|

بازگشت غول شرق

در طول دوران جنگ‌سرد، ایالات‌متحده و شوروی برخوردهای گوناگونی با یکدیگر داشتند که جنگ لفظی را به تنش و تنش را به بحران، تبدیل می‌کرد و بعضا در برخی موارد مانند بحران موشکی کوبا تا مرز تبدیل بحران به درگیری و درگیری به جنگ پیش رفتند اما قدرت بازدارنده دو طرف همواره مانع از برخورد مستقیم طرفین با یکدیگر می‌شد. به همین دلیل مستقیما در مناسبات کشورهایی که با یارکشی انجام شده پس از جنگ دوم جهانی به اردوگاه‌های خود آورده بودند، دخالت می‌کردند و هر حرکت و قدمی در جهت مخالف منافع خود را برنمی‌تابیدند. اگر از زاویه دیگری به این برخوردها نگاه کنیم، روشن است که ایالات‌متحده که پس از جنگ جهانی دوم، بزرگ‌ترین دشمن خود را کمونیسم و رسالت خود را مبارزه با گسترش آن می‌دانست، شوروی را در هیبت یک ابرقدرت می‌دید و در موضوعات مختلف حاضر به مذاکره با دشمن شماره‌یک خود، یعنی شوروی می‌شد. از طرفی آمریکایی‌ها به دلیل اینکه همواره تلاش برای تحمیل هژمونی خود را در صدر برنامه‌هایشان داشتند، از این موضوع خشنود نبوده و از هر فرصتی برای از بین بردن این ابرقدرت شرقی استفاده می‌کردند تا اینکه در زمستان 1991 آمریکا به آرزوی 46ساله خود رسید و رسما انحلال شوروی اعلام شد. پس از آن بود که آمریکا با آسوده شدن از جانب غول‌شرقی، با تغییر در دشمن اعلامی خود، سعی بر نفوذ هرچه بیشتر در خاورمیانه کرد. آمریکا پس از فروپاشی شوروی، بنیادگرایی اسلامی را دشمن شماره‌یک خود معرفی کرد و تا امروز از این استراتژی در جهت پیشبرد هژمونی مورد نظر خود بهره برده است. از سوی دیگر روس‌ها نیز که پس از فروپاشی، غرور ناشی از ابرقدرتی خود را ازدست‌رفته می‌دیدند، پس از فایق‌شدن بر مشکلات به‌جامانده از زمان شوروی، سعی در احیای قدرت ازدست‌رفته خود دارند و بر این اساس تلاش دارند تا خود را بار دیگر به‌عنوان یک بازیگر مهم و مقتدر در معادلات جهانی معرفی کنند. هرچند این رویکرد از سوی آمریکایی‌ها هیچ‌گاه تهدید جدی تلقی نشد، ولی از آن هم غافل نبودند. کناره‌گیری «یلتسین» ساعاتی پیش از آغاز قرن 21، این فرصت را به روسیه و رییس‌جمهور جدید یعنی «ولادیمیر پوتین» داد تا در قرن جدید، در راستای احیای قدرت شوروی سابق با شکلی نوین و به‌دور از برخوردهایی از نوع جنگ‌سرد گام بردارد. این تغییرات نگرانی‌هایی را برای واشنگتن ایجاد می‌کرد چراکه آنها هرگز حاضر به دیدن یک همتراز خود در دنیا نیستند. اگرچه این تلاش‌ها در زمان حمله یکجانبه ایالات متحده و ائتلاف متحدانش به عراق در سال 2003 و همچنین حمله سال 2011 ناتو به لیبی، به ثمر ننشست ولی استقامت روس‌ها در بحران سوریه، نه‌تنها با عدم سقوط اسد یکی از سنگرهای خود را حفظ کرد، بلکه با به‌مذاکره‌کشاندن مستقیم و دوطرفه با آمریکایی‌ها بار دیگر ضمن تثبیت جایگاه خود در عرصه بین‌الملل، ندای سربرآوردن روسیه ابرقدرت که آرزوی هر روس است را سر داد. انجام مذاکرات «جان کری» و «سرگئی لاوروف» با موضوع سوریه، نه‌تنها نشان از اوج‌گیری و قدرتمند شدن روسیه دارد بلکه نشان از تضعیف هژمونی و یکجانبه‌گرایی ایالات‌متحده نیز دارد. به‌عبارت دیگر می‌توان گفت ترازوی ابرقدرت‌ها که به‌نفع آمریکا سنگینی می‌کرد، با وزن گرفتن غول خفته شرق، به سمت تعادل می‌رود. البته هنوز برای گفتن «تبدیل شدن نظام بین‌الملل از هژمونی به دوقطبی» بسیار زود است اما بحران سوریه نشان داد که این روند مدت‌هاست که آغاز شده و گرچه هنوز به نتیجه دلخواه روس‌ها نرسیده است ولی اولین بازخورد آن را در نتیجه مذاکرات وزرای خارجه آمریکا و روسیه می‌توان لمس کرد. حال باید منتظر بود و دید که آیا آمریکا برای به‌دست‌آوردن وزن ازدست‌رفته خود و بازگرداندن پارامتر ابرقدرتی، که اقتدار در عمل است، به یکجانبه‌گرایی نظامی در بحران سوریه اقدام خواهد کرد یا خیر.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.