تحول ثبت سند با سامانه «ثبت آنی» دردسرساز شده است
هم مردم ناراضی، هم دفترداران اسناد رسمی
علی گنجی
یک دفتردار کتک میخورد، معاملات مردم ثبت نمیشود و خسارتهایی متوجه مالکان و خریدارانی میشود که 26شهریور برای ثبت رسمی سند خود به دفترخانهها مراجعه کردهاند. همه این اتفاقات و جرمها اتفاق افتاده تا یک قانون اجرا شود؛ از روزها پیش کارشناسان هشدار دادهاند اما بدون توجه به آنان قانون اجرا شد؛ قانونی که سهم معاملات ثبتشده در 20روز گذشته را کاهش داده و مردم را سردرگم کرده است. دفترخانههای ثبت اسناد رسمی درآمد خود را کاهشیافته میبینند و دیگر نمیتوانند مانند قبل به خدماترسانی در زمینه ثبت سند بپردازند. «قانون برنامهپنجم توسعه کشور» و «توسعه سامانه یکپارچه ثبت اسناد و املاک»؛ این دو قانون سازمان ثبت اسناد و املاک کشور را مکلف کرد تا پایان سال دوم برنامه ثبت اسناد و املاک را بهصورت الکترونیکی محقق کند. هرجومرجهای اخیر در دفاتر اسناد رسمی برای اجرای همین قانون بوده است. «ثبت آنی معاملات» عنوان برنامهای است که سازمان ثبت اسناد از سالها پیش با کارشناسی و برنامهریزی سعی در اجرای آن داشته است؛ برنامهای که از 26شهریور در دفاتر اسناد رسمی کشور بهاجرا درآمد. در این برنامه، تمامی مراحل ثبت سند رسمی در
دفترخانهها بهصورت الکترونیکی انجام میشود. در این سیستم، دسترسی فوری به اطلاعات حقوقی اشخاص موجب میشود تطبیق مدارک هویتی آنان و مواردی مثل ورشکستگی و ممنوعیت معامله قابل رویت باشد و دفاتر اسناد ضمن تسریع کار ثبت سند، امنیت بیشتری برای شهروندان به ارمغان بیاورند. کاهش هزینههای درونسازمانی، کاهش تردد و کاهش بستر ارتکاب جرایم و تخلفات رایج حوزه اسناد و املاک از دیگر فواید «ثبت آنی معاملات» است. کارشناسان حوزه ثبت به اتفاق با اجرای طرح ثبت آنی موافق بودند و آن را «مهمترین تحول نظام ثبتی تاکنون و نقطه عطف نمودارگذار از ثبت سنتی به ثبت نوین» میدانند. اما اجرای برنامه ثبت آنی معاملات آنگونه که پیشبینی میشد، محقق نشد. «مشکل اینجاست که برنامه بهصورت آزمون و خطا شروع شد. مسوولان سازمان مدعی هستند بهصورت آزمایشی قبلا ثبت آنی را اجرا کردهاند اما مشکلات روزهای اخیر نشان میدهد سیستم ثبت آنی نیاز به مشورت و کارشناسی بیشتری داشت.» یوسف خمسه، کارشناس حقوق ثبتی، در صحبتهایش درباره ثبت آنی میگوید: «یک سیستم قبل از اجرای رسمی باید چند روز بهصورت آزمایشی امتحان شود تا اشکالات آن پیدا شود. در سیستم ثبت آنی که
از 26شهریور شروع شده، اشکالات بسیاری دیده میشود. یک روز همه چیز درست است و سند در سیستم آماده میشود اما امکان پرینتگرفتن نیست. یک روز اینترنت قطع است و سامانه وصل نیست. این در حالی است که مسوولان سازمان قول داده بودند از ابتدای اجرای طرح، سرورهای اختصاصی و پهنای باند بیشتر در اختیار دفترخانهها قرار دهند. این مشکلات موجب شد از ابتدای اجرا، دفترخانهها فلج شوند. سامانه ثبت آنی خطاهای بسیاری دارد. یک روز سرعت اینترنت