|

۲ ترجمه تازه از عبدالله کوثری

افسانه و واقعیت آمریکای لاتین

پارسا ریاحی: به‌تازگی دو کتاب از «مجموعه ادبیات آمریکای لاتین» در انتشارات لوح فکر منتشر شده که هردو آنها آثاری حایز اهمیتند. اهمیت آنها، هم به نویسندگان این دو کتاب، ماریو بارگاس یوسا و آریل دورفمن، مربوط است و هم به مترجمشان که عبدالله کوثری است. عبدالله کوثری از جمله معتبرترین مترجمان حال حاضر ماست که ترجمه‌های او خاصه از ادبیات آمریکای لاتین جزو درخشان‌ترین ترجمه‌های این سال‌ها بوده است. اهمیت ادبیات اگرچه پرسش «چرا ادبیات؟ » بدل به پرسشی کلیشه‌ای شده اما ماریو بارگاس یوسا در مقاله‌ای با همین عنوان، بار دیگر چرایی اهمیت ادبیات را بررسی و بر لزوم حضور آن تاکید کرده است. این مقاله به همراه دو مقاله دیگر از او با نام‌های «فرهنگ آزادی»، «آمریکای لاتین: افسانه-واقعیت» و همچنین گفت‌وگویی با یوسا با نام «سرخوشی و کمال» در کتابی با عنوان «چرا ادبیات؟ » توسط عبدالله کوثری به فارسی ترجمه و منتشر شده است. یوسا در مقاله چرا ادبیات؟ با نقل اتفاقی روزمره درباره خودش، بر مساله‌ای قابل‌توجه دست می‌گذارد. یوسا می‌گوید که بارها پیش آمده که در جاهای مختلف مردانی به سراغ او آمده‌اند و از او امضا خواسته‌اند. اما نه برای خود که برای همسر، دختر یا مادرانشان و بعد یوسا به‌واسطه این اتفاق به زنانه‌شدن ادبیات در جامعه امروزی پرداخته است. به اعتقاد او، «توجیه سنتی این وضع این است که زنان طبقه متوسط و در قیاس با مردان، ساعات کمتری کار می‌کنند و بسیاری از آنها با وجدانی آسوده‌تر از مردان می‌توانند اوقاتی را صرف خیال‌پردازی و موهومات کنند. من نسبت به این نگرش که زن و مرد را به دو مقوله خشک و نرمش‌ناپذیر تقسیم می‌کند و فضایل و معایبی به هریک از این دو جنس نسبت می‌دهد حساسیت دارم، اما در این تردیدی نیست که خوانندگان ادبیات روزبه‌روز کمتر می‌شوند و در میان خوانندگان باقیمانده هم شمار زنان بیشتر از مردان است.» و بعد یوسا بر این مساله تاکید می‌کند که «جامعه بدون ادبیات، یا جامعه‌ای که در آن ادبیات- مثل مفسده‌ای شرم‌آور- به گوشه و کنار زندگی اجتماعی و خصوصی آدمی رانده می‌شود و به کیشی انزوا طلب بدل می‌شود، جامعه‌ای است محکوم به توحش معنوی و حتی آزادی خود را به خطر می‌اندازد.» یوسا در ادامه مقاله‌اش این تصور را که ادبیات نوعی وقت‌گذرانی تجملی است رد می‌کند و بر نقش اساسی ادبیات برای شکل‌گیری شهروندان در جامعه دموکراتیک مدرن تاکید می‌کند. یوسا در مقاله دیگر کتاب با نام «فرهنگ آزادی»، نگاهی متفاوت به مقوله جهانی‌شدن داشته است و آن را نه مایه نگرانی و وحشت، که پیغام‌آور آزادی بیشتر برای انسان دانسته است. مقاله سوم کتاب هم با نام «آمریکای لاتین: افسانه-واقعیت»، بازتابنده دیدگاه یوسا درباره تاریخ پرو و ادبیات تمدن‌های پیشین پرداخته است. «سرخوشی و کمال» نیز عنوان مصاحبه‌ای است با یوسا که در انتهای کتاب آمده است. تصویر عصر وحشت «در جست‌وجوی فِردی»، عنوان کتابی است از آریل دورفمن، نویسنده شیلیایی که در ایران هم ناشناخته نیست. از او تاکنون آثاری مثل «مرگ و دختر جوان» با ترجمه حشمت کامرانی، «بیوه‌ها» با ترجمه احمد گلشیری و «اعتماد» با ترجمه عبدالله کوثری به فارسی منتشر شده است. دورفمن که در دانشگاه کارولینای شمالی ایالات متحد تدریس می‌کند، در مسایل مربوط به حقوق بشر نیز بسیار فعال است و در کمیته‌ها و سازمان‌های متعدد عضویت دارد و در کنفرانس‌های بسیاری سخنرانی کرده است. کوثری درباره ترجمه این کتاب نوشته است: «چندی پیش که در جست‌وجوی مطالبی درباره مساله چندگانگی فرهنگی در آمریکای لاتین و تاثیر آن بر ادبیات این قاره بودم، از آریل دورفمن خواهش کردم اگر نوشته‌ای در این مورد دارد برایم بفرستد. دورفمن که در این مدت یکی، دو سال که با او مکاتبه برقرار کرده‌ام صمیمیت، خونگرمی و مسوولیت‌پذیری فوق‌العاده‌ای از خود نشان داده، بلافاصله این مقاله را از طریق ایمیل برایم فرستاد.» مقاله‌ای که کوثری ترجمه کرده، فصلی از کتاب «خاطرات صحرا»ی دورفمن است. این کتاب سفرنامه اوست به منطقه کویری شمال شیلی که به نورته گرانده موسوم است و زمانی، در طول قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به سبب وجود معادن نیترات که در آن دوران بازار پررونقی داشت به‌سرعت آباد شد و شهرها و آبادی‌های بسیار در آن پا گرفت و جهانگردان از هر سو به دیدار آن شتافتند. البته این منطقه از نظر باستان‌شناسی و انسان‌شناسی هم اهمیت دارد و نشانه‌هایی از دیرینه‌ترین سکونتگاه‌های انسان اولیه آمریکای لاتین در آنجا یافت شده است. اما دورفمن در میان ویرانه‌های قرن گذشته در پی چیز دیگری هم هست. همان‌طور که خود می‌گوید به هوای چیز دیگری به این سو کشیده شده و آن خاطره دوست عزیزی است که او می‌داند در یکی از شهرهای اینجا در کودتای پینوشه تیرباران شده. دورفمن به دنبال این دوست، یا به بیان بهتر در پی خاطره او و استخوان‌های او به این برهوت شتافته. «در جست‌وجوی فردی»، چیزی بیش از بازگویی خاطره و افسوس‌خوردن بر مرگ انسانی مبارز است. این نوشته بازنمایی دوران وحشت نیز هست، دورانی که بسیاری از آرزوها را به خاک کرد و فرصت‌هایی را از میان برد که دیگر تکرار نخواهد شد. دورفمن تاکنون دو کتاب و چندین مقاله درباره کودتای 1973 شیلی نوشته و گویی این کابوس 30 ساله هنوز او را رها نمی‌کند. اما شاید این نیز باشد که او بیم آن دارد که مردم شیلی- مثل خیلی مردم دیگر- این رویداد هولناک را فراموش کنند، زیرا می‌داند ملتی که به فراموشی خو کرده باید هر لحظه منتظر تکرار فاجعه باشد. از این روست که او بارها درباره این کودتا و عاملان آن، این گفته هوشمندانه را تکرار کرده است: می‌بخشیم اما فراموش نمی‌کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.