|

رای نهایی داوران اعلام شد

«گذشته» ایران در «اسکار»

شرق، فرزانه ابراهیم‌زاده: ««دربند» داوران را به بند کرد و در بند فیلم «گذشته» شد.» این جمله، بخشی از یادداشت مسعود کیمیایی بود که پس از یک جلسه چالشی در معرفی فیلم «گذشته» به‌عنوان هجدهمین نماینده ایران برای شرکت در هشتاد‌وششمین دوره از رقابت‌های اسکار نوشته شد. سرانجام در هفتمین روز از مهرماه سه‌روز مانده به پایان معرفی نماینده‌های خارجی، هیات ایرانی انتخاب تصمیم خود را گرفت و فیلم گذشته نماینده ایران در این رقابت شد. امیر اسفندیاری سخنگوی کمیته انتخاب فیلم ایرانی در خبری رسمی با اعلام نام این فیلم گفت: «کمیته انتخاب فیلم پس از ورود به بحث درخصوص دو نامزد نهایی، فیلم‌های «دربند» ساخته پرویز شهبازی و «گذشته» ساخته اصغر فرهادی، در یکی از چالشی‌ترین جلسات ادوار اخیر، عاقبت به معرفی «گذشته» به فرهنگستان علوم و هنرهای سینمایی رای داد.» به گفته اسفندیاری، اعضای کمیته با تاکید بر ارزش‌های غیرقابل انکار دو فیلم، با توجه به مباحثات به‌عمل‌آمده در جمیع جهات، از اهمیت موضوع زبان و فرهنگ ایرانی و صنعت کنونی سینمای ایران تا برخورداری از بیشترین احتمال موفقیت و توجه به راهبردهای آینده سینمای ایران در تاثیرگذاری مستقیم بر جریان تولید در سایر کشورها، با مطالعه دقیق تاریخچه و مقررات جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی زبان، در نهایت به انتخاب فیلم «گذشته» ساخته اصغر فرهادی رای دادند و توافق کردند. اما انتخاب فیلم گذشته هر چند با استقبال خوبی از سوی اهالی سینما روبه‌رو شد، منتقدانی هم داشت. یکی از این منتقدان البته تهیه‌کننده فیلم دربند بود که در واکنشی بی‌سابقه‌ به این انتخاب اعتراض کرد و آن را «تحقیر سینمای ایران» دانست. امیر سمواتی در گفت‌وگو با ایسنا با زیر سوال‌بردن رای هیات داوران این انتخاب را «خجالت‌آور» خواند و گفت: «اعضای کمیته‌ای که فیلم انتخابی ایران به آکادمی اسکار را برگزیدند، مشخص کنند که اطلاعات خود را چگونه به‌دست آوردند؟! چراکه معتقدم بخش بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی اطلاعات غلطی را در این‌باره به آنها داده است. آقایان امیر اسفندیاری (مدیر بخش بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی) و حجت‌الله ایوبی (رییس سازمان سینمایی) باید پاسخگوی انتخاب صورت‌گرفته باشند. با وجود علاقه‌ای که به اصغر فرهادی و آثارش دارم، معتقدم «گذشته» به ایران هیچ ربطی ندارد و آقای اسفندیاری باید توضیح دهد کدام بخش از مقررات اسکار تغییر کرده که ما می‌توانیم فیلمی را که زبان بومی ندارد، به‌عنوان نماینده کشور به این آکادمی معرفی کنیم؟!» کیمیایی: از «دربند» چیزی کسر نشد هیات انتخاب بهترین فیلم ایرانی برای شرکت در اسکار هشتادوششم آن،‌چنانچه سخنگوی هیات به آن اشاره کرده، در جلسه پرچالشی انتخاب کردند، جلسه‌ای که گزارش آن به قلم مسعود کیمیایی به اطلاع عموم رسیده ‌است. کیمیایی که مطلب خود را با جمله ««وجدان، رَحِم