تعطیلی سفارتهای برخی کشورها بازاری برای آژانسهای مسافرتی درست کرده است
پیکآپ ویزا؛ گذرنامه را به دریا بسپار
مینا عینیفر
«پیک ما بهزودی راهی آنکاراست و آمادگی دارد نمایندگی شما را برای دریافت ویزای شما از سفارت کانادا در آنکارا بپذیرد.» گرفتن ویزای نیابتی حالا به یکی از ماموریتهای شرکتهای مسافرتی و موسسات مهاجرت تبدیل شده و البته باید گفت که ریسک بالایی هم برای مشتریان دارد. «پیکآپ ویزا» برای آنهایی که قصد گرفتن ویزای کانادا، انگلیس یا آمریکا را داشته باشند، عبارت آشنایی است. با تعطیلی فرآیند اخذ ویزای این کشورها در ایران، کشورهای همسایه میزبان ایرانیهایی شدهاند که میخواهند از سفارتخانههای کانادا، انگلیس و آمریکا در این کشورها ویزا بگیرند. گاهی خود فرد نمیتواند به کشور همسایه مراجعه کند و درعوض، گذرنامهاش را همراه با وکالتنامه در اختیار شرکتی میگذارد که انجام این کار را برای مشتریهایش به عهده گرفته است. بعضی هم خطر کار را بالاتر میبرند و با هزینه کمتری، گذرنامهشان را به یک مسافر میسپارند تا هم از مخارج سفر به کشور همسایه معاف شوند و هم با دستمزدی که میپردازند، هزینههای آن مسافر را سرشکن کنند. اما مشکل، سپردن گذرنامه به دست یک غریبه و لورفتن عمل مجرمانه خروج گذرنامه از کشور بدون صاحبش است. شرکتهایی که
این خدمت را به آنها ارایه میکنند، نه شرکتهایی زیرزمینی و مخفی هستند و نه گروههای کلاهبردار حرفهای؛ آنها شرکتهایی هستند که آدرس و شماره تلفنشان را بهراحتی در تبلیغاتشان ذکر میکنند و مشتریهایشان به یک دفتر کار رسمی رفتوآمد میکنند. تماس با بعضی آژانسهای مسافرتی نشان میدهد آنها در پاسخ به نگرانی مشتری برای خروج گذرنامهاش از کشور، میگویند که مجوز این کار را دارند و چند سال است که بدون مشکل آن را انجام میدهند. مشاور ویزا در یکی از آژانسهای مسافرتی تهران، در پاسخ به خبرنگار «شرق» درباره نحوه پیکآپ ویزای کانادا از آنکارا، میگوید: برای پیکآپ، ارایه پاسپورت امضاشده، ایمیل سفارت کشور مقصد درباره آمادهبودن ویزا و 250هزارتومان پول برای این کار لازم است. کارگزار این آژانس هر دو هفته یکبار به آنکارا میرود و ویزاهای مشتریان را با خود میآورد. به گفته این مشاور، تنها کسانی به مشکل برمیخورند که گذرنامهشان را برای ارسال به آنکارا به دست مسافر یا پست میدهند. او میگوید: آژانس برای این کار «مجوز» و «کارت» دارد. اما در پاسخ به اینکه این مجوز را از چه نهادی دریافت کردهاند، توضیح خاصی نمیدهد و به
این توضیح که کارگزار آژانس خودش گذرنامه را میبرد و خودش آن را برمیگرداند، اکتفا میکند. مسوول یکی از سایتهای اینترنتی که عنوان هیچ شرکتی را بر خود ندارد و صرفا کار پیکآپ ویزا انجام میدهد، درباره خطر این اقدام میگوید: «مسوولیت اتفاقات احتمالی که برای پاسپورت افراد میافتد، با ما نیست. این کار ریسک دارد حتی اگر از طریق آژانسهای مسافرتی انجام شود. اما ما با سیستم جدید که دنبال کردهایم، ریسک کار را پایین آوردهایم.» سیستم جدید این سایت، استفاده از پست بدون آگاهکردن اداره پست از محتویات بسته است؛ مشتری برگهای امضا میکند و تعهد میدهد که مسوولیت این کار را خودش به عهده میگیرد. پاسپورت از راه بسته پستی به ابوظبی ارسال میشود. مامور سایت پاسپورت را در ابوظبی تحویل میگیرد، به سفارت میبرد، ویزای مشتری را میگیرد و همراه با پاسپورت دوباره به ایران میفرستد. مسوول این سایت، برای محکمکاری درباره اعتبار کارش میگوید: «تمام مشتریهای من الان مدتهاست به مقصدشان رسیدهاند و در آمریکا هستند. این کار مشکل قانونی دارد اما هیچ راه دیگری برای ایرانیها وجود ندارد؛ بهخصوص آنهایی که مشکل سربازی داشته باشند، هیچ
