|

محسن وزیری‌مقدم، هنرمند پیشکسوت حاضر در نمایشگاه انجمن آسیایی نیویورک:

از دروازه‌های تفاهم، تحریم را از دوش ملت ایران بردارید

نیمه شهریور بود. موزه انجمن آسیایی واقع در خیابان هفتادم نیویورک میزبان بیش از یکصد اثر از 26 هنرمند ایرانی در قالب نمایشگاهی تحت عنوان «ایران مدرن» شد؛ نمایشگاهی که هدفش روشن‌کردن زوایای کمتر شناخته‌شده هنر ایرانی بود. به‌رغم برپایی یک نمایشگاه از هنرمندان ایرانی در نیویورک قبل از انقلاب و برپایی چند نمایشگاه دیگر، هنوز اطلاعات مردم آمریکا از هنر ایران بسیار محدود است و ایده برپایی چنین نمایشگاهی از وجود همین ضعف شکل گرفت. سه هفته بعد از افتتاح این نمایشگاه، حسن روحانی در قامت رییس‌جمهور جدید در این انجمن حضور یافت و در شورای روابط خارجی آن از تغییر فضای جدید پس از انتخابات اخیر ریاست‌جمهوری و رای مردم به اعتدال و عقلانیت سخن به میان آورد. او بر این نکته تاکید کرد که این تغییر فضا، شرایط جدیدی برای تعامل و گفت‌وگو در سطح جهانی ایجاد کرده است. هرچند در ظاهر ربطی بین این نمایشگاه که مقدمات آن از چند سال قبل چیده شده بود با جلسه روحانی وجود نداشت؛ اما هنرمندان شرکت‌کننده در آن نمایشگاه افق‌های یکسانی را در پهنه سیاست و هنر می‌جویند: صلح و در یک کلام بازشدن دروازه‌های تفاهم بین دو ملت ایران و آمریکا. «محسن وزیری‌مقدم» هنرمند پیشکسوت ایرانی که این روزها برای شرکت در این نمایشگاه در آمریکا به سر می‌برد، با ارسال متنی که اختصاصا در اختیار «شرق» قرار گرفته از برپایی این نمایشگاه گفته و جزییات آن. با این حال همان‌طور که خود وی تاکید دارد، نگارش این متن بهانه‌ای است تا در روزهای حساس مطرح‌شدن دوباره رابطه ایران و آمریکا دولتمردان و سیاستمداران بیش از پیش به منافع ملت ایران بیندیشند. این هنرمند 88ساله مقیم ایتالیا، از جمله قدیمی‌ترین مدرنیست‌های ایرانی به حساب می‌آید که جایگاه قابل‌قبولی در هنر خارج از ایران به دست آورده است. در سال 2006 به‌عنوان «شخصیت سال اروپا» جایزه‌ای را از مقامات ایتالیایی دریافت کرده بود. همان‌طور که در متن او در ادامه می‌خوانید، وزیری‌مقدم در گفت‌وگو با چند رسانه آمریکایی در مقام یک هنرمند دلنگران، پافشاری خود را برای احقاق حقوق ملت ایران بر زبان رانده است. تابستان سال گذشته خانم فرشته دفتری، یکی از برگزارکنندگان نمایشگاه «ایران مدرن» ضمن تماس تلفنی از نیویورک به من در رم، درباره پیدایش این رویداد گفت‌وگو کردند و گفتند یک کار شنی شما را که از سال 1969 در موزه هنرهای مدرن نیویورک (Moma) نگهداری می‌شود، به این نمایشگاه انتقال داده‌ایم و در ضمن اظهار تمایل کردند که یکی از تندیس‌های متحرک من را برای آن نمایشگاه در اختیار موزه مزبور بگذارم. خوشبختانه تندیس من از سال 2006 که آن را برای نمایشگاه «شش هفته با هنر ایران در تورنتو» به این شهر فرستاده بودم، هنوز در منزل گردانندگان آن نمایشگاه نگهداری می‌شد. ترتیبی داده شد که تندیس به نیویورک فرستاده شود. اوایل شهریورماه امسال مرا برای حضور در نمایشگاه دعوت کردند. هزینه سفر مرا هم تقبل کرده و تکریم کردند و احترام فوق‌العاده‌ای گذاشتند. شانس غیرمنتظره‌ای بود زیرا من هرگز نیویورک را ندیده بودم. 9 ساعت پرواز در صندلی نرم درجه یک قابل تحمل بود! روز موعود (ششم سپتامبر) برای گشایش نمایشگاه وارد موزه شدم و با برگزارکنندگان نمایشگاه از نزدیک دیدار و ملاقات کردم. برای دیدن آثار باید به طبقه بالا می‌رفتیم. همراه یکی از بستگانم که در آمریکا زندگی می‌کند با آسانسور به بالا رفتیم. درِ آسانسور که باز شد با صحنه زیبایی روبه‌رو شدم. تندیس متحرک سفیدرنگ مرا در ورودی نمایشگاه