوایز فعالیت می‌کنند و انجمن نوبل در موسسه کارولینسکا مسوول انتخاب برنده جایزه نوبل پزشکی از میان نامزدهای معرفی‌شده توسط کمیته نوبل برای پزشکی و فیزیولوژی است. نامزدشدن برای دریافت جایزه نوبل در این رشته فقط با دعوت اعضای کمیته از شخص واجد شرایط انجام می‌شود. اعضای کمیته نوبل پزشکی و فیزیولوژی که در هفت گروه انجام مسوولیت می‌کنند، فرم‌های محرمانه‌ای برای افراد مورد نظر می‌فرستند و به این صورت آنها را نامزد دریافت جایزه می‌کنند. انتخاب برندگان در هفت مرحله کلی به شرح زیر انجام می‌پذیرد: 1- سپتامبر: کمیته نوبل پزشکی فرم‌های محرمانه را برای حدود سه‌هزار پروفسور منتخب در سراسر جهان، برندگان نوبل در زمینه پزشکی و فیزیولوژی و اعضای انجمن نوبل می‌فرستد. 2-فوریه: فرم‌های تکمیل‌شده باید حتما قبل از ماه فوریه در اختیار کمیته نوبل قرار گیرد. در این ماه کمیته نامزدهای اولیه را تعیین می‌کند. 3- مارس-می: در این مدت اسامی نامزدهای اولیه برای ارزیابی برای کارشناسان این حوزه فرستاده می‌شود. 4- ژوئن-آگوست: گزارش‌های مربوط نوشته می‌شوند. 5- سپتامبر: کمیته نوبل نامزدهای نهایی را برای انجمن نوبل می‌فرستد. 6- اکتبر: در این ماه انجمن نوبل برندگان را با به رای گذاشتن نامزدهای نهایی انتخاب می‌کند و درنهایت اسامی برندگان اعلام می‌شود. 7- دسامبر: در 10 دسامبر در استکهلم پایتخت سوئد، جوایز به برندگان اهدا می‌شود. برنده جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی امسال دوشنبه گذشته (7 اکتبر 2013) یکصدوچهارمین برندگان نوبل در این رشته اعلام شدند. «جیمز راثمن»، «رندی شکمن» و «تامس زودهوف» برای اکتشافشان در ماشین تنظیم ترابری وزیکول‌ها برنده جایزه نوبل شدند. وزیکول‌ها کیسه‌های کوچکی از جنس غشای سلولی هستند که برای انتقال مواد در داخل سلول و انتقال مواد به خارج و داخل آن استفاده می‌شوند. در هر لحظه میلیون‌ها مولکول مختلف درون سلول به مقاصد مختلف فرستاده می‌شوند، ولی تا پیش از مشخص‌‌شدن نتایج تحقیقات این سه دانشمند، کسی نمی‌دانست مولکول‌ها درون سلول از کجا می‌دانند چطور و به کجا بروند. دانستنی‌هایی درباره جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی - طی‌سال‌های 1915، 1916، 1917، 1918، 1921، 1925، 1940، 1941 و 1942، واقع در‌ سال‌های جنگ جهانی اول و دوم هیچ جایزه نوبلی در این رشته به کسی تعلق نگرفت. طبق اساسنامه نوبل اگر هیچ‌کدام از کارهای علمی در حد استانداردهای تعیین‌شده در آن نباشد، در آن سال جایزه به کسی اعطا نمی‌شود. - از سال 1901 تا 2013، 204 نفر به صورت گروهی یا فردی برنده جایزه نوبل شدند. - سن میانگین برندگان نوبل پزشکی از 1901 تا 2012، 57 سال است. - تاکنون جوان‌ترین برنده جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی «فردریک بنتینگ» کاشف هورمون انسولین است که در 32سالگی در سال 1923 موفق به دریافت جایزه نوبل شد و پیرترین برنده هم «ریتون روس» است که در 87 سالگی در سال 1966 برای کشف ویروس‌های القاکننده تومور به جایزه نوبل دست پیدا کرد. - از 204 برنده جایزه نوبل در فیزیولوژی یا پزشکی در این 112 سال تنها 10 جایزه به بانوان تعلق گرفته است. - «آدولف هیتلر» در سال 1939، سه‌دانشمند آلمانی را که نامزد دریافت جایزه نوبل شده بودند از جمله «گرهاد دوماک» نامزد جایزه نوبل در زمینه فیزیولوژی یا پزشکی را از دریافت جایزه منع کرد. - در رشته پزشکی تاکنون هیچ‌کس بیشتر از یک‌بار برنده جایزه نوبل نشده است. - «زیگموند فروید» روانشناس و بنیانگذار روانکاوی، 32بار نامزد دریافت جایزه نوبل شد، ولی هیچگاه جزو برندگان اعلام نشد. «فروید» در سال 1936 در رشته ادبیات هم نامزد دریافت جایزه نوبل شده بود. به برندگان نوبل چه چیزی اهدا می‌شود؟ مدال پزشکی: مدال پزشکی با تصویر نابغه‌ای در این علم است که در حال جمع‌کردن آب در کاسه‌ای برای رفع تشنگی دختربچه‌ای است و در همین حین کتابی روی پای او قرار دارد. دیپلم نوبل: هر دیپلم نوبل کار هنری خاص و یگانه‌ای است که توسط هنرمندان و خطاطان سوئدی طراحی شده است. جایزه مالی: «آلفرد نوبل» بیشتر دارایی‌اش را یعنی معادل چهارمیلیون‌و‌650هزاردلار برای سرمایه‌گذاری باقی گذاشت تا درآمد این سرمایه‌گذاری هر‌ساله به‌عنوان جایزه به شایستگان نوبل اعطا شود. جایزه نوبل 2013 به مبلغ یک‌میلیون‌و200هزاردلار تعیین شده است. اگرچه بسیاری از دانشمندان و خدمتگزاران به جامعه فیزیولوژی یا پزشکی موفق به دریافت جایزه نوبل نمی‌شوند، با این همه همواره باید به یاد داشته باشیم که بخش عمده‌ای از آسایش و راحتی زندگی ما مدیون تلاش‌ها و نوآوری‌های همین انسان‌های بزرگی است که تنها تعداد اندکی از آنها نایل به دریافت جایزه نوبل می‌شوند و این امر چیزی از ارزش کار و کوشش اکثریتی که این جایزه را دریافت نمی‌کنند، کم نمی‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.