داوری است» آغاز کرده و در ادامه، نوشته: «امر قضاوت بر موج‌های سهمگین است. این زمانی بسیار حساس، سرنوشت می‌سازد که هنرمندی به داوری یک اثر هنری بنشیند و دلیل بیاورد. داوری در وجدان رشد می‌کند و سرنوشتی که با خطا بر یک اثر محتوم شود در عمر هنرمند قضاوت شده و قضاوت کرده به تاثیری رنج‌ساز می‌رسد که قابل بخشش نیست. داورانی انتخاب می‌شوند تا از میان حدود 50 فیلم یک فیلم را انتخاب کنند تا معرفی به آکادمی اسکار شود. داوران به جمع نشسته همه آگاه بر هنر خود هستند و جای آنها در جامعه امن است.» به نوشته این کارگردان شناخته‌شده سینمای ایران: «اعتبار اسکار از سینمای پربحث و ریشه‌دار آمریکا می‌آید. سینمای آمریکا تفکری به سینمای جهان دارد که انکار ندارد. اما در گرامر یک فیلم بدون شک سینمای آمریکا موثر اول بوده است. هنوز سلسله‌فیلم‌های نوآر، وسترن، حتی موزیکال گرامرهای از تجربه‌آمده را در مدارس هنر تدریس می‌کنند. این تربیت هنوز در داوری‌های اسکار مشهود است. سینما، ادبیات و خصوصا شعر در آسیا، اروپا و در سال‌های اخیر در آفریقا و آشکارا سینما و ادبیات در آمریکای‌جنوبی مستقل بوده است. آیا باید اثری انتخاب شود که در داربست تفکر یک جشنواره اندازه‌گیری شود یا آن همه رعایت هنرمندانه نیست. اثری که رعایت نمی‌کند مستقل است و استقلال هنرمند به معنای برآمده از جامعه‌ای آزاد است. داوران این دوره همه از هنرمندان مستقل یا تلاشگر برای رسیدن به استقلال هستند. موضوع اول توان سخندانی داور است که می‌تواند عقایدش را در هنردانی بگوید و اگر چنین نشود دلایل نگفته، قضاوت را تخریب می‌کند.» کیمیایی در بخشی از گزارش خود با بیان اینکه توجه داور به مقوله بسیار مهم «حقیقت‌سازی» باشد؛ آورده: «حقیقت‌های دست‌ساز فرازهای یک اثر را نسازد، هیچ تخیلی تولید نشود، صحت مفهوم‌سازی، دانستن به‌کاربرد هنری فنون که ختم به دانستن تکنیک است، ربط داده‌ها... . پیدایش این همانی‌ها یا تمثیل‌سازی با وجدان داوری به گفت‌وگوها بیاید. ربط‌ها و پیدایی ناشناخته‌ها به شناخته‌های معلوم همراه با دانستگی باشد. «کیمیایی با ادای احترام به همه فیلم‌هایی که داوری شدند و 12 فیلم نهایی می‌نویسد: «از میان این مانده دو فیلم در کنار هم، هم‌قد و هم‌اعتبار ماندند. باشد که عقیده تندرست با مهر بیاید که مهر با وجدان هنرمند است حتی اگر درباره بی‌مهری قضاوت کند. فیلم «گذشته» اثر آقای اصغر فرهادی و فیلم «دربند» اثر آقای پرویز شهبازی.» او سپس به ویژگی‌های این دو فیلم اشاره می‌کند: ««دربند» داوران را به بند کرد و در بند فیلم «گذشته» شد. در هم شدند. پر از اعتبار، پر از سینما و پر از تعهد، ابزار و کلمات قدیمی‌اند. باید از آنها معنای تازه‌ای ساخته شود. هر دو سینمای قصه‌گو که پیدایش اسطوره و حماسه از قصه‌گویی آغاز می‌شود. «دربند» با موضوعی ایرانی، با پرداختی از سینمای متداول مستقل، آمده از سینمای معترض و فیلم «گذشته»، صاحب یک سینمای متاثر از گرامر سینمایی جهان، پر از دانایی‌های یک