گذاشته بودند. افراد گوناگونی درباره این اثر به من تبریک گفتند و دست مرا فشردند. پرویز تناولی و نیکزاد نجومی و قاسم حاجی‌زاده و هنرمندان دیگری را ملاقات کردم و اما درباره آثار هنرمندان باید بگویم بیشتر آثار نمایشگاه، از کلکسیون مجموعه‌داران ایرانی مقیم آمریکا انتخاب شده بود. به‌درستی معلوم بود که این نمایشگاه، انگیزه‌ای برای بهادادن به تابلوها و مجسمه‌های قدیمی دوران پیش از انقلاب است. تعدادی خط نقاشی از پیلارام، زنده‌رودی، احصایی، قندریز و چند نفر دیگر هم جزو آثار بود. فعالیت‌های این افراد پیش از انقلاب مصادف با سال‌هایی بود که من در دانشگاه تهران و دانشکده هنرهای تزیینی مشعل هنر را برافروختم. افرادی هم از طلسم، جادو، کلمه «یاسین»، رمل و اسطرلاب الهام گرفتند و به اصطلاح مکتب «سقاخانه» را راه انداختند که کارهایشان در این نمایشگاه ارایه شده بود. اگر بخواهم یکایک آثار را تجزیه تحلیل کنم، کار به درازا می‌کشد؛ چراکه نقدهایی جدی به نمایشگاه دارم. ساعت هشت شب همان روز تماشاچیان در آمفی‌تئاتر موزه برای شنیدن گزارش رییس موزه و کارگزاران روی صندلی‌ها نشستند. شخصیت‌های مختلفی در ردیف اول نشسته بودند. فردای آن روز فرصتی یافتم تا از موزه هنرهای مدرن نیویورک، موزه متروپولیتن و گوگنهایم دیدن کنم. ساعت شش آن روز خانم لیلا دیبا درباره هنر امروز ایران سخنرانی داشتند. همان روز خانم میشل لان از من دعوت کرد تا برای یک مصاحبه اختصاصی نزد او بروم. مصاحبه در برابر دوربین تلویزیون نیم‌ساعتی به طول انجامید. در پاسخ به سوالات او درباره نحوه پیدایش کارهای سنتی و مجسمه‌های شنی‌ام به زبان انگلیسی سخنانی ایراد کردم. اما نکته مهم صحبت‌هایم را در پایان گفتم: «امیدوارم این نمایشگاه دروازه‌های تفاهم را بین دو کشور و ملت بزرگ ایران و آمریکا بگشاید. تاکید کردم که این نمایشگاه فتح بابی باشد بر رفع تحریم‌های ناروایی که بار آن فقط بر دوش ملت ایران است و این مردم با بردباری آن را تحمل کرده‌اند.» ساعت شش بعدازظهر روز بعد بنا بر برنامه قبلی، سخنرانی خانم فرشته دفتری آغاز ‌شد. به سالن کنفرانس رفتم و در ردیف اول نشستم. ایرانیان و آمریکایی‌ها در آمفی‌تئاتر حضور داشتند. خانم دفتری متن سخنرانی را درباره هنر امروز در ایران به زبان انگلیسی آغاز کرد. در جریان سخنرانی متوجه شدم که ایشان با وجود اینکه خانم دانشمند و بافرهنگی هستند، از رویدادهایی که در این سی‌وچندساله اتفاق افتاده، قدری بی‌اطلاع هستند. تمامی کوشش ایشان این بود که هنر «سقاخانه» را مورد تایید قرار دهد و آن را هنری مدرن و بومی قلمداد کند. فرصت مناسبی نبود که پاسخ ایشان را بدهم؛ بنابراین پس از پایان سخنرانی به ایشان بابت برپایی چنین نمایشگاهی تبریک گفتم. با یکی از دوستان به سوی منزل خانم انصاری که خیلی از ایرانیان را به شام دعوت فرموده بودند، رهسپار شدیم. خانه در یکی از آسمانخراش‌های شهر واقع بود. وارد سالنی شدیم که در و دیوار آن با نقاشی‌های قاجار و تزیینات معمول آراسته شده بود. عده زیادی از ایرانیان مقیم نیویورک در آنجا حضور یافته بودند. من و دوستم هیچ‌کس را نمی‌شناختیم. شام مفصلی روی میز بزرگی چیده شده بود. بعد از اتمام میهمانی از صاحبخانه تشکر کردم و از آن فضای پرهیاهو بیرون رفتم. در راه بازگشت به وضعیت این روزهای کشورم ایران فکر می‌کردم. به شرایط جدیدی که پیش آمده و اینکه آینده چه خواهد شد؟ قلب هنر دنیا به تکاپو افتاده تا تجلیل شایسته‌ای از هنر ایران به عمل آورد. نیویورک لبخندهایش را نثار سیاستمداران ایرانی کرده. اما چه کسی پیام این لبخندها و تجلیل‌ها را دریافت خواهد کرد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.