گفتوگو با سلوی قیقه فعال حقوق زنان در تونس
زنان تونس در تکاپوی کسب حقوق برابر
سقوط زینالعابدین بنعلی در تونس، سرفصل دوران تازهای در تاریخ این کشور بود که با روی کار آمدن گروههای اسلامگرا تکمیل شد. زنان تونس در دوران مدرنسازی جامعه تونس از سوی حبیب بورقیبه به حقوق و امتیازات تازهای دست یافته بودند. این روند در دوران بنعلی نیز استمرار پیدا کرد اما با وقوع انقلاب و روی کار آمدن گروههای اسلامگرا یا رهبران ایدهئولوژیک چپ تا حدودی اوضاع تغییر کرد. دراین میان زنان تونس احساس کردند بهشدت آزادیهایشان دارد به خطر میافتد و حقوقی را که در گذشته به دست آورده بودند میرود تا از کف بدهند. به این ترتیب دورانی تازه از مبارزه برای حقوق زنان و آزادیهای اجتماعی در تونس شکل گرفت و گروههای کوچک و بزرگ به وجود آمدند. نکته جالب اینکه فعالان حوزه زنان احساس کردند به تنهایی قادر به پیمودن این راه تازه نیستند و به همین دلیل باید دست به دست هم دهند. این تلاشها زمینهای شد برای شکلگیری یک ائتلاف از گروههای فعال در حوزه زنان که هماکنون سلوی قیقه رهبری آن را برعهده دارد. آنچه را میخوانید گفتوگویی است با او درهمین رابطه. نشست اخیری که شما در تونس برگزار کردید در نوع
خود بیسابقه بود. دراین همایش شما به مساله انقلابهای عربی و مسایل مربوط به زنان پرداختید. گروه شما یعنی شبکه «ائتلاف برای حقوق زنان» نیز در آن شرکت داشت. دراین نشست سه روزه چه مسایل مهمی مطرح شد؟ در طی سه روز نشستهایی داشتیم که این فرصت را به ما میداد تا خودمان را بهعنوان شهروندان دنیایی بزرگتر ببینیم. همایش بیانیهای یا سندی را منتشر نکرد اما فرصت نادری را در اختیار ما گذاشت که زنان سراسر جهان را بشناسیم و با آنها وارد گفتوگو شویم و درکنار ارتباط با آنها چیزهای تازهای بیاموزیم. شما رییس و سخنگوی این ائتلاف هستید؛ ائتلافی که درحال حاضر یکی از بزرگترین ائتلافهای زنان سکولار در تونس به شمار میرود. این ائتلاف چگونه شکل گرفت؟ ما سازمان خودمان را سال 2012 به ثبت رساندیم. اما شروع کار ما کمی بعد از سرنگونی بنعلی بود. در آن دوره زنان فعالیتهای زیادی داشتند و بهدنبال تشکیلاتی برای خودشان بودند. درواقع آنان به صورت فردی کار میکردند. برخی استادان دانشگاه بودند و برخی دیگر در زمره جمعیتها یا هستههای دیگر فعالیت داشتند. همچنین زنانی بودند که در سندیکاها یا اتحادیههای
حرفهای و احزاب سیاسی فعالیت میکردند. آنها همه بهدنبال یک تشکیلات زنانه فراگیر بودند. نخستین فعالیت مشترک ما برگزاری یکسری مراسم جشن بود. یکی از این جشنها به دلیل اصلاح قانون ثبت احوال بود که به اجرا درآمد و در تونس به وبلاگ ثبت احوال شخصی(csp) مشهور شد. این اصلاحات به زنان تونس بسیاری از حقوقشان را اعطا میکرد. برای همین به نسبت برای ما مهم بود که نگذاریم این قانون باطل شود بلکه میخواستیم برای تقویت مساوات بین زن و مرد اصلاح شود. در این رابطه ما توانستیم به قدرت بسیجکنندگی زنان پی ببریم. چون در ظرف چند روز توانستیم دههاهزار نفر مرد و زن را جمع کنیم. به نحوی که استادیوم ورزشی واقع در پارک ششم شهر تونس مملو از جمعیت شد. اهداف ائتلاف شما چیست؟ در سراسر جهان صدها انجمن زنانه تشکیل شده است. برخی از این تشکلها خیلی کوچک هستند و برای آنکه صدایشان شنیده شود، احیانا با مشکلاتی مواجه هستند. ما میتوانیم از طریق یک کار مشترک مهارتهای خود را گسترش دهیم و صدای همدیگر را بشنویم و به دیگران هم برسانیم. درحال حاضر ائتلاف ما حدود 30انجمن و تشکل را در زیر مجموعه خود دارد که با همه اختلافات
