روحانی در نیویورک چه میکرد؟
توماس ال. فریدمن
من این شانس را داشتم که در هفتهای که گذشت در دو کنفرانس مطبوعاتی حسن روحانی در نیویورک حضور داشته باشم و موفق شدم از هیات ایرانی برداشتهای چندی داشته باشم.
يك) روحانی از سر تصادف اینجا نبود. او برخلاف رییس دولت پیشین که به واسطه جاذبههای خاص خودش در سازمان ملل حضور مییافت بیدلیل اینجا نبود. الزامات قدرتمند داخلی ایران، او را به اینجا کشانده بود. دو) نهایتا دیدیم که مذاکره چهرهبهچهره و جدی میان بالاترین دیپلماتهای ایران و آمریکا بر سر پرونده هستهای صورت گرفت. سه) من هیچ نشانهای ندارم برای اینکه پیشبینی کنم این مذاکرات به حل و فصل قطعی این پرونده منتهی میشود یا نه. چهار) این واقعیت را باید مدنظر گرفت که ما بهدنبال مذاکرات جدی هستیم؛ مذاکراتی که در عین حال مخاطراتش نیز کم نیست. به این معنا که اگر گفتوگوها شکست بخورد اوباما روبهروی انتخاب واقعی میان اقدام نظامی و تحریمهای دایمی قرار میگیرد؛ برای اینکه بتواند ایران را تبدیل به یک غول شکستخورده کند. پنج) دعا کنیم که گزینه دو محقق شود. بگذارید این گزینه را بیشتر توضیح بدهم. در مورد انتخابات اخیر ریاستجمهوری ایران که باعث پیروزی حسن روحانی شد فکر کنید. شورای نگهبان تنها هشت نامزد را تایید کرد. دو نامزد پیش از روز رایگیری کنارهگیری کردند. همه آنها از دید نظام خودی بودند. هیچکدامشان با گرایش
لیبرال شناخته نمیشدند اما هرچه بیشتر به انتخابات نزدیک میشدیم، روشن میشد که روحانی لیبرالتر از سایرین است. انتخاب ایرانیها به این صورت بود: آقای سیاه، آقای سیاه، آقای سیاه، آقای سیاه، آقای سیاه، آقای خاکستری و بعد حدس بزنید چه اتفاقی افتاد؟ در 14ژوئن روحانی 51درصد آرا را به دست آورد. روشن بود که ایرانیهای خسته، از روزنه به وجودآمده به سمت لیبرالترین نامزد پیش رفتند. ایرانیها به اندازه کافی فضای دموکراتیک در اختیار دارند تا بدانند از انتخاب خود چه میخواهند. البته به اندازه کافی هم با ایدئولوژی و هم با تحریم روبهرو هستند که دیگر بیشتر از آن را نخواهند. در این برداشت از وضعیت ایران من تنها نیستم.
روند سقوط ارزش ریال که در عرض دو سال گذشته دوسوم ارزش خود را از دست داده بود، با انتخاب روحانی متوقف شد و میزان مبادلات ایران در این مدت هفتدرصد رشد پیدا کرده است. آن هم به واسطه امیدهایی که از پیشرفتن مذاکرات و لغو تحریمها تحت مدیریت حسن روحانی به وجود آمده است. در کشوری که نرخ تورم نزدیک به 30درصد است و با بیکاری فزایندهای روبهروست، آیا این موضوع عجیبی است؟ کشمکش بر سر قدرت در ایران تنها میان نیروهای محافظهکار نیست که ظاهرا از این تحریمها بهصورت اقتصادی سود میبردند و در مقابل خود با روحانیون عملگرا روبهرو هستند. اکثریت خاموش جامعه ایرانی در این داستان قدرت پیدا کردهاند و جاذبه روحانی هم آنها و هم مقامات ارشد نظام را تحتتاثیر قرار داده است. در جریان کنفرانسهای خبری این فرصت را داشتم تا با رییس هیات ایرانی؛ محمد نهاوندیان گفتوگوی کوتاهی داشته باشم. او تحصیلکرده اقتصاد در مقطع دکترا در دانشگاه جورج واشنگتن است و اخیرا تیم مذاکرهکننده اتاق بازرگانی را برای پیوستن به سازمان تجارت جهانی هدایت میکرده است. او تقریبا نزدیکترین دستیار روحانی بود. بسیار جالب است.
اگر موضوع را جور دیگری ببینیم، باید بگوییم روحانی در نیویورک بود چراکه دولت ایران هم در حال ادغامشدن با جهان و هم قدرتمندترشدن است. 10سال پیش، آمریکا در خاورمیانه دست به توسعهطلبی زد و در باتلاق عراق و افغانستان فرو رفت و در مقابل حملات پنهانی ایران و متحدانش آسیب دید. امروز، دولت ایران در حال توسعه پیداکردن و تلاش برای زنده نگهداشتن متحدانش در عراق، افغانستان، سوریه و لبنان است. اما درحالی که ایران مشغول پیشبردن اهداف منطقهای خودش است نزدیک به 60درصد از جمعیت جوان ایران در حال نزدیکترشدن و ادغامشدن با جهان بیرون هستند. آنها میخواهند که بتوانند به راحتی تحصیل کنند، به موسیقی گوش بدهند، کتاب بخوانند و فیلم ببینند و به مابقی نقاط دنیا سفر کنند. اینها یعنی تحریم باید برداشته شود.
این واقعیت که روحانی با اوباما دست نداد و تلفنی صحبت کرد، گویای این است که چقدر کار برای روحانی دشوار بوده است: مثلا این احتمال که عکسی از این دیدار احتمالی بیرون بیاید و تبدیل به بهانهای برای تندروهای داخلی علیه روحانی شود؛ آن هم در موقعیتی که روحانی هنوز هیچ چیز برای اثبات موفقیتآمیزبودن مذاکرات در دست ندارد؛ موضوعی که البته نشان میدهد چه نوع توافق هستهای باید اتفاق بیفتد. «ژئوپولیتیک» همیشه در مورد اهرمهاست، اینکه چه کسی آن را در اختیار دارد و چه کسی ندارد. امروز رفتن به سمت میز مذاکره، راه ما را مشخص کرده است. این موضوعی است که به اعتبار اوباما فراهم آمده است. ما باید توافقی را با آنها پیش ببریم که حق دستیابی ایران به مصارف صلحآمیز هستهای را به رسمیت بشناسد. نباید فراموش کنیم که انقلاب سال 1979 خود نوعی شورش ملیگرایانه علیه رژیمی بود که بزرگترین اتهامش «دست نشاندهبودن» بود. بنابراین پیگیری برنامه اتمی در ایران بیشتر دارای پیشزمینههای خواست ملی است. این درخواست ایرانیها باید در کنار درخواست بازرسیهای منظم با هم هماهنگ شود. میتوان به چنین توافقی رسید. اما واقعا میتوانیم، من واقعا
نمیدانم. اما اگر ما این پیشنهاد را روی میز بگذاریم، مردم ایران نیز فرصت پیدا خواهند کرد. این فرصت فقط برای عملگرایان یا تندروها نیست. خواهیم دید که با این توافق، ما در ایران شاهد بروز جنبههایی از سیاست واقعگرایانه خواهیم بود. این موضوع فقط ناظر بر کیفیت و چگونگی برنامه هستهای ایران نیست بلکه به کیفیت زندگی مردم ایران هم برمیگردد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.