|

اصول مذاکره معنادار

حسین دهشیار . استاد دانشگاه

جوهره روابط بازیگران و کیفیت روند تعاملات به‌شدت متاثر از ارزیابی‌های تصمیم‌گیرندگان است. ماهیت روابط همان‌گونه که می‌تواند استمرار و تداوم طولانی زمان را به صحنه آورد به‌سهولت هم قابلیت دگرگونی را داراست. استراتژی بازیگران در رابطه با یکدیگر در چارچوب یک مجموعه از مولفه‌ها که بر اساس یک منطق ارگانیک هم‌مدار هستند متجلی می‌شود. استراتژی بازیگران مبنای شکل‌گرفتن سیاست‌ها می‌شود. سیاست‌ها از یک سو دارای ابعاد شکلی، نمایشی و ژستی هستند و از بعدی دیگر برخوردار از جنبه اعتقادی و باورمحور باید نگریسته شوند. اگر استراتژی را متن ترسیم کنیم باید توجه کنیم که هردو روی سیاست یعنی ژست‌ها، سخنرانی‌ها، حرکات، باورها و اعتقادات تنها هنگامی معنا و محتوا می‌یابند که اولا همسو باشند و یکدیگر را تقویت و مستحکم کنند و ثانیا در چارچوب استراتژی (متن) تعریف شوند. پس در صورتی‌که سخنان، اظهارات و ژست‌ها به سوی چرخش روی آورند به‌طور همزمان باید باورها و اعتقادات نیز به تحول مزین شوند. چراکه استراتژی تنها، هنگامی به معنا دست می‌یابد که سیاست‌های مطرح شده در تمام ابعاد هم‌محور باشند. اگر اقدامات در جنبه‌های مختلف آن یعنی شکلی و اعتقادی به متن مومن نباشند و خاستگاهی متفاوت از استراتژی ادعا شده را بهره‌مند باشند محققا کارگشا نخواهند بود. اگر سیاستمداران در رابطه با کشوری، ضروری تشخیص دهند که سخنان متفاوتی را مطرح کنند یا چهره به چهره‌شدن را که متداول نبوده است عادی کنند و تابوها را به سخره بگیرند به‌ضرورت باید به روی دیگر سکه نیز توجه کنند. تغییرات شکلی هنگامی معنا پیدا می‌کنند که همواره با تغییرات باوری باشند. اگر باورها در رابطه با کشوری تغییر نکنند، شکستن تابوهای شکلی کاملا بی‌معنا جلوه می‌کند. توجه به این نکته حایز اهمیت است که شیوه‌ها، روش‌ها و تاکتیک‌ها تنها هنگامی مفهوم می‌یابند و کارآمد جلوه می‌کنند که هم‌پوشی با باورها و اعتقادات را در ذات خود داشته باشند. استراتژی بازیگران در رابطه با یکدیگر اصولا در یک فرآیند سه‌مرحله‌ای شکل می‌گیرد. این موضوع درمورد تمامی کشورها در تمامی مراحل تاریخی بشر از اعتبار و اصالت برخوردار است. استراتژی آمریکا و شوروی در رابطه با یکدیگر بر اساس همین منطق شکل گرفت، همان‌گونه که در کشور آمریکا و کره‌شمالی به این منطق تکیه کرده‌اند. استراتژی درواقع متن شکل‌دهنده سیاست‌های دو کشور در رابطه با یکدیگر در دو بعد شکلی و تبلیغاتی و از سویی دیگر جنبه اجرایی و عملیاتی است. برای شکل‌گیری استراتژی ابتدا باید معین شود که چه چیزی منافع ملی است. پس برای اتحاد جماهیر شوروی، الزامات منفعتی، هویتی و ارزشی، استقرار، بسط و توسعه نظام سوسیالیستی بود. بعد از مشخص‌کردن منفعت، هویت و ارزش در مرحله بعدی باید معین شود که چه خطری این ارزش‌ها، منافع و هویت را تهدید می‌کنند. برای شوروی خطر از سوی سرمایه‌داری جهانی به راهبری آمریکا بود. برای مشخص‌کردن خطر پس الزام اساسی در ابتدا محرزساختن منافع، هویت و ارزش است. پس از اینکه خطر