|

درباره لزوم حفظ و افزایش دستاوردهای جامعه فیزیک

فیزیکدانی به قدمت انجمن فیزیک ایران

رضا منصوری . استاد فیزیک دانشگاه صنعتی شریف

برای ما افتخار نیست که در نجف بمانی و به مقامی برسی، افتخار آن است که به ایران بیایی و خدمت کنی و این مردم فقیر و بیچاره بتوانند از وجودت استفاده کنند.
«خیری خانم»، خواهر «سیدابوالحسن طالقانی» در نامه‌ای به برادرش به هنگام استبداد صغیر در سال 1311 (1932)
هنگامی که دنیای فیزیک در ابتدای دو انقلاب بزرگ نسبیت و کوآنتوم بود، مرحوم «حسابی» با تنی چند از دانشجویان خودش، انجمن فیزیک ایران را بنیان گذاشت. این انجمن اگرچه فعالیت چندانی نداشت، اما تاسیس آن بیانگر اهمیتی بود که بنیانگذاران آن برای تشکل‌های علمی قایل بودند. با این تاسیس، مفهوم نوین فیزیک در مقابل طبیعیات ارسطویی در ایران شکل گرفت. نسل کنونی دانشجویی ما با مفهوم طبیعیات، دیگر آشنا نیست و طبیعی است که نداند ورود این مفهوم تا چه اندازه‌ای با سختی‌ها و مجاهدت‌ها همراه بوده است. به این ترتیب با تاسیس انجمن (اول)، علم فیزیک به معنی نیوتنی‌اش در تقابل با فیزیک (طبیعیات) ارسطویی، به همراه مفهوم آزمایش و آزمایشگاه به ایران وارد شد. هنوز تا ورود نسبیت و کوآنتوم، تا ورود مشی علمی نوین، تا حضور در صحنه بین‌المللی علم، راهی طولانی در پیش بود. فیزیک تنها «نقل» می‌شد، آن هم تنها بخشی از فیزیک کلاسیک. توان بازیگری در سطح بین‌الملل وجود نداشت. استاد «یوسف ثبوتی» همزمان با تاسیس انجمن فیزیک زاده شد. «ثبوتی»، شاخصی است در دوران‌ گذار از فیزیک نقلی به فیزیک جهانی. با «ثبوتی» فیزیک کوآنتومی هم با 40سال تاخیر، رسما به دانشگاه‌های ما راه یافت. «ثبوتی» نقل فیزیک نمی‌کرد. «ثبوتی» فیزیک به معنای جهانی آن را انجام می‌داد. نمونه استاد پژوهشگر که می‌توانست هر کجای دیگر دنیا باشد، اما پذیرفت در ایران بماند و پذیرفت حتی از تهران برود و به این «مردم» خدمت کند و از خدمت لذت ببرد. دوران شکوفایی و اثرگذاری وی همراه است با پیدایش پدیده فرار مغزها از ایران. «ثبوتی» نمونه‌ای است از ایرانیانی که در معرض فرار هستند اما بی‌ناز و توقع کام، قرار را ترجیح می‌دهند. پس او هم شاخص است در دوران‌ گذار از نقل به جهانی‌بودن و بازیگری و هم شاخص در قرار مغزها. کشور ما به هر دو این نوع شخصیت‌ها نیاز مبرم دارد و «ثبوتی» بی‌شک این نیاز را برآورده و شایسته قدردانی است. اگر تنها اثر وی تاسیس و راه‌اندازی مرکز تحصیلات تکمیلی در علوم پایه در گاوه‌زنگ زنجان هم باشد، باز هم باید دست وی را بوسید. پیش از این کسی تصور نمی‌کرد زنجان قطب علوم پایه ایران شود، امروز چنین است. گاوه‌زنگ زنجان قرارگاهی شده است برای مغزهای جوان ایرانی که مانند معلم ارشدشان قرار را بر فرار ترجیح داده‌اند. ما شروع دوران جدید بازیگری فیزیک ایران در صحنه جهانی را جشن می‌گیریم: در 10 سال گذشته، فیزیک ایران بالاترین آهنگ رشد ارجاعات به مقالات خود را در دنیا داشته است. جامعه فیزیک ایران اکنون بالغ شده و انجمن فیزیک ایران که تبلور ساختاریافته آن است، جایگاه قطعی خود را در جامعه پیدا کرده است. بزرگ‌ترین هدیه به استاد «ثبوتی» که از بنیانگذاران انجمن دوم و سوم نیز هستند، حفظ پویایی جامعه فیزیک ایران و افزایش توانمندی‌های علمی و خدماتی آن است. در حفظ و افزایش دستاوردهای جامعه فیزیک ایران بکوشیم و در دوران توسعه علمی کشور نقشی درخور کشور کهنسال و درخور بزرگانی چون «ثبوتی» ایفا کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.