فیلمبردار، بازی بازیگران و چرخیدن در یک خانه کوچک، بدون گم‌کردگی و خلاف راه.» به نوشته کیمیایی، از فیلم «دربند» چیزی کسر نشد، در بلندی ایستاد و فیلم «گذشته» با یک عقیده پیش‌بینی‌شده روبه‌رو شد که به قضاوت‌های سینمای آمریکا، خصوصا شناخت شیوه کارگردانی آقای اصغر فرهادی آشناتر است.» کیمیایی در این بخش از گزارش خود به نحوه داوری نهایی اشاره کرد و نوشته: «داوری در دو شکل خود قضاوت می‌شود: واقعی - عینی و ارزشی. گمان‌ها راه‌های زیادی را درباره شناخت پیشنهاد می‌کنند، اما هیچ‌گاه نمی‌توان از راه گمان به شناخت و از این شناخت به حقیقت ناپیدای قضاوت در هنرها رسید. با اطمینان می‌گویم در این قضاوت‌ها، به وقت پایان، اشکی پنهان با ماست. نکند بادی آشنا و بر حق به بادبان دیگری بوزد؟ فیلم «گذشته» ساخته اصغر فرهادی انتخاب شد.» همه ویژگی‌های گذشته به این ترتیب اصغر فرهادی برای بار سوم این فرصت را پیدا کرد که در رقابت با سینماگران دیگر کشورها با نام سینمای ایران وارد این رقابت‌ شود. او پیش از این در سال‌های 2009 با «درباره الی» و 2011 با فیلم «جدایی نادر از سیمین» نماینده ایران بود که توانست در شصت‌وچهارمین دوره، مجسمه طلایی بهترین فیلم خارجی را از آن خود کند. ایران در شصت‌وپنجمین دوره از رقابت‌های اسکار به‌دلیل تحریم این رویداد جهانی از سوی وزارت ارشاد وقت، با وجود انتخاب فیلم «یک حبه قند» نماینده‌ای نداشت. حالا این بار فرهادی با فیلمی از سوی ایران معرفی شده که از زمان نخستین نمایشش با استقبال خوبی از سوی منتقدان و مجلات معتبر سینمایی جهان روبه‌رو شده. بسیاری از این منتقدان پیش‌بینی کرده‌اند این فیلم می‌تواند یکی از چهار گزینه اصلی کسب اسکار بهترین فیلم خارجی باشد. البته منتقدان با توجه به ساختار گذشته از احتمال بالای نامزدی این فیلم در دو رشته بازیگری و فیلمنامه و فیلمبرداری گفته‌اند. این منتقدان به‌خصوص بعد از دریافت نخل طلای بازیگر توسط برنیس بژو در جشنواره کن این شانس را به او می‌دهند که در کنار طاهر رحیم و علی مصفا از شانس‌های نامزدی برای کسب اسکار بازیگری باشد. بژو در سال 2010 نیز با فیلم آرتیست نامزد دریافت اسکار بازیگری نقش مکمل بود که رقابت را به اوکتاویو اسپانسر واگذار کرد. گذشته، جدا از رای منتقدان جهانی و داخلی ویژگی‌هایی دارد که می‌تواند در معرفی در فصل جوایز سینمایی در اواخر ژانویه 2014 تا نیمه فوریه که برندگان اسکار معرفی ‌می‌شوند، کمک کند. شاید مهم‌ترین ویژگی این فیلم داشتن تهیه‌کننده و پخش‌کننده بین‌المللی است که دو شرکت ممنتو به‌عنوان تهیه‌کننده و سونی‌پیکچرز به‌عنوان پخش‌کننده این فیلم را حمایت می‌کنند. این فیلم در رتبه‌بندی جهانی نیز از موقعیت خوبی برخوردار است و در ایران، اروپا و آمریکای‌شمالی از فروش خوبی برخوردار بوده. حالا در شش‌ماه آینده باید منتظر ماند و دید بار دیگر نام اصغر فرهادی و فیلم گذشته در سالن کداک‌تیه‌تربورلی‌هیلز شنیده می‌شود؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.