سايه روشنهاي جمهوري آذربايجان
بهرام اميراحمديان . کارشناس اوراسيا
روز 17مهر انتخابات رياستجمهوري آذربايجان برگزار شده است؛ انتخاباتي که همچون ديگر انتخابات در دو دوره قبل توجه سازمانهاي بينالمللي و کشورهاي منطقه را به خود جلب کرده است. از نکات برجسته اين انتخابات نامزدي رييسجمهور الهام علييف براي سومينبار است که بر اساس اصلاحات قانوناساسي در سال 2009 امکانپذير شده است. اگرچه يک انتخابات سالم و آزاد داراي ويژگيهايي است که ميتوان با آن شاخص سالم و آزادبودن آن را مشخص کرد، اما اين شاخصها از سوي چه سازمان و نهادي ميتواند مورد ارزيابي قرار گيرد. همچنين ابزارهاي اندازهگيري اين شاخصها هم ميتواند متغير باشد و وابسته به سازمان يا گروهي که آن را اندازهگيري ميکنند و ديدگاه آنها در راستاي نگاه به آن کشور و جامعه و نامزد هم نميتواند کاملا روشن و شفاف باشد، هرچند تاحدودي ميتواند روشنگر باشد. نخست اينکه در مرحله ثبتنام نامزدها بر اساس قانون به کساني که واجدشرايط هستند، آزادي داده شود که بتوانند نامزد شوند و هرگونه اعمالنفوذ ازسوي پليس و نيروهاي امنيتي و قضايي و حکومتي جلوگيري شود. دوم اينکه در زمان پيش از برگزاري انتخابات، فضاي تبليغاتي مساوي و برابر براي
نامزدها بدون تضييع حقوق و تحميل اراده صاحبان قدرت، بهويژه نيروهاي امنيتي فراهم باشد. اصولا در اين مرحله احزاب حاکم و نامزد در قدرت، خواسته يا ناخواسته دستبالا دارد و هرگونه تبليغي ميتواند ازسوي آن انجام گيرد بدون اينکه بتوان آن را رصد و ارزيابي کرد. سوم اينکه در هنگام رايگيري هيچگونه اعمال اراده براي رايدهندگان نامزدها و اعمال نفوذ نيروهاي پليس و امنيتي و گروههاي فشار وجود نداشته باشد و مردم آزادانه به نامزد موردنظر راي دهند. ديگر اينکه در حوزههاي رايگيري، بازرسان هريک از نامزدها با آرامش و بدون ارعاب و تهديد بتوانند بر جريان رايگيري نظارت داشته باشند. طبيعي است که شمارش آرا و حفاظت و صيانت از راي مردم و اعلام نتايج از مهمترين مرحله و سرنوشتسازترين اصل انتخابات آزاد است. در گام پاياني سازمانهاي بيطرف و ناظر در جريان انتخابات و مراحل آن حضور يابند و روند کار را نظارت و گزارش کنند. طبيعي است که رسانههاي گروهي هم ميتوانند نقشي سرنوشتساز داشته باشند. اکنون به جمهوريآذربايجان بازميگرديم. در اين انتخابات 10 نامزد شرکت داشتند. بههرحال تعدد نامزدها هم يکي از شاخصهاست. بهويژه آنکه يکي از
نامزدها در جريان مناظره تلويزيوني بهشدت از دولت انتقاد و آن را به فساد متهم کرده است به طوري که ديگر نامزدها و نه خود رييسجمهور بلکه آناني که يا مستقل يا حامي حزب حاکم بودند، به نامزد منتقد پاسخهاي تند دادهاند. جمهوري آذربايجان از نظر توسعه اقتصادي و اجتماعي پيشرفتهاي چشمگيري داشته است و در سطح جهاني داراي شاخصهاي مثبتي است. اين جمهوري در سالهاي بین 2000 تا 2010 رشد اقتصادي دورقمي با ميانگين 25درصد را تجربه کرده که رتبه نخست را در جهان کسب کرده است. از ديگر جنبههاي فرهنگي و علمي و اجتماعي نيز پيشرفتهايي قابلتوجه داشته است. در برخي از گزارشهاي جهاني شفافسازي بينالمللي، آمارهاي هشداردهندهاي درباره شيوع فساد و رشوه در جمهوري آذربايجان منتشر شده است. همچنين نهادهاي حقوقبشر جهاني نيز به موارد متعددي از نقض حقوقبشر در اين کشور اشاره کردهاند که اين گزارشها در جريان انتخابات مورد استناد برخي از مخالفان قرار گرفته است. در حوزه رسانهها و آزادي مطبوعات و انتشارات هم انتقاداتي پيرامون عملکرد دولت آذربايجان مطرح است. در هرصورت در يک جمهوري بازمانده از اتحاد شوروي نميتوان بهدنبال دموکراسيهاي غربي
گشت. جايي که دموکراسيهاي غربي در فضاي پسا شوروي (اوکراين و گرجستان و قرقيزستان) پديد آمده است بيثباتي هم بروز کرده و اقتصاد ضعيف، آنها را ناتوانتر کرده است. بههرروي در نهايت اين مردم هر کشور هستند که درباره آينده کشورشان تصميم ميگيرند. با درنظرگرفتن شرايط مصر، تونس و ليبي پس از «بهار عربي» و سوريه و يمن در آسيا ميتوان نتيجه گرفت که شرايط در اين کشور همسايه چندان نامناسب هم نيست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.