|

بازی با تاریخ و سیاست

مسعود رضوی‌فقیه

فر رییس‌جمهور و هیات همراه به نیویورک، بازتاب‌های گسترده‌ای داشت که بیانگر نگاه مثبت و پرامید اکثریت مردم ایران و عقلای جامعه بود و در عین حال، بازتابی از احوالات اقلیتی ناموافق با سیاست‌های دولت منتخب و روند تنش‌زدایی نیز در حاشیه آن دیده می‌شد. این گروه غالبا با ادبیات گذشته به استقبال حوادث و شرایط حاضر می‌روند و به همین دلیل غالبا رویاروی افکارعمومی و خواست اکثریت قرار می‌گیرند. یکی از شیوه‌ها و امکانات این جریان‌ها، اتکا به تمثیل و شبیه‌سازی‌های تاریخی است که بیشتر با ارجاع به تاریخ پرحادثه و ارجمند صدر اسلام سروسامان داده می‌شود تا اعتباری پیدا کند و در عین حال پیشاپیش امکان نقد و پاسخگویی رقیب را نیز کاهش دهد. زیرا مقابله با امور مرتبط با عقاید دینی، به دلیل علاقه و احترام خاص، کار دشواری است و بسیاری از متدینان از ورود به آن حذر می‌کنند. اما به دلایل متعدد این شیوه صحیح نیست و نزد عقلا، در زمره استدلال‌های بسیار ضعیف و ظنی به حساب می‌آید. این نوع تاریخ‌نگری و تاریخی‌گری، سابقه طولانی دارد و ظاهرگرایان به آن علاقه ویژه‌ای دارند زیرا حاجت آنها را با قیاسی ساده، رفع می‌کند! این شیوه به هیچ‌وجه درس‌گیری از تاریخ و فهم فلسفه آن نیست، بلکه استفاده ابزاری از سیره و تاریخ برای حاجات مقطعی است و در میان مذهبیون همواره به فداکردن و قربانی‌کردن بخش مهمی از عقاید مذهبی و باورهای دینی انجامیده است.
مثلا مهدویت که حامل فلسفه بسیار عمیقی است و همواره از مزایای اعتقادی شیعیان محسوب می‌شده است، تبدیل به دستمایه‌های تبلیغاتی یک گروه سیاسی شده و از دولتمردان ضعیفی که ثروت کشور را به باد داده و منزلت جهانی ایران را فروکاستند، یاران اسم و رسم‌دار امام زمان می‌ساختند و به اسم «معجزه‌های ‌هزاره سوم» و «ظهور نزدیک است» و... در سی‌دی‌هایی با تیراژ‌ میلیونی به هزینه ملت ایران توزیع و اسباب وهن ایران را در داخل و خارج فراهم می‌کردند! هشت قرن پیش ابن‌خلدون به مسلمانان آموخت که از تاریخ چگونه بهره گیرند تا دلایل ظهور و سقوط تمدن‌ها دانسته شود و علل سستی و فتور مدن و جوامع درک شود. او و دانشورانی نظیر وی، به مخاطبان آموختند که مبادا تصور کنیم یک واقعه دوبار رخ می‌دهد، بلکه هر حادثه تاریخی‌ای، واقعه‌ای انحصاری است و تا ابد چنین خواهد بود. اما در عین حال، سیره نبوی و تاریخ صدر اسلام و همه سوانح و وقایع تاریخی دارای عبرت‌ها و علل موجده و نتایج مهمی نیز هستند که از آنها باید درس‌ها آموخت و بر اساس تحلیل آنها باید از انحطاط و زوال جلوگیری کرد. سخنان شبیه‌انگارانه در باب نرمش قهرمانانه از سوی رهبری که به گشایش فضای دیپلماسی انجامید و تحرک شایسته و مطلوبی در سیاست خارجی کشور ایجاد کرد به سه تشبیه ناموزون از سوی برخی رجال سیاسی تعبیر شد و این سه تعبیر اگر محصول بدفهمی و وارونه‌بینی تاریخ نباشد، مسلما نتیجه کج‌سلیقگی و سطحی‌انگاری است. این سه تشبیه عبارت بود از: مشابه‌سازی با «صلح امام‌حسن مجتبی(ع)» - تشبیه به «صلح حدیبیه» - و بالاخره مقارنه و تطبیق با «جام زهر» و شرایط و مسایل پس از پذیرش قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان‌ملل‌متحد. اگر به دقت به این شبیه‌سازی‌ها بنگریم، درمی‌یابیم که شباهت میان این رخدادها بسیار نیست اما تفاوت‌ها فراوان است و اصلا لزومی به تطبیق‌های اینچنینی وجود ندارد مگر آنکه گوینده منظوری غیر از استدلال داشته و فقط در پی انگیزش عواطف عوام باشد. اما اتفاقا اگر یک «وجه شبه» میان این موارد با تغییر فضای دیپلماسی و تعبیر رهبری بتوان یافت، عکس نظر قایلان به آن، حاصل می‌شود و به تایید و موافقت حکم خواهد شد و آن وجه این است که برای رهایی از برخی مخاطرات که ممکن است موجب تحمیل شرایط ناهنجار و اجبارهای غمبار شود، می‌توان و باید اقدام پیشگیرانه کرد و تدابیر خردمندانه به‌کار بست. وگرنه زمان به سود ما عمل نخواهد کرد و ناچار باید به بسیاری از امور ناخواسته و ناخوشایند تن دهیم. زمانه کنونی، با این همه تغییرات که فقط یکی از آنها واقعه 11 سپتامبر است و دیگری سقوط و تغییر حاکمان نزدیک به 10 کشور عربی، چه شباهتی به روزگار جنگ سرد و دهه 80 میلادی و جنگ هشت‌ساله دارد و چرا اذهان برخی سیاستگران باید تا این حد تنزل داشته و فقیر باشد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.