جایزه صلح نوبل در قرن بیستویکم
مریم امیری
بسیاری جایزه صلح نوبل را سیاسی و نامنصفانه میدانند ولی این دلیل نمیشود که هر سال در آستانه اعلام رای هیات ژوری میلیونها گوش و چشم در انتظار شنیدن نام برنده نماند. امسال درنهایت با وجود کسانی چون ملاله یوسف زی و چلسی منینگ، جایزه به «سازمان منع گسترش سلاحهای شیمیایی» رسید که بیشک به غایله سوریه مربوط میشود. جایزه صلح نوبل از سال 1901 تاکنون، 94بار و به 125فرد و سازمان- صدنفر و 25 سازمان- اعطا شده است. کمیته بینالمللی صلیبسرخ سه بار در سالهای 1917، 1944 و 1963 و کمیساریای عالی پناهندگان دوبار در سالهای 1954 و 1981 این جایزه را گرفت. در ادامه به برندگان این جایزه از قرن بیستویکم به اینسو نگاهی کوتاه میاندازیم: 2013: سازمان منع گسترش سلاحهای شیمیایی؛ برای تلاش گسترده جهت امحای سلاحهای شیمیایی. این سازمان در سال 1997 تاسیس شد و در سال 200 همکاری خودش با سازمان ملل را آغاز کرد. عقبه این سازمان به «کنوانسیون بازدارندگی از کاربرد جنگافزارهای شیمیایی» بازمیگردد. تاکنون کشورهایی که ۹۸درصد از جمعیت جهان را پایهریزی میکنند به کنوانسیون بازداری به کارگیری جنگافزارهای کشتار گروهی پیوستهاند که
۱۱سال پیش نوشته شده است و به آن وفادار بودهاند. هیات ژوری هنگام اعطای جایزه گفت «وقایع اخیر در سوریه و استفاده از سلاح شیمیایی، لازمه افزایش تلاشها برای امحای چنین سلاحهایی را گوشزد کرد» چندی پیش سوریه رسما به این سازمان پیوست و امحای سلاحهای شیمیایی خودش را آغاز کرد. اتفاقی که جنگی در خاورمیانه را منتفی کرد. 2012: اتحادیه اروپا؛ برای بیش از ششدهه برای پیشبرد صلح و آشتی، دموکراسی و حقوقبشر. اعطای این جایزه در میانه بحران اقتصادی بیپایان اروپا و استفاده از سیاست ریاضت اقتصادی برای حل آن به ویژه اینکه اتحادیه اروپا چنین سیاستهایی را به اعضای خود تحمیل میکند، اعتراض و حتی استهزای مردمی که از این قبیل سیاستها در رنج هستند را به همراه داشت. جالب اینکه کشورهایی چون ترکیه دیگر علاقهای به پیوستن به اتحادیه اروپا ندارند و مردم بسیاری کشورهای عضو هم خواهان خارجشدن کشورشان از این اتحادیه هستند. 2011: الن جانسون سرلیف، لیما بویی، توکل کرمان؛ برای مبارزه صلحآمیز در جهت حقوق و امنیت زنان و مشارکت در کارهای ایجاد صلح. سه زن در این سال به دلیل حمایت از حقوق زنان در مناطقی که سرکوب در آنها رایج است مستحق
دریافت این جایزه شناخته شدند. توکل کرمان زمانی که جایزه را میگرفت گفت: «زنان اکنون رهبران هستند، نه فقط رهبران کشورهایشان یا رهبران مبارزههایشان، بلکه آنها رهبران جهان هستند.» 2010: لیو شیائوبو؛ برای مبارزه طولانیمدت و غیرخشونتآمیز برای حقوق اساسی بشر در چین. او در دسامبر ۲۰۰۹ به اتهام تلاش برای تضعیف دولت چین بازداشت و به ۱۱ سال زندان محکوم شد. او جایزه خودش را به قربانیان میدان تیان آن من اهدا کرد. 2009: باراک اوباما؛ برای تلاش فوقالعاده برای استحکامبخشی به دیپلماسی و تعاون بینالمللی میان مردم. امسال با بالاگرفتن زمزمههای جنگ در سوریه، پیشنهاد شد جایزه صلح نوبل از او پس گرفته شود. 2008: مارتی اهتیساری؛ به خاطر سهدهه تلاش برای برقراری صلح در جهان و حل مناقشات بینالمللی. او رییسجمهور پیشین فنلاند در سالهای 2000-۱۹۹۴ بود و اکنون بهعنوان دیپلمات میانجی سازمان ملل برای حل مناقشات بینالمللی فعالیت میکند. او در سخنرانی هنگام دریافت جایزه گفت: این خواستهای بحق یا ناحق انسانهاست که به جنگ میانجامد و کسانی که قدرت و نفوذ دارند توان متوقفکردن جنگ را هم دارند. 2007: هیات بین دولتی تغییرات آب و
هوایی (IPCC) و آلبرت آرنولد الگور؛ به خاطر تلاش برای آگاهیبخشی و ارتقای آگاهی نسبت به تغییرات آبوهوایی و ایجاد معیارهای مورد نیاز برای مقابله با چنین تغییراتی. 2006: محمد یونس و گرامین بانک؛ به خاطر تلاش برای توسعه اقتصادی و اجتماعی از پایین. او بانکدار و اقتصاددان بنگلادشی است. همچنین خالق و مخترع وام خرد، نوعی وام کوچک برای بیکاران و تاجران فقیر است، او موسس گرامینبانک است. اعطای جایزه صلح نوبل به او در نوع خود بینظیر بود. 2005: آژانس بینالمللی انرژی اتمی و محمد البرادعی؛ به دلیل تلاش برای منع گسترش تسلیحات هستهای و تضمین استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای برای مقاصد صلحآمیز و هرچه ایمنتر کردن استفاده از آن. 2004: وانگاری ماتای؛ به خاطر مشارکت در توسعه پایدار، دموکراسی و صلح در کنیا. او به دلیل فعالیتهای زیستمحیطیاش نیز معروف بود و توانست با کمک زنان دیگر حدود دومیلیون اصله نهال در کنیا بکارد. 2003: شیرین عبادی؛ به خاطر تلاش در راه دموکراسی و حقوق بشر و بهویژه برای تمرکز بر حقوق زنان و کودکان. 2002: جیمی کارتر؛ برای دههها تلاش خستگیناپذیر برای یافتن راهحلهای صلحآمیز برای منازعات
بینالمللی و برای پیشبرد دموکراسی و حقوق بشر و تلاش برای توسعه اقتصادی و اجتماعی. 2001: سازمان ملل و کوفی عنان؛ به دلیل تلاش برای ساختن جهانی صلح آمیزتر و متشکلتر. 2000: کیم دائه جونگ؛ به دلیل تلاش برای دموکراسی و حقوقبشر در کرهجنوبی و آسیایشرقی بهطور عام و بهویژه برای تلاش برای صلح و آشتی با کرهشمالی. او تا سال 2003 رییسجمهور کرهجنوبی بود و ابتکارش در برگزاری اجلاس با کرهشمالی، که به بهبود نسبی روابط دو کشور انجامید، دلیل اصلی اعطای صلح نوبل به او بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.