گفتوگو و تعاون
فاطمه صدرعاملی . عضو هیاتمدیره موسسه امام موسیصدر
وَتَعَاوَنُواْ عَلَی الْبرِّ وَالتَّقْوَی وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَی الإِثْمِ وَالْعُدْوَان
آقای ربیعی وزیر محترم کار و تعاون، روز پنجشنبه 21شهریور بههنگام تجلیل از تعاونیهای مازندران گفتند: فرهنگ گفتوگو حلقه مفقوده تعاونیهاست. توجه وزیر محترم به امر گفتوگو و به اینکه گفتوگو در جامعه ما دچار نارساییهای بسیار است مایه خرسندی است و بارقه امید ایجاد میکند؛ امید به آنکه مسوولان محترم مشکلات اصلی روابط اجتماعی را معرفی کنند و درصدد رفع نارساییها برآیند. میگویند شناخت مشکل، خود بخشی از راهحل است و نیز گفته میشود سوال دقیق؛ جواب را بهدنبال خواهد داشت.
طبیب عشق مسیحا دم است و مشفق لیک
چو درد در تو نبیند که را دوا بکند
به این ترتیب درد دیده شده است و طبیب نیز آن را شناخته است حال نوبت علاقه و شفقت و ابتکار طبیب است که درد را مداوا کند. ارتباط تعاون و گفتوگو با یکدیگر تنگاتنگ است و به بیانی دیگر تعاون و گفتوگو لازم و ملزوم یکدیگرند. تعاون تنها به امور اقتصادی منحصر نمیشود. در معنای تعاون، همفکری، هماندیشی و همکاری طرفین بهطور برابر نهفته است. در فرهنگ لغت تحت عنوان تعاون به تشریکمساعی و اشتراک در عمل اشاره شده است. به این معنا که در زمینه فکر و اندیشه و احساس میتوان یاور یکدیگر بود. زمانی که از لفظ یکدیگر سخن میرود، مقصود کاری است که همزمان طرفین باهم انجام میدهند. نه اینکه یکی گیرنده باشد و دیگری بخشنده. یکی کمککننده و دیگری کمکشونده. تعاون بهمعنای همزمانی و نقشآفرینی همه کارآفرینان است. تعاون همه جنبههای زندگی اجتماعی انسان را دربرمیگیرد. تعاون تلاشی است برای بهظهوررساندن ایده همبستگی انسانها و تلاشی است در جهت ساختن جامعهای انسانپرور و پیشرو؛ که در آن هم زمینه شکوفایی فرد و هم زمینه شکوفایی جمع فراهم است. انسانها هم هویت خود را دارند و هم در روند جمع و جامعه حضور دارند و به بیان دیگر صلاح و رفاه و
رشد خود و جامعه را درهمتنیده میبینند. بدیهی است چنین موهبتی که از تعاون ناشی میشود؛ خودبهخود فراهم نیست، بلکه باید با انجام برنامههای مختلف به رواج آن دامن زد. خصوصا اینکه تهیشدن تعاون و گفتوگو از معنای اصلی خود نهتنها سبب رواج فردگراییها و کجرویها در جامعه شده بلکه آنها را جزو عادات انسانها نیز درآورده است. همه میدانیم که تغییر عادتها کاری است مشکل؛ مگر آنکه به قول حافظ بتوان «فلک را سقف شکافت و طرحی نو درانداخت».
تعاون و همفکری در اثر گفتوگوی واقعی جریان پیدا میکند و اگر حلقه گفتوگو نارسا باشد تعاون هم به خوبی صورت نمیگیرد. گفتوگو مانند نفسکشیدن جزیی از حیات انسان و مهمترین وسیله ارتباط با دیگران است. حال اگر این وسیله ارتباطی کارآیی خود را از دست داد و حلقه گفتوگو گم شد زنجیره روابط طبیعی و معقول از هم گسسته میشود. در آن صورت است که جامعه بهمعنای واقعی آن دیگر وجود نخواهد داشت. در جامعه امروز ایران انجام گفتوگو در بین بسیاری از مردم، به مرز غیرممکن رسیده است. به قول استاد فریدزاده: «اکثر اوقات یک نفر اظهارنظری میکند ولی مقصودش آن چیزی نیست که میگوید و شنونده معنایی از آن برداشت میکند که معنی حقیقی آن نیست و در جواب چیزی میگوید که درواقع جواب نیست.» بیشتر گفتوگوها در قالب جملهبندیهای آمادهشده بوده و در نتیجه تهی از معنای زنده و واقعی است. تلاش وسیع برای ایجاد زمینه مناسب برای یادگیری گفتوگو و پایدارسازی فرهنگ آن با توجه به نارساییهای موجود، بسیار ضروری و لازم است. باید گفتوگو را به اصل خود و جایگاه خود بازگرداند تا روند تعاون نیز به اصل خود بازگردد و به خواست و به امید خدا بر اساس تقوا شکل
گیرد. گفتیم تعاون بهمعنای تشریکمساعی است. در تشریکمساعی طرفین و دستاندرکاران بهطور برابر با یکدیگر همفکری داشته و همکاری میکنند. در چنین صورتی فرمانده و مجری وجود ندارد. همه بهنسبتی هم کارگزارند و هم کاربر. اینگونه نیست که کس یا گروهی برنامه تنظیم کنند و گروهی دیگر به اجرا روآورند. در چنین حالتی مشارکت شکل میگیرد. یکی از موارد بارز تعاون؛ مشارکت در امور است. برای مشارکت نیز گفتوگو لازم است. مشارکت را چگونه میتوان رواج داد؟ چگونه میتوان فرهنگ گفتوگو را رواج داد؟ این امر مهم را نمیتوان به امید بخت و شانس رها کرد. گفتوگو و مشارکت واقعی احتیاج به تنظیم برنامههایی دارد که هدف آن توانمندسازی افراد در این زمینههاست. در برنامه ارایهشده از طرف وزیر محترم کار به امر مشارکت و فراهم کردن زمینههای ایجاد سازمانهای مردمنهاد اشاراتی شده است؛ اما در آن برنامه، نشانهای برای دستیابی به حلقه مفقوده گفتوگو دیده نشده و برنامهای نیز ارایه نشده است. برنامههای مختلفی میتوان تنظیم کرد و در آنها به تمرین و یادگیری گفتوگو، تعاون و مشارکت پرداخت. در این راستا میتوان از تجربیات بینالمللی
در بالا بردن سطح مشارکت مردمی و برنامههای پرورش مهارتهای گفتوگو نام برد. بدون انجام کار و تلاش مستمر در این زمینه، مشکلات برطرف نمیشود. امیدواریم وزیر محترم کار و تعاون با هدفگذاری و تنظیم برنامههای مناسب، پیشگام کمکردن نارساییهای موجود در امر گفتوگو و تعامل بوده و یاریرسان دمیدن صبح دولت «تعاونوا علی البر و التقوی» باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.