چارهای جز این ندارند. بنابراین نگران نباشید. کمترین ریسک را پست دارد. شما اگر حضوری به ابوظبی بروید، برای 10 روزی که باید بمانید حداقل سهمیلیونتومان خرج دارید اما قیمتی که ما به شما میگوییم، 180هزارتومان پایینترین قیمت بازار است. من با چند تا از آژانسهایی که پیکآپ ویزا میکنند دوستم. آنها هم همین کار را میکنند. هیچ مجوزی وجود ندارد.» بعضی مسافران پروازهای داخلی و خارجی، تجربه روبهروشدن با افرادی را داشتهاند که به آنها پیشنهاد حملکردن بستهای در قبال مبلغی پول کردهاند. اما این افراد معمولا مسافر را از محتویات بسته آگاه نمیکنند و تنها از او یک کمک کوچک تقاضا میکنند و میسپارند که در فرودگاه مقصد بسته را تحویل شخص دیگری بدهد. یکی از این مسافران که در جریان سفر به اتریش تقاضای حمل یک بسته را رد کرده، میگوید: «مرد جوانی که سر و وضع موجهی داشت، در فرودگاه از من خواست بستهاش را در چمدانم بگذارم و در فرودگاه وین به آقایی که آنجا منتظر است، تحویل بدهم. گفت بسته پر از مدارک دانشجوهایی است که آژانس او کار ادامه تحصیلشان را درست کرده و حالا این مدارک باید هرچه سریعتر به دست دانشگاه برسد.» چنین
درخواستی از طرف مسوول یک آژانس اعزام دانشجو میتواند نشانه روال نامطمئن سپردن مدارک و اسناد مشتریان به مسافران گذری از طرف بعضی آژانسها باشد. در بعضی موارد این افراد با پیشنهاد مبالغی پول به مسافر، میگویند که در صورت حمل بسته، خرج سفرش تامین میشود. نظرات بعضی مراجعهکنندگان به آژانسهای مسافرتی در جریان پیکآپ ویزا، نشان میدهد بعضی از آژانسها از این شیوه برای حمل گذرنامه به کشور همسایه استفاده کردهاند. در میان نظرات کاربران سایتهای پیکآپ ویزا و آژانسهای مسافرتی، نظرات گوناگونی دیده میشود؛ عدهای از حوادث پیشآمده برای گذرنامهها و حاملان گذرنامههایشان نوشتهاند و عدهای از انجام موفقیتآمیز ماموریت. یکی از کاربران نوشته است: «من تجربه دوست نزدیک خودم را میگویم که پاسپورتش را دست یکی از مراکز ارسال پاسپورت داده بود و همان شب از حراست فرودگاه تماس گرفتند که برود و پاسپورتش را تحویل بگیرد. بعد هم کلی سرزنش شده بود که پاسپورتش را دست کسی ندهد وگرنه برخورد قانونی میکنند.» یکی از کاربران در توصیه به دیگران نوشته است: «همه این روشها غیرقانونی است. ورود و خروج پاسپورت از کشور بدون حضور شخص، هم
برای صاحب پاسپورت هم برای حامل آن، جرم محسوب میشود. فردی که پاسپورت دوست من را حمل کرد، مجبور به گذراندن دو شب در زندان امارات شد. البته این امکان وجود دارد که هیچیک از دو طرف از ورود و خروج پاسپورت مطلع نشوند ولی آژانسها توسط افراد این کار را انجام میدهند و این کار قاچاق محسوب میشود و اگر فقط یکدرصد لو برود، تمام مشخصات شما موجود است.» البته جواب سایت مورد نظر هم به این کاربر قابلتامل است: «عضو محترم، شما اگه ماخذی از قانون آوردید که همراهداشتن پاسپورت دیگران جرم محسوب میشود، من قبول میکنم.» در قانون گذرنامه، هیچبندی درباره خروج گذرنامه بدون صاحب آن وجود ندارد. پلیس گذرنامه در اسفند گذشته به هشداری دراینباره اکتفا کرده و اعلام کرده است: «با توجه به استفادههای سوءامنیتی از گذرنامه از تحویل آن به افراد سودجو به منظور اخذ ویزا، ارز یا اقامت و... خودداری نمایید.» اما به نظر میرسد گذشته از این توصیههای امنیتی، آژانسها و شرکتهای مسافرتی تاکنون در روند کار پیکآپ ویزا و تبلیغ آن با ممانعت قانونی روبهرو نشدهاند اما از آنسو، به دلیل نبود مجوزهای قانونی یا راههای جایگزین برای این کار،
مشتریان امکان هیچگونه پیگیری حقوقی را در صورت مفقودشدن گذرنامه خود نداشتهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.