|

خواندني‌هاي جايزه نوبل فيزيک

مهم‌ترين علم از ديد باني جايزه

ياسان زرکوب

«آلفرد نوبل» در 27 نوامبر 1895، آخرين وصيت‌نامه خود را امضا کرد و بيشتر دارايي خود را به جايزه‌اي اختصاص داد تا همه‌ساله بدون توجه به مليتي خاص، به افراد شايسته اهدا شود. نام برندگان نوبل فيزيک، اکتبر (نيمه مهر) هر سال اعلام مي‌شود. جايزه نوبل فيزيک يکي از جايزه‌هاي نوبل است و آکادمي سلطنتي علوم سوئد، از سال 1901 تاکنون اين جايزه را اهدا مي‌کند. جايزه نوبل فيزيک جايزه‌اي است که «آلفرد نوبل»، مخترع سوئدي ديناميت و بنيانگذار جايزه نوبل، آن را در جايگاه اول وصيت‌نامه خود آورده است. جايزه نوبل فيزيک به دانشمند يا دانشمنداني اهدا مي‌شود که طبق وصيت‌نامه «آلفرد نوبل»، «مهم‌ترين کشف يا اختراع را در حوزه فيزيک» به ثبت رسانده باشند. در اواخر قرن نوزدهم بسياري از مردم، فيزيک را مهم‌ترين علم محسوب مي‌کردند و شايد به همين دليل بود که «آلفرد نوبل» هم اين جايزه را پيش از همه جوايز ديگر بيان کرده است. پژوهش‌هاي خود وي نيز ارتباط نزديکي با فيزيک داشت. جايزه نوبل فيزيک را آکادمي علوم سلطنتي سوئد در استکهلم اهدا مي‌کند. جايزه نوبل در زمان مناسبي بنياد گذاشته شد و توانست از بسياري از فعاليت‌ها و پژوهش‌هاي برجسته علمي که زمينه‌ساز پديدآمدن حوزه‌ها و شاخه‌هاي جديدي از فيزيک در اين دوره بودند، حمايت کند. در ادامه اين گزارش، خواندني‌هايي از جايزه نوبل فيزيک را با هم مرور مي‌کنيم. تعداد جوايز نوبل فيزيک از سال 1901 تا سال گذشته، 106بار جايزه نوبل فيزيک اهدا شده بود، البته در سال‌هاي 1916، 1931، 1934، 1940، 1941 و 1942 (شش‌سال) اين جايزه اهدا نشده است. براساس اعلام بنياد نوبل، در سالي که هيچ تلاش قابل ملاحظه‌اي در يک رشته علمي صورت نگيرد، مبلغ جايزه تا سال بعد نگهداري و اين مبلغ به موجودي صندوق بنياد افزوده مي‌شود. گفتني است در سال‌هاي جنگ جهاني اول و دوم، تعداد کمتري جايزه نوبل اهدا شده است. جوايز مشترک و انفرادي هرچند از سال 1901 تا 2012 تعداد 106 جايزه نوبل اهدا شد، 194 نفر اين جايزه را دريافت کرده‌اند. از تعداد 106 جايزه نوبل فيزيک، 47 جايزه فقط به يک برنده اهدا شد، 30 جايزه به‌طور مشترک بين دو نفر تقسيم شد و 29 جايزه ديگر به سه نفر رسيده است. اما در اين ميان «جان باردين» دوبار و در سال‌هاي 1956 و 1972 جايزه نوبل فيزيک را دريافت کرده است و 193 نفر ديگر، هرکدام يک‌بار اين جايزه را با خود به خانه برده‌اند. سن برندگان نوبل فيزيک متوسط سني برندگان نوبل فيزيک 55 سال است. جوان‌ترين برنده نوبل فيزيک 25ساله بوده است. «لارنس براگ» 25ساله، در سال 1915، همراه پدرش جايزه نوبل فيزيک را دريافت کرد. پيرترين برنده نوبل فيزيک هم «ريمون داويس جونيور» بود که در 88 سالگي جايزه نوبل فيزيک سال 2002 را از آن خود کرد. اين 2 زن از 193 برنده جايزه نوبل، تنها دو نفر زن بودند. «ماري کوري» در سال 1903 جايزه نوبل فيزيک گرفت و در سال 1911 نيز نوبل شيمي دريافت کرد. «ماريا ژئوپرت - ماير» نيز در سال 1963 موفق به دريافت جايزه نوبل فيزيک شد. نوبل فيزيک از منظر اعداد 106: از سال 1901 تا 2012، 106 بار جايزه نوبل فيزيک اهدا شده است. 47: 47 جايزه نوبل فيزيک، فقط به يک دانشمند اهدا شده است. 2: تاکنون دو زن مفتخر به دريافت جايزه نوبل فيزيک شده‌اند. 88: پيرترين برنده جايزه نوبل فيزيک تا به امروز «ريموند ديويس» بود که در سال 2002 و در سن 88سالگي اين افتخار را به دست آورد. 55: ميانگين سني برندگان جايزه نوبل فيزيک در زمان دريافت آن، 55 سال بوده است. تعداد جوايز نوبل مشترک و غيرمشترک در حوزه فيزيک 47 جايزه نوبل فيزيک به يک دانشمند، 30 جايزه به‌طور اشتراکي به دو دانشمند و 29 جايزه به‌طور اشتراکي به سه دانشمند اهدا شده است. طبق اساسنامه بنياد نوبل، اگر دو يا سه نفر شايسته دريافت جايزه نوبل باشند، مي‌توان يک جايزه را به‌طور مشترک به اين دو يا سه نفر اهدا کرد. در عين حال به هيچ‌وجه ممکن نيست که اين جايزه بين بيش از سه شخص تقسيم شود. تعداد برندگان نوبل فيزيک نوبل فيزيک از سال 1901 تا 2012 به 194نفر جايزه داده است. البته از آنجايي که «جان باردين» دو بار جايزه گرفته، بايد اين تعداد را 193نفر اعلام کرد. زنان برنده جايزه نوبل فيزيک از 193 برنده جايزه نوبل فيزيک، تنها دونفر از آنها زن بودند: «ماري کوري» (1903) و «ماريا ژئوپرت ماير» (1963). برندگان نوبل فيزيک متوفي تاکنون هيچ فرد درگذشته‌اي، برنده جايزه نوبل فيزيک نشده است چراکه اساسنامه بنياد نوبل صراحتا اعلام کرد اين جايزه به دانشمندان درگذشته اهدا نخواهد شد؛ مگر اينکه مرگ پس از اعلام نام برنده رخ داده باشد. خانواده‌هاي برنده نوبل فيزيک زوج‌ها: «ماري کوري» و «پير کوري» در سال 1903 جايزه نوبل فيزيک را به دست آوردند. پدر و پسر: «ويليام براگ» و پسرش «لارنس براگ» (همزمان و در سال 1915)، «نيلز بوهر» (1922) و پسرش «آگ بوهر» (1975)، «مان سيگبام» (1924) و پسرش «کلي سيگبام» (1981) و در نهايت «جي جي تامسون» (1906) و پسرش «جورج پاگت تامسون» (1937) جايزه نوبل فيزيک را دريافت کردند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.