درزیر یک سقف گرد آمدهاند. بعضی از این جمعیتها به مشکلات خاصی از زنان میپردازند یا در محیطهای روستایی فعالیت میکنند. جاهایی که فرصتهای آموزشی و بهداشتی به ندرت پیدا میشود. یا بیکاری در آنها فراوان است. زنان به هرحال از همه این مسایل تاثیر میپذیرند. یکسری انجمنهایی هم هستند که مشغول آگاهیبخشی سیاسی هستند و فشارهایی را وارد میآورند تا قوانین موجود بهبود پیدا کنند. محور مشترک همه این گروهها و انجمنها اعتقاد به اصل برابری زن و مرد و جهانیبودن حقوقبشر است. چارچوب اساسی ما هم توافقنامههای بینالمللی درباره حقوقبشر است. میثاق مشترکی که ما خودمان هم نوشتیم براین اساس بود و هرگروهی که این میثاق را قبول نداشته باشد نمیتواند وارد ائتلاف ما شود. درست است که زنان تونس در دوران سابق از حقوق بسیاری برخوردار بودند اما در همان زمان نیز تبعیضهایی وجود داشت که گاه به نام دین توجیه میشد. از آنجا که قانون اساسی جدید تونس همچنان دردست تهیه است خواستههای شما دراین رابطه چیست؟ در متن این قانون اساسی چگونه میشود برابری حقوق زنان و مردان را تضمین کرد؟ تابستان سال گذشته وقتی پیشنویس اولیه
این قانون را منتشر کردند ما همه شوکزده شدیم. چون برای مثال در ماده 28 آن آمده بود که حقوق زنان براساس «اصل تکامل با مردان» تضمین شده است. ما علیه این قانون دههاهزار نفر را به خیابانها ریختیم. خیلیهاشان حتی عضو ائتلاف ما نبودند. درنهایت با همکاری کمیتههای زنان وابسته به احزاب سیاسی، پیشنویس دیگری را آماده کردیم تا به جای قانون اساسی گذشته مورد بررسی قرار گیرد. خب اشکال این «تکامل با مردان» در چه بوده است؟ تکامل اصطلاحی است که تقریبا گروه اخوانالمسلمین آن را به کار میبرد. حزب النهضه در تونس هم مثل اخوان فکر میکرد بین مساوات و تکامل فرق کوچکی وجود دارد بنابراین نیازی به تذکر نیست. حال آنکه فرق بین «مساوات» و «تکامل» ساده نیست بلکه اینها با هم تفاوتهای ریشهای دارند. درواقع این دو از دو برداشت یا دو رویکرد اجتماعی مختلف نشات میگیرند که هرگز نمیشود آنها را یکی دانست. برداشت نخست مبتنی بر شریعت است که این روزها احزاب مذهبی تونس هم آن را مطرح میکنند. اما در برداشت دوم برارزشهای جهانی و معاهدات بینالمللی استناد میشود. اینها دو رویکرد متفاوت است. در برداشت اول محدودیتهایی وجود
دارد حال آنکه در برداشت دوم این محدودیتها نیست و از یک زاویه انسانی و جهانی به مساله زنان نگریسته میشود. اسلامگرایان بر هویت عربی و اسلامی زن تکیه میکنند. آیا به اعتقاد شما این هویت را میشود نادیده گرفت؟ به اعتقاد ما این گفتمانهای حداکثری یا گفتمانهای هویتمحور، میتواند به اعمال خشونتآمیز منجر شود. به نظر میرسد در کشور ما دو رویکرد مهم در برابر هم قرار دارند. منظورم از این رویکردها یکی نخبگان دموکرات هستند که حتی نسبت به گروههای اسلامی و حقوق آنها نیز تسامح به خرج میدهند. دیگری گروههای مذهبی و اسلامی هستند که کاملا از یک زاویه دیگر به این مساله مینگرند.در نظر آنها فقط یک حقیقت واحد وجود دارد. آنها وقتی از هویت حرف میزنند منظورشان فقط دیدگاه معینی است که صرفا اسلامی باشد. اما جامعه تونس یک جامعه باز است و نمیتوان چنین جامعهای را محدود و مقید کرد. در تونس مسلمان، مسیحی، یهود و حتی ملحد وجود دارند. تعداد این ملحدان هم آنقدر زیاد است که نمیتوان آنها را انکار کرد. شاید بشود گفت تعدادشان به دههاهزار نفر میرسد، اگر بیشتر نباشند. اما این افراد میترسند که عقاید و باورهایشان
را ابراز کنند. از شما میپرسم: آیا امکان دارد قوانین معینی را بر همه اینها به صورت یکسان تحمیل کرد؟ برخی از ناظران براین باورند که انتخابات پارلمانی آینده ممکن است به شکلی برگزار شود که موقعیت احزاب اسلامگرای تونس را بازهم تقویت کند. دراین صورت حقوق زنان و قانون اساسی آینده چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد؟ ممکن است چنین اتفاقی بیفتد که البته برای ما خیلی مهم خواهد بود. اما هنوز چنین برداشتی زودهنگام است. باید صبر کرد تا ببینیم تکلیف ائتلافهای سیاسی در آینده به چه صورتی در میآید. چون برای مثال گروه موسوم به «فراکسیون» دموکراسیخواهان گفته است دیگر نمیخواهد با حزب النهضه ائتلاف کند. حتی آنها میگویند که تنها به دلایل سیاسی دفعه پیش با النهضه ائتلاف کرده بودند. با این همه باید گفت زنان تونس راه خودشان را میروند و به مبارزهشان برای کسب حقوق برابر با مردان ادامه خواهند داد، حال چه گروههای چپ برنده انتخابات شوند یا راست برای آنان فرقی نمیکند.
منبع: قنطره
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.