ترسیم شد با توجه به امکانات، مقدورات و ارزیابی‌ها باید شیوه‌های مبارزه و اضمحلال خطر و منبع تهدید معرفی شوند. روس‌ها در ارزیابی‌های خود به این نکته تاکید داشتند که مذاکره‌کردن با آمریکاییان و شرکت در گردهمایی‌ها با مسوولان آمریکایی یکی از شیوه‌های مفید در تحقق منافع آنان است. پس مذاکرات روس‌ها با آمریکاییان و دور یک میز نشستن سیاستمداران دو کشور از نقطه‌نظر روس‌ها با توجه به متن (استراتژی) بود و کاملا با الزامات مورد توجه روس‌ها همخوانی داشت. از زاویه ‌دید آمریکاییان نیز همین نکته از اعتبار برخوردار بود. البته روس‌ها در نهایت در تامین منابع ملی خود با شکست مواجه شدند و آمریکاییان به خواست نهایی خود رسیدند، اما فعالیت‌های شکلی آنان کاملا با توجه به باورها و اعتقادات تنظیم شده بود. بر سر میز مذاکره‌نشستن یا دست‌دادن مسوولان سیاسی دو بازیگر دشمن تنها موقعی معنادار است که با منطق استراتژی تدوین‌شده بخواند. اگر مذاکرات و نشست‌ها برگزار شود و صحبت از این باشد که تحول در رابطه دو بازیگر به‌وجود آمده است تنها هنگامی صادق باید فرض شود که باورها نیز دگرگون شده باشند. منطق گردهمایی‌ها اگر همسو با جوهره باورها و اعتقادات نباشد، کمترین میزان تاثیر را به صحنه خواهد آورد. برای دو کشوری که با یکدیگر برای مدت‌های طولانی دشمنی پیشه کرده‌اند تنها هنگامی امکان بهبودی روابط است که منافع ملی، هویت و ارزش‌ها بازتعریف شوند. علت دشمنی در تعریف منافع ملی، هویت و ارزش‌ها بوده و در نتیجه شیوه‌ها، روش‌ها و متد رویارویی با توجه به آنها شکل گرفته است. حال اگر تصمیم بر ایجاد یک مسیر متفاوت گرفته شده و میل بر صحبت رودررو و گردهم‌آمدن است به ضرورت باید ابتدا بازتعریف شکل بگیرد. وقتی که بازتعریف به‌وجود آمد، دو کشور دیگر یکدیگر را دشمن تلقی نخواهند کرد و وقتی دو بازیگر در مسیر عداوت گام نگذارند پرواضح می‌شود که شیوه‌ها و متد هم به‌طور اتوماتیک عوض شود. برای محقق‌کردن دگرگونی باید از سر صحیح و درست قیف استراتژی‌ وارد شد، یعنی باید ابتدا منافع ملی، هویت و ارزش کشور بازتعریف شود. به‌دنبال آن باید کشوری که با آن دشمنی وجود دارد دیگر خطر مطرح نشود و به‌تبع آن شیوه‌های تعامل دگرگون شوند. اگر از سر غلط قیف وارد شوید به این معناست که هم خود می‌دانیم و هم طرف مقابل که هدف تنها وقت‌گذرانی و امیدوارکردن پایگاه اجتماعی سیاستمداران است. منظور از سر غلط قیف استراتژی این است که به جای بازتعریف ابتدا به صحنه‌آوردن شکل متفاوتی از شیوه‌ها و متد در دستور کار قرار گیرد. برای اینکه دور هم نشستن و عکس انداختن منجر به تحقق منافع ملی، هویت و ارزش‌های دو طرف شود در ابتدا نیاز به بازتعریف این مفاهیم است. وقتی‌که نیکسون و مائو با یکدیگر ملاقات کردند و دستان یکدیگر را فشردند به‌شدت معنادار و موثر بود چرا که قبلا و مدت‌ها قبل از دیدار منافع ملی را بازتعریف کرده بودند. علت دوستی دو کشور و پشت‌سر گذاشتن همه خصومت به لحاظ این بوده است که از سر صحیح قیف استراتژی وارد شدند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.