|

ایران؛ هزار و یک شب خاورمیانه

آلن فرشون

برخلاف آنچه همیشه تبلیغ می‌شود و می‌شنویم، در خاورمیانه بدترین‌ها، محتمل‌ترین‌ها هستند. اما حتی همین توصیه ناامید‌کننده مانع از این نمی‌شود که ما آرزو کنیم. آرزو کنیم که منطقه در آستانه تحولی قرار داشته باشد همپای تغییراتی که اروپا بعد از جنگ سرد تجربه کرد. جرقه این امید در افق از سر‌گیری رابطه احتمالی ایران-آمریکا زده شده است. با آمدن روحانی واژه‌ها تغییر کرده‌اند و نیت صریحی برای از سر‌گیری رابطه و حل مشکلات از سوی ایران اعلام شده است. در واقع نقطه عطف آنچه گفتیم عادی‌سازی روابط با آمریکا و رسیدن به توافق هسته‌ای است. اما همه می‌دانیم که راه بسیار طولانی است. در این میان دو گروه بدبینان و خوشبینان نظاره‌گر خاورمیانه‌اند. بدبینانی که معتقدند ایران ماهیتا نظامی انقلابی، سلطه‌طلب و استیلاجو است و هویتش را تنها بر اساس تقابل با آمریکا می‌سازد. این افراد همین صفات را برای چین کمونیست عصر مائو هم به‌کار می‌بردند اما همین چین میزبان ریچارد نیکسون در 1972 شد. چین به این نتیجه رسید که دفاع از منافع اقتصادی و استراتژیکش در گرو عادی‌سازی رابطه با واشنگتن است. همان‌گونه که بهبود روابط پکن-واشنگتن دهه 1970 بستر مناسبات بین‌المللی بعد از خود را متحول و متاثر کرد، بهبود رابطه ایران و آمریکا می‌تواند به تغییر بنیان‌ساز در خاورمیانه منتهی شود. رسیدن به توافقی میان این دو کشور بر سر امتیازدهی و امتیازگیری بر سر پرونده هسته‌ای چندان دور از ذهن نیست. این توافق زمینه‌ساز پایان‌دادن به چهره «شیطانی‌شده» ایران در غرب است. ایران برنده چند فاکتوره این بهبود روابط است. جایگاه منطقه‌ای‌اش را در خاورمیانه به‌دست‌می‌آورد. این خود باعث حاکم شدن ثبات نسبی در خاورمیانه خواهد شد. این سناریویی است که بسیاری را ناخشنود می‌کند. این بهبود روابط به تقویت اقلیت شیعه منطقه در مقابل اکثریت سنی مورد حمایت عربستان منجر می‌شود. اما در مقابل از سر‌گیری روابط، جدی‌ترین مخالف‌ها همان گروه فشارهسته‌ای در داخل ایران است. این گروه فشار از سرمایه‌گذاری روی برنامه هسته‌ای به‌شدت منتفع شده‌اند و برداشته شدن مانع روابط با غرب برای آنها خبر خوبی نیست. در واشنگتن لابی طرفدار اسراییل از خیلی پیش علیه گشایش‌های سیاسی جدید با شرق (ایران) فعال شده است و مورد حمایت دموکرات‌ها به اندازه جمهوریخواهان هم هست و فشار جدی را بر اوباما در داخل کنگره ساماندهی می‌کند. هیچ‌چیز جز یک حقیقت این وسط وجود ندارد. حقیقتی که از متن داستان «هزار و یکشب» بیرون می‌آید، اینکه آرامش در خاورمیانه تنها با از سر‌گیری رابطه تهران-واشنگتن برقرار می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.