|

خاتمی می‌داند

حامد طبیبی

1- مدتی است رییس‌جمهور دوران اصلاحات در هر فرصتی که دست می‌هد و پشت هر تریبونی که قرار می‌گیرد هواداران خود، حامیان رییس‌جمهور روحانی و هر فردی که به «اعتدال و اصلاحات» چشم امید بسته را به «واقع‌گرایی» و پرهیز از «بالا‌بردن سطح مطالبات» فرا می‌خواند. تردیدی نیست که این موضوع، دغدغه اصلی خاتمی است چه اینکه او بیشتر و بهتر از هر چهره سیاسی دیگری، مهلک‌بودن این گزاره‌ها را درک می‌کند. وی درست 16سال قبل در چنین روزهایی، با همین بلیه مواجه شد و هرچه کرد تا هواداران اصلاحات را از «دام» مخالفان در این حوزه آگاه سازد، صدای او در میان مطالبات‌ روبه‌فزونی، کمتر مجال شنیده‌شدن یافت.
2- انتخابات 24 خرداد 92 از برخی جهات، شباهت‌های زیادی با دوم خرداد 76 داشت. اگر در دوم خرداد جریان خط امام یا همان چپ سابق، گستره و تمهیدات لجستیکی رقیب را از ماه‌ها قبل از انتخابات به چشم می‌دید و امکان بسیج هواداران خود و به‌صحنه‌کشاندن آرای خاموش - که بخش عمده‌ای از آنها‌ میلیون‌ها جوان در مسیر آگاهی و خواستار «تغییر بودند» - را با تریبون‌های محدود دشوار و شاید ناممکن می‌پنداشت، در خرداد 92 هم شرایط مشابهی حاکم بود. چند ماه قبل، دیدگاه منتقدان وضع موجود این بود که با شرایط موجود اساسا امکان حضور حداکثری کاندیدای منتقدان در صحنه وجود ندارد. در انتخابات هفتم نیز، اگرچه مانعی برای افزوده‌شدن نام چهره‌های محوری جریان چپ به کاندیداهای ریاست‌جمهوری نبود اما فرش قرمز هم برای آنان گسترده نشده بود. اگرچه در قیاس میان این دو مقطع، ده‌ها تفاوت ماهوی هم می‌توان یافت اما شبیه امروز، در آن روزها هم ناگهان جوانان - به‌ویژه نهاد دانشگاه به‌عنوان موتور محرک حوزه عمومی - در کنار خاتمی قرار گرفتند تا شعار محوری «خرد در روش»، «مدارا در منش» و «منطق در گفت‌وگو» را نهادینه سازند و «پیام» را به مخاطبان اصلی آن برسانند. در هر دو مقطع، صدای گزینه تغییرخواهان به واسطه شبکه‌های اجتماعی با محوریت جوانان، حتی تا دل روستاها رسوخ کرد و به قول خاتمی، حضور مردم به یک «باطل‌السحر» بدل شد.
3- خاتمی دولت را از هاشمی تحویل گرفت؛ از دولتی که به هیچ روی نمی‌توان آن را با دولت‌های نهم و دهم مقایسه کرد. با این حال، برون‌داد عملکرد دولت سازندگی در برخی حوزه‌ها که به سبب «گذشت» رییس‌جمهور وقت از دخالت در آن، توسط دیگران رقم خورده اما به نام دولت ثبت شده بود، فضای دشواری را به‌ویژه در سیاست داخلی و دیپلماسی، فراروی دولت اصلاحات قرار داد.
روحانی اما میراث‌دار شرایطی است که از نابسامانی آن، همه برای «تغییر» به ائتلاف فکری و سپس عملی رسیدند. با این حال و با وجود غیرقابل مقایسه‌بودن این دو مقطع، دستورالعمل جریان تندرو برای به ثمررساندن «پروژه ناامیدسازی»، پیروی از همان فرمول گذشته است؛ سوارشدن بر موج مطالبات انباشته‌شده مردم، برجسته‌سازی خواسته‌های فرعی به‌جای اهداف اصلی، آوارساختن آن بر سر دولتی که همه می‌دانند «چه چیزی» تحویل گرفته، القای ناتوانی دستگاه اجرایی و تیم دولت «تدبیر و امید» در پاسخگویی به آنها و احتمالا، ترویج تدریجی احمدی‌نژادی دیگر و سودای بازگشت دوباره به پاستور!
