مولانا؛ به نام ما به کام ترکها
مهدي عليپور
تنها يک نام در تقويم؛ اين سهم جلالالدين محمد بلخي مشهور به مولانا، شاعر بلندآوازه پارسيگوي است از سرزمين مادري. هشتم مهرماه، زادروز تولد او در سکوت سپري شد و خبري از مراسم بزرگداشت خالق مثنوي معنوي در رسانهها بازتاب نيافت تا اين حسرت بر دل دوستداران او بماند که بالاخره چه زماني وقت آن ميرسد که قدر و منزلت او پاس داشته شود و برنامهاي درخور نام و جايگاه مولانا تدارک ديده شود. گويا همسايه ترک ما بيشتر از ما که مولانا را از آن خود ميدانيم به نفوذ کلام او پي برده و ابياتش را زرنشان ميکند و دست اين و آن شخصيت بلندپايه ميدهد و در وصف عرفان بلندمرتبهاش داستانها در گوش خلايق ميخواند. ترکها جشنوارهها و کنگرهها و سمينارها و چه و چه تدارک ميبينند و سر آخر از قبل همين تبليغات سالانه پاي ميليونها گردشگر را به قونيه باز ميکنند و دلارها به جيب ميزنند که از قديم گفتهاند آدمي ثمره تلخ و شيرين آنچه کاشت ميدرود. حال ما با سندزدن يک روز در تقويم به نام مولانا ميخواهيم در فصل برداشت با ترکها سهيم باشيم؛ غافل از اينکه بذري نکاشتهايم که به انتظار درو بنشينيم. هشتم مهر آمد و رفت و دريغ از يک همايش، کنگره
يا سمينار کشوري (بينالمللي پيشکش) درباره مولانا. حتي متوليان فرهنگي که در بزنگاه مصادرهکردن مفاخر فرهنگي ايران از سوي کشورهاي همسايه فرياد وامصيبتا سر ميدهند و سرتيتر اخبار رسانهها ميشوند، در تقويمشان هشتم مهر به آن اندازه از اهميت، اعتبار و شأن برخوردار نيست که براي زادروز خالق مثنوي معنوي حتي يک پيام کوتاه منتشر کنند. اگر چه غربت اهل فرهنگ حرف امروز و ديروز نيست و سابقهاي ديرين دارد اما زخم کهنهاي است که گهگاه به بهانهاي سر باز ميکند. اما نکتهاي در آخر اين نوشته براي رفع يک دلواپسي. تاريخ به ما ميآموزد فرهنگ اگر ايستا باشد و به حرکت درنيايد و از مرزها نگذرد چونان آب راکدي است که ديرزماني نخواهد گذشت که بگندد. فرهنگ اگر حرفي جهانشمول براي گفتن داشته باشد ريشهاش را در هر خاکي ميدواند و پيش ميرود، همچون کلام مولانا که شرق و غرب را درنورديده و در هر خاکي عاشقاني دلسوخته يافته است. بيسبب نيست که «آندره مالرو» متفکر بزرگ فرانسوي در اواسط قرن بيستم ادعا کرده که قرن بيست و يکم دو راه بيشتر در برابرش نيست: يا بر اثر کشاکشهاي نظامي آرامش خود را از دست خواهد داد، يا با رويآوردن به انديشهها و
افکار مولانا به آرامش و تسلي خاطر خواهد رسيد. از اين بابت بايد خرسند بود که ترکها و روسها و عربهاي حاشيه خليجفارس در پي مصادره فرهنگي هستند که رويشگاه آن ايران است. اما درخصوص نگراني اهل فرهنگ درباره مصادره مفاخر اين خاک بايد گفت فيالمثل اگر ترکها بنا داشته باشند مولانا را ترک بنامند بگذار بنامند، در برابر تاريخ چه تکليفي دارند؟ با زادگاه اين شاعر، بلخ، که در زمان تولد مولانا جزو خراسان بزرگ بوده چه ميکنند؟ آيا ميخواهند زادگاه او را هم قونيه ذکر کنند؟ ابيات يکسره فارسي جلالالدين را به ضرب کدام حيله و شگرد ميخواهند ترکي جا بزنند؟ و از اين پرسشها بسيار است. البته همه اين مسايل به اين معني نيست که ما دست روي دست بگذاريم تا مراسم يادبود جهاني مولانا از سوي سازمان ملل به همسايه غربي ايران واگذار شود. کمکاري، سهلانگاري و ناپختگي متوليان فرهنگي کشور در بسط و گسترش انديشههاي سترگ خالق مثنوي و معرفي او بهعنوان شاعري ايراني را نبايد ناديده گرفت. خسران ناشي از اين بيتفاوتيها شايد سالها بعد دامن فرهنگ اين مملکت را بگيرد و آن وقت براي جبران بسيار دير خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.