|

اسراییل، ایران و جریان جهانی رسانه‌ای

مجید تفرشی . سند‌پژوه

مصاحبه اخیر بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسراییل با تلویزیون فارسی «بی‌بی‌سی» از ابعاد مختلفی قابل بررسی است. این مصاحبه به‌دنبال سفر موفق تیم حسن روحانی و محمدجواد ظریف به نیویورک، سخنرانی و مصاحبه‌های متعدد آنان، دیدار ظریف با جان کری وزیر خارجه آمریکا و نهایتا مکالمه تلفنی روحانی و اوباما و سخنرانی مستاصلانه نتانیاهو، تلاشی برای تغییر شرایط بازی جهانی، علیه ایران و بازگرداندن روند آن به مسیر هشت‌سال اخیر بود. در روزهای اخیر کمتر رسانه یا تحلیلگر بین‌المللی به عملکرد اخیر هیات حاکمه اسراییل و به‌خصوص اظهارات نخست‌وزیر آن نمره قبولی داده و حتی صریحا ابراز شده که دست‌کم در این مورد، «تل‌آویو» نبرد برای فتح قلوب و اذهان جامعه بین‌المللی را به ایران باخته است. اسراییل، به‌همراه چند کشور عرب و دیگر تندروان داخلی و بین‌المللی، از ابتدا نگران آغاز روند تنش‌زدایی بین تهران و واشنگتن بوده‌اند و این واکنش تند، نشان‌دهنده درستی رویکرد جدید بین‌المللی ایران است. نخست باید به مواضع افراطی، دانش و تحلیل ناقص و نادرست نتانیاهو از وضعیت کنونی ایران، انزوا و استیصال او و حکومتش در برابر ابتکار عمل جدید ایران در جامعه بین‌المللی و ادامه تلاش او برای نفرت‌افکنی و گسترش سیاست ایران‌هراسی و ایران‌ستیزی در جهان اشاره کرد. صرف‌نظر از تحلیل‌ها و گمانه‌زنی‌های نادرست و مغرضانه نخست‌وزیر اسراییل، او در چندین مورد نیز آشکارا دروغ گفت و در موارد بسیاری نیز به تعبیر خاص مارگارت تاچر نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، «در راستگویی صرفه‌جویی کرد.» دروغ‌های آشکار او از قبیل اعتراف روحانی در کتابش به تلاش برای ساخت جنگ‌افزار هسته‌ای یا اطلاعات نادرست نتانیاهو از وضعیت آزادی‌های فردی و اجتماعی در ایران جالب توجه بودند. اگر نتانیاهو با انجام این گفت‌وگوی تلویزیونی قصد داشت تا با برقراری ارتباط مستقیم با ایرانیان و فارسی‌زبانان، مواضع و نیات اسراییل علیه جمهوری‌اسلامی را نمایان و در این عرصه برای خود یارگیری و جلب‌نظر کند، قطعا در این راه شکست خورده است. معروف است که اسراییل، برخلاف اغلب کشورهای آمریکایی و اروپایی که سیاست راهبردی و درازمدت دیپلماسی عمومی/ مردم‌محور دارند، به دلیل شرایط متغیر و شکننده خود در عرصه تبلیغاتی و رسانه‌ای جهانی، این قبیل سیاست‌های خود را در کوتاه‌مدت و در مقاطع محدود زمانی و بسته به مشورت مشاوران و نیازهای آنی خود تنظیم می‌کند. در این مسیر، ظاهرا مشاوران خوبی برای دولت اسراییل انتخاب نشده و حتی اصرار ظاهری بر احترام رهبر اسراییل به تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران نیز نتوانست کمکی به این بدفهمی و نافهمی اسفبار کند. به نظر می‌رسد که نتانیاهو یا شرایط جدید ایران در عرصه جهانی را درک نکرده یا از آن آگاه است و تلاش می‌کند تا جریان بازی را علیه ایران برهم زده و بار دیگر به‌عنوان متحد راهبردی و شریک ناگسستنی آمریکا، واشنگتن و اتحادیه اروپا را مجبور کند تا برخلاف مصالح خود و جامعه بین‌المللی، به ایران چنگ و دندان نشان دهند. از سوی دیگر، باید توجه داشت بخشی از سخنان ضدایرانی نخست‌وزیر اسراییل کوشش برای سرپوش گذاشتن بر مشکلات داخلی خود و ساکت کردن لابی تندرو و بانفوذ حامی اسراییل در اروپا و آمریکاست. این البته از جهتی دلیل دشمنی برخی کشورهای عربی با ایران نیز هست. نتانیاهو در این مصاحبه، به لطف آسان‌گیری مصاحبه‌کننده، از توضیح درباره سیاست یک بام و دو هوای اسراییل درباره سلاح هسته‌ای و زرادخانه اتمی خود معاف شد و تنها نسبت به احتمال نظامی شدن برنامه هسته‌ای ایران ابراز نگرانی کرد. این یکی از کلیدی‌ترین مشکلات افکار عمومی در ایران، منطقه و جهان با نیات واقعی و ادعای صلح دوستی اسراییل است و تا زمانی که پاسخ واضح، آشکار و درستی به آن داده نشود، هیچ حقی برای «تل‌آویو» در جهت انتقاد از برنامه هسته‌ای دیگر کشورها باقی نخواهد ماند. به نظر می‌رسد که هرچند پخش و انجام این مصاحبه از نظر تجاری و جذب مخاطب یک موفقیت برای بی‌بی‌سی فارسی محسوب می‌شود، ولی از نظر توجه به واقعیات و مصالح این مصاحبه نمونه مثبت و حرفه‌ای در کارنامه این رسانه نیست. اجرای ضعیف، کم‌جسارت و ملایم مصاحبه‌کننده فضای مناسب را برای نتانیاهو فراهم ساخت تا بدون برخورد با چالش‌های مرسوم رسانه‌ای در غرب یک‌طرفه به قاضی رفته و خوشحال از محکمه خارج شود. از سوی دیگر، هرچند اساسا توقعی نیست که تهیه این دست برنامه‌ها در بی‌بی‌سی فارسی در جهت منافع ایرانیان باشد، ولی دست‌کم به نظر می‌رسد که این مصاحبه در جهت منافع و مصالح مردم و دولت بریتانیا در پرتو تلاش‌های جدی که برای بهبود روابط با ایران است نیز تلقی نمی‌شود. نکته آخر درباره سیاست رسانه‌ای و لابی جهانی ایران است. هرچند با توجه به ابتکار عمل شخصی و سازمانی روحانی و یارانش در عرصه رسانه‌ای جهانی تغییرات جدی مشاهده می‌شود، ولی هنوز راه زیادی برای تغییر بنیادین تفکر و رویکرد ایران در عرصه لابی‌گری بین‌المللی و دیپلماسی مردم‌محور کشورمان باقی است. ایران باید بیاموزد عرصه جهانی رسانه و دیپلماسی مردم‌محور امری جدی، دراز مدت و غیردولتی است و تلاش برای کنترل دولتی آن و برخورد سطحی و غیرحرفه‌ای با آن می‌تواند به تداوم وضعیت خسارتبار هشت‌سال اخیر علیه ایران منجر شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.