|

مصاحبه با «ژیزل خوری» روزنامه‌نگار مشهور لبنانی:

برپایی عدالت بسیار سخت‌تر از ویرانی ظلم است

«ژیزل خوری» می‌گوید مردم مصر باید یک‌بار دیگر پیام «نلسون ماندلا» را بخوانند. پیامی که او قبلا برای مصر و تونس فرستاد و جوهر آن این بود که «برپایی عدالت بسیار سخت‌تر از ویرانی ظلم است.» خوری که به «خانم گفت‌وگوکننده» شهرت دارد و تاکنون با مقامات زیادی در کشورهای عربی مصاحبه کرده است، می‌گوید آنچه در 30 ژوئن در مصر اتفاق افتاد یک انقلاب مردمی بود. به گفته او در این روز بیش از 27میلیون نفر به خیابان‌ها ریختند. او که همسر «سمیر قصیر» روزنامه‌نگارشهید لبنانی است، می‌گوید یک نسخه از کتاب همسرش را به «حسنی مبارک» رییس‌جمهور مصر تقدیم کرده است. این کتاب عنوانش «تاملات در بدبختی اعراب» بود و به گفته خوری در آن به حاکمان عرب ازجمله خود مبارک انتقادات شدیدی شده بود. قصیر در سال ۲۰۰۵ با انفجار بمبی در خودرواش ترور شد و کمیسیون اروپا به پاس خدمات او جایزه‌ای را به نام او برای آزادی مطبوعات در نظر گرفت که هر سال به خبرنگار برگزیده‌ای اهدا می‌شود. از جمله گفتار‌های او است که می‌گوید: اگر کسانی هستند که در استفاده از سلاح ماهرند، من هم در استفاده از قلم ماهرم. ژیزل خوری مدت زمانی به عنوان مجری برنامه‌ای در شبکه «العربیه» فعالیت می‌کرد. متن گفت‌وگو را می‌خوانید: حوادث مصر را چگونه می‌بینید؟ به‌نظر من یک انقلاب بود. بیش از 27میلیون‌نفر به خیابان‌ها ریخته بودند. اما بعضی آن را یک کودتا توصیف می‌کنند نه انقلاب مردمی؟ ما که در لبنان هستیم نمی‌توانیم ماهیت رابطه ارتش و شهروندان را در مصر بفهمیم. به نظرم ما در برابر وضعیتی قرار داریم که با هر کشور دیگری متفاوت است. بگذریم که خود مصر دارای خصوصیاتی است که شبیه آن در کشورهای شرق عربی پیدا نمی‌شود. دلایل این دیدگاه شما چیست؟ مصر یک دولت مرکزی دارد. حتی اصطلاح دولت در دید ما پنهان است. حال آنکه مصری‌ها به خود مصر می‌گویند دولت! ولی ما در کشورهای عربی چنین کاربردی را نداریم. زیرا چنین اصطلاحی در فرهنگ ما غایب است. این نگاه لبنانی‌ها به ماهیت و شکل دولت مصر است؟ نه‌تنها لبنانی‌ها که بسیاری دیگر از ملت‌های منطقه. ببینید سوری‌ها یا فلسطینی‌ها یا اردنی‌ها به رییس‌جمهورشان نمی‌گویند رییس دولت. به معنای دقیق‌تر منظومه دولت در تعدادی از جوامع عرب ورشکسته است. حال آنکه در مصر یک حالت استثنایی دارد. از آن گذشته رابطه بین ارتش و ملت نیز یک رابطه خاص است که ما آن را درک نمی‌کنیم. حتی اعراب ماهیت این رابطه را نمی‌فهمند. وقتی ارتش از تظاهرات اخیر مردم حمایت کرد بعضی آن را کودتا نامیدند. حال آنکه در مصر یک تار موی ظریف و دقیقی بین انقلاب و کودتا وجود دارد و آن را هیچ‌کس جز ملت مصر نمی‌بیند. شما در مصر چه چیزهایی دیدید؟ به لحاظ شخصی خیلی شگفت‌زده شدم. من شیفته رفتار مصری‌ها شده بودم. من یک آدم لیبرال هستم و ممکن است با گروه‌هایی موافق نباشم. به لحاظ سیاسی احساس می‌کنم مردم مصر بعد از یک‌سال حکومت از رییس‌جمهورشان حساب‌کشی کردند و دیدند کسانی که قدرت دارند طرحی و برنامه‌ای برای بهبود اوضاع ندارند بنابراین مردم ریختند بیرون و گفتند دیگر بس است. با توجه به این اوضاع چه پیامی برای مردم مصر دارید؟ از مردم می‌خواهم که یک‌بار دیگر پیام نلسون ماندلا را که به مصری‌ها و تونسی‌ها در شروع انقلابشان فرستاده بود بخوانند. محتوای این پیام آن بود که «برپایی عدالت بسیار سخت‌تر از ویرانی ظلم است.» چرا اقدام به بستن تعدادی از کانال‌های تلویزیونی دینی کردند که از مرسی حمایت می‌کنند؟ من اینها را پیگیری نکردم و این کانال‌ها را هم ندیده‌ام. اما گفته می‌شود آنها حرف‌های تحریک‌آمیزی می‌زده‌اند و از مردم می‌خواستند که برای «یاری اسلام» در میدان بمانند. این به معنای اعلام جنگ است و طبعا امری مردود است. با این همه من شخصا آرزو می‌کنم که این محدودیت‌ها موقتی باشد چون من مخالف هرگونه بستن کانال‌های تلویزیونی یا اینگونه رویکردها هستم. از آن گذشته همان‌طور که در همه دنیا مرسوم است باید یک میثاقی وجود داشته باشد تا کار رسانه‌ها را سازماندهی کند. ارزیابی شما از کار رسانه‌ها در دوران مرسی چه بود؟ در این یک‌سال همه چیز آزاد بود و من نمونه‌اش را در هیچ کشور دیگری ندیده بودم. به‌خصوص درباره نقد رییس‌جمهوری. حتی در لبنان ما چنین چیزی را نداشتیم و این برای ما بسیار اعجاب‌آور بود. شما یک‌بار با حسنی مبارک مصاحبه کردید. این دیدار چطور بود؟ من سه‌بار با او مصاحبه کردم که یک‌بار آن خارج از چارچوب مصاحبه‌های تلویزیونی بود. یعنی در خلال یکی از کنفرانس‌های سران عرب بود که با او گفت‌وگو کردم و از او خواستم ترتیب یک مصاحبه را بدهد. در آخرین مصاحبه‌ای که با او داشتم کتاب «تاملات در بدبختی اعراب» را که تازه چاپ شده بود به او هدیه دادم. در این کتاب از همه دولت‌های عرب انتقاد می‌شود حتی نظام مبارک. نترسیدی که این تاثیر بدی داشته باشد؟ در این کتاب انتقادات تندی علیه حکومت مصر شده بود. اما به شکلی اساسی و بیشتر با تکیه بر آن چیزی که من نامش را یک درد عربی مشترک می‌گذارم. مبارک به لحاظ سیاسی و انسانی چگونه بود؟ با من هردفعه که برخورد می‌کرد با نجابت بود و هیچ محدودیتی هم نداشت. نسبت به شهادت همسرم ابراز محبت می‌کرد و به مسایل لبنان توجه داشت. از نظر سیاسی چه؟ او تجربه داشت و از ابهت یک حاکم برخوردار بود. به نظرم او یک سیاستمدار بود. اگر بخواهید او را با مرسی مقایسه کنید چه می‌گویید؟ من مرسی را ندیده‌ام و نمی‌خواهم درباره سخنرانی‌هایش حرف بزنم. اینقدری که مردم مصر می‌گویند بس است. درباره اشتباهات مبارک چه می‌گویید؟ هر فردی که دورانی طولانی حکومت کند اشتباهاتش هم زیاد می‌شود. مبارک بعد از چند سال حکومت دیگر تماسی با مردم نداشت و نمی‌توانست چیز جدیدی ارایه کند. او انتقادات را نمی‌پذیرفت. سمیر قصیر پیش از شهادتش چند کتاب نوشت و از افکار و اندیشه‌ها و مواضعش گفت. اکنون تقریبا هشت‌سال از رفتن او می‌گذرد. درباره این سال‌ها چه می‌گویید؟ خلاصه می‌گویم... . تفکر سمیر حاصل تجارب کشورهای مشرق عربی بود. او به مصر خیلی علاقه داشت. به لحاظ خانوادگی هم یک «عربی» کامل بود. زیرا خانواده‌اش ترکیبی از لبنانی، سوری و فلسطینی بود. در این خانواده بعضی تفکرات ناصری داشتند بعضی سوسیالیست بودند و بعضی سکولار یا انقلابی و آزادی‌بخش. به هرحال همه‌جور فکری پیدا می‌شد. درباره افکار خودش چه می‌گویید که سرانجام جانش را هم برسر آن داد؟ خلاصه همین کتابش این است که یک شهروند عربی حق دارد خوشبخت باشد و امکان آن را هم دارد. اما برای تحقق این خوشبختی باید آزادی و دموکراسی وجود داشته باشد. زیرا بدون این دو به گذشته‌های تاریخی خود عودت داده می‌شود و همان بدبختی‌های گذشته ادامه پیدا خواهد کرد. شاید شما فکر کنید او در واقع داشت به یک قیام دعوت می‌کرد. این درست است اما نه قیامی شبیه آنچه در تونس اتفاق افتاد یا قیامی که اخوانی‌ها به دنبال آن بودند. او به قیامی در جهت کسب آزادی و دموکراسی فرا می‌خواند. تا چه حد کتاب او بر تفکر جوانان عرب تاثیر‌گذار بود؟ زیاد. به‌خصوص در رابطه با جوانان لبنانی و سوری و کسانی که تفکرات لیبرالی دارند. از کجا معلوم است؟ چند سال بعد از ترورش دیدیم که شعارهای انقلاب مردم سوریه برخاسته از همان حرف‌های او بود. به‌خصوص آن زمان که این انقلاب به شکلی مسالمت‌آمیز جریان داشت. او اولین کسی بود که بهار بیروت را مطرح کرد. نگرش او به جوانان و نقش ممتاز آنها چه بود؟ وقتی سمیر ترور شد 45سال داشت. او استاد دانشگاه و پدر دو دختر بود. او هنوز جوان بود و می‌توانست زندگی کند. در جلساتش به جوانان خیلی توجه می‌کرد. می‌گویند: «هر فرد انقلابی بر جوانان تکیه می‌کند» و او هم همین‌طور بود. وقتی از کنار مجسمه او در میدانی در وسط بیروت رد می‌شوید چه چیزی به ذهن شما خطور می‌کند؟ من وقتی می‌خواستند مجسمه‌اش را آنجا نصب کنند حضور داشتم. حتی از قبل با مجسمه‌سازی که آن را می‌ساخت به صورت روزمره در ارتباط بودم تا جزییات بیشتری را در اختیارش بگذارم. وقتی خود شما در جریان ساخت یک مجسمه باشید و تمام جزییاتش را بدانید احساس غریبی نسبت به آن خواهید داشت. حتی در موسسه‌ای که من بعد به نام او تاسیس کردم به عنوان ناظر حضور دارم. با این همه وقتی می‌بینم بعضی خانواده‌های سوری می‌آیند و در کنار مجسمه او عکس یادگاری می‌گیرند خیلی تحت‌تاثیر قرار می‌گیرم. سوریه یکی از دلمشغولی‌های مهم قصیر بود. سوریه را مادر خودش می‌دانست. برای همین بود که به سوریه توجه می‌کرد؟ طبعا. چون در سوریه متولد شده بود. یک دلیل دیگر هم داشت و آن اینکه برایش سوریه یکی از کشورهای مهمی بود که می‌توانست بر لبنان و مساله فلسطین تاثیر‌گذار باشد. بهار دمشق برای او یک رویا بود. برای بیروت او حکم یک مورخ را داشت. درباره این شهر نوشت و تحقیق کرد و به مورخ شهر بیروت شهرت پیدا کرد. او معتقد بود همه‌چیز از بیروت شروع می‌شود. همچنین مصر را یک برادر بزرگ‌تر برای همه می‌دانست. می‌گویند مبارزه برای آزاد‌سازی فلسطین از آزاد‌سازی پایتخت‌های عربی از استبداد داخلی و وابستگی خارجی شروع می‌شود. نظر شما دراین‌باره چیست؟ فلسطینی‌ها می‌توانند خودشان با مبارزه مسلحانه یا از طریق گفت‌وگو قضیه خودشان را حل کنند. به نظر من هیچ‌کس حتی من حق ندارم به اسم مردم فلسطین حرف بزنم. کمااینکه آنها هم این حق را ندارند که به دیگران درس بدهند. چرا بهار عرب در سوریه تبدیل به یک پاییز عربی شد؟ چون ارتش سوریه برخلاف مصر بی‌طرف نبود. نقش عوامل خارجی را در شعله‌ورشدن این بحران چگونه می‌بینید؟ سال اول انقلاب سوریه مملو بود از سرود و شعر و شعارهای مسالمت‌آمیز. جوانان با دست خالی در برابر تانک‌ها می‌ایستادند. من عکس جوانی را به یاد دارم که درحماء پیراهنش را در آورده و از یک سربازی که روی تانک نشسته بود می‌خواست به طرف او شلیک کند. این روند در مصر استمرار داشت اما در سوریه از بین رفت. بعضی شما را یک روزنامه‌نگار مشهور عرب می‌دانند چون با روسای کشورها صحبت کردید. مهم‌ترین مصاحبه‌های شما کدام بود؟ مصاحبه با مبارک، بوتفلیقه و ابوعمار. نسبت به آنها چه احساسی داشتی؟ همه آنها در برخوردها روحیه شوخی داشتند. هریک بیش از سیاستمداران عادی روحیه طنز داشتند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.