4- جریان رقیب اعتدال و اصلاحات، یا واقعا نکته کلیدی «ناکامی‌ها در امتحان هشت‌سال گذشته» را از یاد برده یا حداقل امیدوار است با فضا‌سازی کاذب رسانه‌های مکتوب و مجازی پرتعداد و «برخوردار» خود، گرد فراموشی روی واقعیت تلخ وضعیت شاخص‌های کلان کشور پاشیده و به «سفیدسازی» ذهن جامعه از کارنامه «درخشان» حاکمیت یکپارچه اصولگرایان در هشت‌سال گذشته همت گمارد. آنان - از تندرو‌ترین لایه تا میانه‌رو‌ها و عقلا - 16سال قبل اگرچه با حربه دمیدن بر آتش مطالبات و سپس القای ناکارآمدی در برآورده‌کردن آن، تلاش کردند دولت اصلاحات را زمینگیر کنند اما حتما بازیگران اصلی این جریان می‌دانند در آن زمان، دست آنان برای جامعه «رو» نشده بود. رسانه‌های آنان در آن مقطع، ایفا‌گر یکی از نقش‌های اصلی این سناریو بودند. شعار «معیشت مردم چه شد»، سبب می‌شد هر روز یک نفر میکروفن به دست راهی خیابان‌های تهران شود و خروجی گزارش مذکور، القای این نکته باشد: «اصلاح‌طلبان در دولت و مجلس، به «سیاست بازی» سرگرم هستند و اقتصاد، معیشت، سطح درآمد و... برای آنها پشیزی نمی‌ارزد.» اینکه با وجود همه این تلاش‌ها، آنان چگونه دولت و البته مجلس و شوراهای شهر و روستا را در اختیار گرفتند، امری پیدا و آشکار برای جامعه ایران است. دولت اصلاحات با تورم و بیکاری زیر 10‌درصد، شرایط سیاست خارجی مطلوب، رشد اقتصادی پنج‌درصد و صندوق ذخیره ارزی انباشته، دولت را تحویل داد. با این حال پس از در اختیار گرفتن دولت توسط اصولگرایان، همه داشته‌های گذشته به اضافه درآمد افسانه‌ای 700‌میلیارددلاری نفت و ده‌ها امتیاز دیگر، به شرایط امروز ختم شد که همه آحاد مردم، نامطلوب بودن آن را به‌طور روزانه در همه بخش‌ها و زندگی شخصی خود لمس می‌کنند.
5- همه عقلای کشور این روزها در تلاش هستند تا با «دست خالی» و به همت تدبیر دولتمردان و پشتیبانی و آگاهی مردم از کاستی‌های کم‌نظیر کشور، به اولویت‌ها بپردازند و آنچه‌میلیون‌ها ایرانی از روحانی خواستند را جامه‌عمل بپوشانند. در امر دولت‌داری، گاهی تصمیمات ناگزیر و اقدامات «اشتباه» اجتناب‌ناپذیر بوده و البته نیازمند نقد جدی است. این قاعده شامل برخی «انتخاب»‌های روحانی هم شده است اما هر ثانیه این 50روز، با تلاش رییس‌جمهور و همراهانش و همه نیروهای سیاسی، فرهنگی و دانشگاهی منصف کشور همراه بوده است. با قراردادن «داشته‌ها» و «عملکردها» در این دو ماه در دو کفه ترازو، تقدیر و تحسین روحانی و دولت، امری طبیعی است. خاتمی نیز با تاکید بر همین شرایط، به جامعه ایران تذکر می‌دهد از همنوا شدن با ساز ناکوک «مطالبه‌سازی» پرهیز کنند. او نقش راهبردی که در همه این سال‌ها به‌خصوص در دو سال اخیر ایفا کرد را ادامه می‌دهد و بر همین اساس باور دارد آحاد جامعه که هواداران اصلاحات و اعتدال هستند، می‌توانند این‌بار با صبر، امید واقعی، دیدن حقایق و حفظ انسجام، «مهره»‌های تندروها - که تجلی منطق آنها در مراسم استقبال از روحانی دیده شد - را زده و آنان را «مات» کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.