|

چرا پوتین دست رد بر سینه شاهزاده «بندر بن سلطان» زد؟

دوستی ناممکن روسیه و عربستان

عربستان و روسیه طی سال‌های ۱۹۹۱ و ۱۹۹۲ اقدام به ترمیم روابط مخدوش خود در طول دوران جنگ سرد کردند اما این تلاش‌ها تاکنون دچار پستی‌وبلندی‌های فراوانی شده و درمجموع ناکام بوده است. دو کشور علاوه بر بازارهای نفت و گاز که در آن همکاری‌های محدودی دارند، در زمینه مسایل سیاسی مهمی نظیر سوریه و ایران و تاحدودی فلسطین نیز بارها به همدیگر روی آورده‌اند تا شاید به تفاهمی دست یابند اما هرگز نتوانسته‌اند بر اختلافات خود فایق آیند. حتی برخی از این موارد به‌جای آنکه عاملی برای نزدیکی مسکو و ریاض بوده باشد، بیشتر موجب دوری و تقابل بین این دو شده است. به‌طور مشخص بحران سوریه طی دوسال گذشته بارها ریاض و مسکو را بر آن داشت تا دست دوستی به‌سوی هم دراز کنند اما این دوستی به جایی نرسید. زیرا نه ریاض حاضر بود دست از «برکناری اسد» بکشد و نه مسکو حاضر بود از «بقای اسد» کوتاه بیاید. آخرین نمونه از این تلاش‌ها سفر بندر بن سلطان شاهزاده معروف سعودی و رییس دستگاه اطلاعات این کشور بود که ماه ژوییه گذشته صورت گرفت. درباره این دیدار اخبار ضدونقیض فراوانی منتشر شد. دیمیتری پسکوف سخنگوی پوتین این دیدار را چنین توصیف کرد: پوتین و بندر، مسایل بسیاری را درباره روابط دوجانبه روسیه و عربستان و اوضاع خاورمیانه، شمال آفریقا و جهان بررسی کردند. گرچه وی جزییات دیدار پوتین و بندر را فاش نکرد اما به‌دنبال این دیدار مجموعه‌ای از شایعات و اخبار اینجا و آنجا منتشر شد. برای مثال سازمان رادیو و تلویزیون سوریه به نقل از منابع خبری اعلام کرد که بندر به دستور آمریکا از پوتین خواسته بود روابط مسکو و ریاض از سرگرفته شود. شایعات دیگری مطرح شد که ریاض پیشنهاد یک رشوه 15میلیارددلاری به مسکو داده است و از این دست اخبار. روزنامه لبنانی السفیر جزییات این دیدار را به این شرح بیان کرد که عربستان پیشنهاد کرده دو کشور یک استراتژی واحد در زمینه‌ عرضه و قیمت جهانی نفت را در پیش بگیرند. شاهزاده بندر پیشنهاد همکاری در بخش نفت و گاز را در ازای کاهش حمایت روسیه از سوریه ارایه داد. این شاهزاده سعودی همچنین گفته بود عربستان می‌تواند سرمایه‌گذاری‌های هنگفت چندمیلیارددلاری در زمینه‌های مختلف در بازار روسیه داشته باشد. اما آنچه در این میان اهمیت دارد، به‌تفاهم‌رسیدن مسکو و ریاض درخصوص برخی مسایل به‌ویژه سوریه و ایران خواهد بود. جالب اینکه درمقابل پیشنهادات شاهزاده بندر بن سلطان گفته می‌شود ولادیمیر پوتین با خونسردی تمام گفته است این موضوعات باید در وزارتخانه‌های مرتبط دو کشور مورد مذاکره قرار گیرد! بعد هم اضافه کرده بود که موضع روسیه درقبال بشار اسد هیچ تغییری نکرده است. برخی گزارش‌ها همچنین حاکی از این است که بندر بن سلطان گفته امیدوار است روسیه بداند منافع مسکو و منافع کشور‌های حاشیه‌ خلیج‌فارس در مواجهه با برنامه‌ هسته‌ای ایران یکسان است، اما پوتین گفته که روسیه مدافع حق تهران برای داشتن انرژی هسته‌ای است. به این ترتیب می‌توان گفت دمشق و تهران مهم‌ترین کانون‌های اختلافات بین ریاض و مسکو بوده و تا در بر همین پاشنه می‌چرخد، این اختلافات نیز به قوت خود باقی خواهد بود. به گفته ناظران حفظ اسد در قدرت مهم‌ترین عاملی بود که شاهزاده بندر بن سلطان را با دست‌های خالی از مسکو بازگرداند. ظاهرا این دست رد پوتین بر سینه شاهزاده بندر بن سلطان برای عربستان بسیار‌ گران آمده و دراین‌باره نیز شایعات زیادی دهان‌به‌دهان شد. منابع رسمی می‌گویند رییس دستگاه اطلاعات عربستان در پایان این دیدار تنها به روسیه فهمانده است که اگر توافقی بین مسکو و ریاض حاصل نشود مخالفان سوریه نیز به کنفرانس ژنو2 نخواهند رفت. این اظهارات درشرایطی بیان می‌شد که احمد الجربا سیاستمدار طرفدار عربستان به ریاست ائتلاف مخالفان سوریه رسیده بود. مخالفان بارها آمادگی خود را برای رفتن به ژنو اعلام کرده‌اند اما برای این کار یک پیش‌شرط دارند و آن «برکناری اسد» است. پیش‌شرطی که مسکو نمی‌پذیرد و از مخالفان می‌خواهد بدون هیچ پیش‌شرطی دراین کنفرانس شرکت کنند. عربستان‌سعودی یکی از حامیان اصلی گروه‌های تندرو مذهبی در سوریه است. گروه‌هایی که ارتباطی مشکوک با القاعده دارند و جبهه النصره یکی از نمونه‌های بارز آن است. این گروه‌ها همچنین روابطی ابهام‌آمیز‌تر با اسلامگرایان تندرو در چچن دارند. جایی که روسیه همواره با گروه‌های اسلامگرا مشکل داشته و درگیر بوده است. این مساله نیز عامل دیگری است که بر زخم‌های روابط بین روسیه و عربستان‌سعودی نمک می‌پاشد. به همین دلیل باید گفت مسکو و ریاض درحال‌حاضر در شرایطی نیستند که با هم بتوانند روابطی دوستانه داشته باشند مگر اینکه توازن قوا به این شکلی که هست در منطقه تغییر کند. مساله‌ای که آینده تحولات سوریه در آن نقشی تعیین‌کننده خواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.