|

منافع مشترك مسكو- رياض

تانيا تجلي

روابط عربستان‌سعودي و روسيه پس از بازديد ملک‌عبدالله از مسکو در نوامبر 2003 شاهد پيشرفت‌هاي چشمگيري بود. اين ديدار با بازديد ولاديمير پوتين از عربستان‌سعودي در فوريه 2007 قوت گرفت. ديدار دوطرف چشم‌انداز وسيعي از همکاري بين دو کشور را به‌دنبال داشت. سفر اخير شاهزاده بندربن سلطان دبيرکل شوراي امنيت‌ملي و رييس سازمان اطلاعات عربستان‌سعودي به روسيه، در ماه ژوييه سال‌جاري بار ديگر روابط اين دو کشور را در کانون توجه قرار داد. رسانه‌ها پيشنهاد عربستان‌سعودي مبني بر توقف روسيه از حمايت از اسد را به‌طور وسيعي برجسته کردند. پيشنهاد محرمانه‌اي در بخش نفت و گاز در ازاي کاهش حمايت روسيه از سوريه؛ پيشنهادي که با پاسخ منفي مسکو روبه‌رو شد. در نگاه اول روابط رياض - مسکو با تناقضاتي همراه است؛ با اين حال بسياري از شاخص‌ها نشان مي‌دهد منافع بسياري بين دو کشور وجود دارد که همگرايي اين دو را افزايش مي‌دهد؛ همچنين اين منافع به‌گونه‌اي است که روابط اين دو را نزديک‌تر مي‌کند. گرچه عربستان‌سعودي به‌دنبال سقوط بشار اسد است، اما با اين حال درهاي رياض براي خواسته‌هاي روسيه باز است و رابطه‌اش با مسکو را حاصل‌جمع صفر در نظر نمي‌گيرد. در مقابل زمينه‌هاي مشترکي براي حفظ بقاي نهادهاي دولتي از جمله ارتش و سرويس‌هاي امنيتي بين دو کشور وجود دارد و هردو نمي‌خواهند که تجربه عراق تکرار شود. عربستان‌سعودي نمي‌خواهد گروه‌هاي افراطي اسلامگرا يا تروريست‌ها کنترل اين وضعيت را در دست گيرند و اين نقطه مشترک عربستان با روسيه است. مصر ملک‌عبدالله پادشاه عربستان به‌شدت حامي رژيم جديد مصر است. عربستان‌سعودي از اعراب براي برقراري ثبات در مصر کمک خواست. «مردم و دولت عربستان به همراه برادران خود در مصر عليه تروريسم خواهند ايستاد.» پادشاه عربستان اينگونه از رژيم جديد در مصر طرفداري کرد. روشن است عربستان و روسيه ثبات در مصر را ترجيح مي‌دهند و اين همان چيزي است که آنها پيش از آن روي آن شرط کرده بودند. رياض معتقد است حمايت سياسي و اقتصادي روسيه براي رژيم جديد مصر حياتي است. ترکيه اگرچه ترکيه روابط اقتصادي و سياسي قوي با عربستان و روسيه دارد، با اين حال برنامه سياسي ترکيه در منطقه براي هر دو کشور مورد ترديد است. عربستان‌سعودي منتقد حمايت ترکيه از اسلام سياسي و مخصوصا اخوان‌المسلمين است. مسکو هم ترکيه را تهديدي براي منافع اين کشور در خاورميانه و قفقاز مي‌داند. اين ديدي واضح و روشن است که هر دو کشور، آنکارا را به تلاش براي ترويج اخوان‌المسلمين متهم مي‌کنند. نفت اين به نفع مسکو و رياض است که قيمت نفت همچنان بالا بماند تا بودجه‌شان متعادل شود. عربستان‌سعودي بزرگ‌ترين توليده‌کننده اوپک (سازمان کشورهاي صادرکننده نفت) ميانگين قيمت هر بشکه نفت را 98دلار در سال‌جاري اعلام کرد اين درحالي است که قيمت هر بشکه نفت سال گذشته 93دلار بود. روسيه هم قيمت ميانگين هر بشکه نفت را 117دلار برآورد کرده است. روسيه و عربستان منافع مشترکي دارند که بر اساس تهديداتشان پايه‌گذاري شده است از جمله اين تهديدات تروريسم و افراطي‌گرايي است. کمک صدميليون‌دلاري ملک‌عبدالله براي حمايت از مرکز بين‌المللي مبارزه با تروريسم شاخص مهمي از نگراني عربستان از رشد گروه‌هاي تروريستي است. عربستان‌سعودي خود به‌تنهايي از عمليات تروريستي مي‌ترسد و ترس رياض در اينجا اوضاع آشفته يمن و سوريه و مصر است چرا که القاعده قادر به بهره‌برداري از اين وضعيت براي انجام عمليات تروريستي عليه کشورهاي منطقه است. اين نگراني‌هاي عربستان تشديد بيشتري در مسکو دارد چرا که روسيه خود توسط تروريست‌هاي القاعده تهديد شده است. افغانستان سال آينده سال خروج نيروهاي ناتو از افغانستان است. رياض در اين کشور به‌دنبال برخي اهداف است: ازجمله اينکه افغانستان تبديل به پناهگاهي امن براي القاعده نشود، تضعيف سازمان‌هايي که به‌دنبال حمله به کشورهاي همسايه از جمله هند، چين و حتي روسيه هستند، به‌طوري که عربستان با هند و چين منافع استراتژيک در حال رشد دارد. براي دستيابي به چنين اهدافي رياض علاقه‌مند به حمايت از ثبات در پاکستان است. اين اهداف مطابق با سياست‌هاي روسيه در قبال افغانستان است. همچنين مسايل استراتژيک ديگري وجود دارد که مسکو و رياض را بيشتر به هم نزديک مي‌کند. جمعیت در حالي‌که جمعیت مسکو در حال کاهش است، جمعيت مسلمانان در اين کشور رو به افزايش است. جمعيت روسيه از 148ميليون‌نفر در سال 1990 به 142/5 ميليون‌نفر در سال 2010 کاهش يافت و انتظار مي‌رود تا 2020 به 137ميليون‌نفر کاهش يابد. در مقابل، جمعيت مسلمانان بومي به‌طور عمده از قفقاز روسيه پس از سقوط اتحاد جماهير شوروي افزايش داشته است. جمعيت آنان از 13/6 ميليون‌نفر در سال 1990 به 16/7 ميليون‌نفر در 2010 افزايش داشته و انتظار مي‌رود که به 19ميليون‌نفر يا 14درصد جمعيت کل روسيه تا سال 2020 برسد. بر همين اساس از منظر مسکو اسلامي‌سازي منطقه خود تهديدي براي اين کشور محسوب مي‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.