خوب است اما نمیتوانید شناسه یکتا از سامانه بگیرید.» دفترخانههای ثبت اسناد رسمی بهطور مستقیم با مردم در ارتباط هستند و هرگونه اخلال در سیستم ثبت، نارضایتی مردمی را در پی خواهد داشت که برای امنیت بیشتر اسناد و املاک و معاملات خود به دفترخانهها مراجعه کردهاند. «شهریار» که در بنگاه معاملات املاک کار میکند، میگوید: «در کار ما دفترخانهها نقش مهمی دارند. کار ما با حجم زیادی پول انجام میشود که کلاهبرداری و دزدی در آن زیاد است. وجود یک سند رسمی قابل ارایه در دادگاه که بندهای آن درست تنظیم شده باشد، در کار ما خیلی مهم است. اگر یک روز دفترخانهها کار را درست انجام ندهند، کار ما ضربه
میخورد.» او میگوید: «نمونهاش چند روز پیش بود که برای تنظیم سند با یک دفترخانه قرار داشتیم. فروشنده یک ملک کلنگی به ارزش دومیلیارد را برای فروش گذاشته بود. خودم هم خریدار بودم. توافقات را انجام دادیم و برای ثبت سند رفتیم که مصادف بود با روز دوم اجرای قانون ثبت آنی. برایم جالب بود که ببینم چه تغییری کرده. چون اسمش ثبت آنی است خوشحال شدم و گفتم حتما کار سریعتر انجام میشود.» شهریار که نتوانسته معاملهاش را به ثبت برساند و سند بزند، ادامه میدهد: «گفتند سیستم جدید اختلال پیدا کرده است. معامله هم برای من مهم بود. چهاردستگاه آپارتمان فروخته بودم تا پول را فراهم کنم اما معامله به هم خورد. فروشنده هم مسافر بود و از ایران رفت. حالا قرار است وکالت به فرد دیگری دهد و... خلاصه دردسرمان زیاد شد. وقتی سازمانی میداند که هرگونه تصمیمگیریاش در جابهجایی حجم بالای پول تاثیر دارد و در اقتصاد موثر است، نباید ناگهانی و بدون فکر، سیستم جدیدی را اجرایی کند.» سازمان ثبت اسناد رسمی و کانون سردفترداران و دفتریاران، دو نهاد اصلی درگیر در سیستم ثبت آنی هستند. در روزهای گذشته مجادلات بسیاری بین این دو نهاد صورت گرفته است.
انتقادهای کانون از اجرای طرح، واکنشهای تندی را از سوی سازمان دربر داشت. یوسف خمسه در اینباره میگوید: «الکترونیکیکردن باید چارچوبی داشته باشد. ثبت آنی قلم سر دفتر را از بین برده است؛ انتقادهایی هم که در این زمینه به سازمان طی اطلاعیهای در سایت کانون سردفترداران اعلام شد، از سایت کانون حذف شد. اصل ثبت آنی مورد تایید است و کار مفیدی است اما سامانه طوری طراحی شده که نیاز نیست کارشناس حقوق و سندنویسی پشت آن بنشیند.» تنظیم سند از سختترین کارهاست. درست است که هدف از این کار کنار گذاشتهشدن قلم بوده است، اما قبلا سردفتردار با فنون نگارشی اشکالاتی را برطرف میکرد که اکنون قادر به اینکار نیست. برای مثال، در سامانه جدید اگر شماره شناسنامه در تعهد وام دانشجویی اشتباه وارد شود، سردفتردار نمیتواند در سند دست ببرد. تعهد وام حدود 9هزارتومان است اما اگر اشتباهی رخ دهد، باید یک اقرارنامه اصلاحی در سامانه ثبت شود که حدود 33هزارتومان است. یوسف خمسه با بیان اینکه با سیستم ثبت آنی قانون در حال نقضشدن است، میگوید: «در قانون اساسی برای هر صنفی صلاحیت ذاتی وجود دارد. الان این صلاحیت خدشهدار شده و در جواب
