طبقهبندی زندانیان گامی در جهت اصلاح مجرمان
ولیاله حسینی . قاضی دادگستری
امروزه علم کیفرشناسی یا علم اداره زندانها در سراسر دنیا توسعه پیدا کرده و نحوه اجرای احکام حبس (بهعنوان یکی از مجازاتهای سالب آزادی) متحول و به نحوه اجرای احکام تحت عنوان یک علم توجه شده است. به همین دلیل نحوه اجرای احکام زندان در کشورهای مختلف سیستمهای گوناگونی را مانند زندان باز، زندان نیمهباز و زندان بسته ایجاد کرده و در نحوه نگهداری مجرمان و نحوه حبس هم تدابیر مختلفی اتخاذ شده است. یکی از این تدابیر درمورد زندانهای بسته تفکیک و طبقهبندی زندانیان است به این معنی که تدابیری را برای زندانیان در زندان بسته در نظر گرفته و آنها را طبقهبندی کردهاند تا بهتر اصلاح شوند و بتوانند به جامعه بازگردند. در کشور ما هم شورای طبقهبندی زندانیان وجود دارد و سعی شده است مجرمان را طبقهبندی کنند اما متاسفانه بهخاطر کمبودهایی که وجود دارد عملا این طبقهبندی نتوانسته موثر واقع شود. در این بین شیوههای طبقهبندی هم متعدد است و این کار هم از نظر سنی و هم از نظر نوع جرایم صورت میگیرد. بهعنوان مثال در بعضی از تقسیمبندیها محکومان مالی، مجرمان سرقت و مجرمان جرایمی نظیر قتل را جدا از هم نگهداری میکنند. باید
توجه داشت اگرچه زندان میتواند مرکزی برای اصلاح زندانی باشد، از طرف دیگر میتواند بهصورت دانشگاه جرم دربیاید و فردی که تجربه جرایم دیگر را ندارد ممکن است در زندان از دیگر زندانیان تجربهآموزی کند و درواقع زندان کارکردی برعکس داشته باشد که متاسفانه انجام نشدن طبقهبندی درست در زندانهای ایران در حال حاضر باعث شده است که زندانهای ما به مرکزی برای آموزش جرایم دیگر تبدیل شود و بعضا در پروندهها دیده میشود فردی که بهخاطر یک جرم کماهمیت به زندان رفته، در زندان وارد باندهای مجرمانه دیگری شده و بعد از آزادی مبادرت به ارتکاب جرایم سنگینتر کرده است. بهعنوان مثال در اخبار داشتیم مردی که به زندان افتاده بود در آنجا شگرد سرقت با آبمیوه مسموم را یاد گرفته و با همین شیوه باعث مرگ مالباختهای شده است. برای پیشگیری از این اتفاقات همانطور که گفته شد نحوه اجرای مجازات حبس موردتوجه علم کیفرشناسی و علم اداره زندانها قرار گرفته و معمولا با توجه به نوع جرم، میزان سواد، میزان تکرار جرم و سوابق کیفری مجرم طبقهبندیهایی انجام میشود. حال آنکه در کشور ما به دلیل کمبود جا و زندانهای مربوط به استانها همه افراد را با هر
اتهامی و هر درجهای از جرم در یکجا جمع میکنند. حداقل تقسیمبندیای که در کشور ما شده این است که گفته میشود زندانی خاص فقط برای سرقت است یا اینکه اطفال را جدا و سعی کردهاند رعایت سن را بکنند اما متاسفانه این میزان از طبقهبندی برای جدا کردن زندانیان کافی نیست و محکومان به جرایم مهم و سابقهداران باید از دیگران جدا شوند. ضمن اینکه فعالیتهای داخل زندان هم در تاثیر مجازاتها موثر است. بهعنوان مثال وقتی چند زندانی بدون سابقه در کنار چند زندانی سابقهدار قرار گیرند باعث میشود برنامههای اصلاحی به نتیجه نرسد. بنابراین بحث طبقهبندی زندانیان یکی از مهمترین مسایلی است که در مجازات حبس افراد باید به آن توجه شود و حتی آموزش، اصلاح و دیگر برنامهها در درجه بعدی اهمیت قرار میگیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.