انتقادها، سازمان ثبت، کانون دفترداران را مقصر میداند، در صورتی که از ابتدا استقلال کانون نسبی بوده است. برخورد حاکمیتی و یکطرفه و توهینآمیز سازمان با دفترداران توجیهپذیر نیست. در جلسهای یک سردفتردار بلند شده و گفته است که مجبور به تعدیل نیرو شده و سامانه اشکال دارد. معاون سازمان که در حال سخنرانی بود، در جواب انتقاد گفت اسم این خانم را به من بدهید. حتی سردفترداران تهدید به انفصال شدهاند.» سردفترداران معترض به سیستم ثبت آنی، طی روزهای گذشته سعی داشتهاند صحبتها و نظرات خود را بهکارشناسان سازمان ثبت برسانند. یکی از سردفترداران باسابقه شهر تهران که به دلیل فضای موجود نمیخواهد اسمی از او برده شود، میگوید: «حتی اسم این کار مشکل دارد.»ثبت آنی توقعی بیجا را در مردم بهوجود میآورد که اطلاعرسانی کافی در مورد آن صورت نگرفته. فکر میکنند بدون استعلام و کارهای حقوقی، بهسرعت سندشان به ثبت میرسد. از کانون هم هیچ مشورتی نخواستند. او میافزاید: «اوایل که اصلا نمیتوانستیم وارد سیستم شویم. فکر کنید در شروع ساعت کاری هشتهزار دفتر بخواهند وارد یک سیستم شوند. الان کمی سرعت بهتر شده اما ایرادات
ریشهایتری دارد. من میدانستم سیستم به مشکل برمیخورد و به اعضای دفتر گفتم که به مردم قول تنظیم سند ندهند.» این سردفتردار اضافه میکند: «گزارشهایی رسیده که در بعضی دفترها کار به زدوخورد و از بینبردن تجهیزات دفتر رسیده. مردم حق هم داشتند. سندی را برای ثبت آوردهاند که در آن خسارت تاخیر گنجاندهاند. همهچیز را آماده کردهاند اما سیستم قطع بود. نمیشود مردم را بهراحتی توجیه کرد. وقتی پول جابهجا نشود، استرس و نگرانی شدید را بهوجود میآورد.» به گفته منتقدان سیستم ثبت آنی، این سیستم باید تعلیق شود تا اشکالات برطرف شود و مجدد به راه بیفتد. آنها میگویند که امکان ویرایش به هیچوجه در این سیستم وجود ندارد و این باعث میشود در مواردی موجب خسارت به مردم شود. عده بسیاری از مردم دفترخانههای ثبت سند را مزاحمی برای معاملات خود میدانند و برای ثبت سند اموال خود به دفترخانهها مراجعه نمیکنند. ثبت آنی و مشکلات آن نیز مراجعهکنندگان به دفاتر را کمتر کرده است. یوسف خمسه در پایان بحث پیرامون ثبت آنی میگوید: «سازمان برای کانون ارزش قایل نیست. حتی سازمانهای دیگر سعی دارند نقش دفترخانه را کمرنگ جلوه دهند، برای مثال،
نیروی انتظامی خیلی وقت است که برای خودرو برگ سبز صادر میکند و حتی بالای آن مینویسد سند مالکیت که طبق ماده 89 قانون اساسی خلاف است. وقتی قرار است برای قشری کاری انجام شود باید از خود آنها نیز نظر خواست. دفترخانهها بازوی اصلی اجرایی هستند اما هیچ دخالتی در تهیه و برنامهریزی سیستم نداشتهاند. انتقادها را هم اینگونه جواب میدهند که چون دفتردارها تخلف میکنند، نمیخواهند سیستم برقرار باشد و دستشان برای تخلف بسته شده است.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.