|

خودرو، صنعتی مصلحت‌گرا

احمد فرهادی . کارشناس اقتصادی

سال 92 مصادف با بیستمین ‌سال حضور دو خودرو پژو و پراید در ایران است. دقیقا سال 1372 بود که نخستین پرایدها در خیابان‌ها رخ‌نمایی می‌کردند البته کمی قبل‌تر از آن، یعنی از سال 69 تردد خودرو پژو 405 در شهرها وجود داشت، این خودرو ابتدا به صورت مونتاژی جای خود را در خطوط تولیدی ایران‌خودرو باز کرده ‌بود و از سال 1373 کوشش‌هایی برای ساخت‌ داخل‌کردن آن توسط شرکت ساپکو صورت گرفت. البته برای بازار بسته خودرو آن روزگار داشتن خودروهایی نظیر: پژو و پراید آرزویی بود به‌سختی دست‌یافتنی! هوده یا بی‌هوده؟ امروزه پس از گذشت20سال از تولید پراید و پژو می‌خواهیم بپرسیم که کارنامه حضور این دو خودرو باسابقه برای صنعت خودرو چه بوده است؟ آیا ادامه تولید این دو خودرو به صرفه و صلاح صنعت خودرو است؟ شاید مهم‌ترین دستاورد یا هوده در تولید پژو و پراید حفظ و گسترش سطح اشتغال در صنعت خودرو باشد. امروزه بالغ بر 700هزارنفر به‌صورت مستقیم در شرکت‌های خودروساز و قطعه‌ساز مشغول هستند؛ کسانی که 20سال پیش برای تولید پراید و پژو به استخدام دو شرکت بزرگ سایپا و ایران‌خودرو درآمدند. امروزه پس از دو دهه تلاش در آستانه بازنشستگی همچنان مشغول تولید همان خودروها هستند. اختصاص یک دوره کاری به تولید یک محصول آن هم در صنعت خودرو امری است بی‌بدیل! هیچ‌کس بهتر از خودروسازان نمی‌داند که اصرار بر تولید یک یا دو خودرو چقدر خطرناک خواهد بود! هیچ‌کس بهتر از خودروسازان نمی‌داند که عدم تنوع در محصول چه آفاتی را برای سازمان ایجاد خواهد کرد! هیچ‌کس بهتر از خودروسازان نمی‌داند که میانگین مصرف سوخت این دو خودرو حداقل دوبرابر استانداردهاست! هیچ‌کس بهتر از خودروسازان نمی‌داند که سطح ایمنی این دو خودرو چگونه است! اما چرا با توجه به همه دانسته‌ها و با توجه به مخاطرات فوق باز هم اصرار بر تولید این دو مدل خودرو زیاد است؟ آیا با توجه به گستره زمانی تولید این خودروها می‌توان از تولید آنها صرفنظر کرد؟ این سوالات را از دو زاویه می‌توان بررسی کرد. از دریچه تدبیر اگر بخواهیم از دریچه تدبیر نظر کنیم پاسخ چندان دشوار نیست. در فضای اقتصادی باید اقتصادی رفتار کرد. معنی این سخن آن است که تولید‌کننده باید تولید کند و مصرف‌کننده مخیر به انتخاب است. اساس رفتار اقتصادی بر رقابت بنیان نهاده می‌شود و این رقابت باعث خواهد شد دو کار مهم اتفاق بیفتد؛ نخست کاهش هزینه تولید و دوم افزایش کیفیت محصول و با نیل به این دو هدف رفاه در جامعه گسترش خواهد یافت. با این دیدگاه باید اینگونه تحلیل کنیم که آیا صنعت خودرو ایران توانسته است روزبه‌روز قیمت خود را واقعی‌تر کرده و بر کیفیتش بیفزاید؟ به‌قول بزرگی صنعت همچون دارویی است برای کاهش دادن فقر، حال اگر صنعتی داشته باشیم که در طول زمان قیمتش بالا رفته باشد و کیفیتش پایین آمده باشد یعنی اینکه به گسترش فقر کمک کرده‌ایم! و این خلاف هدف ذاتی صنعت است که به گسترش رفاه می‌پردازد. اگر چنین سنجه‌ای را در دست داشته باشیم به‌راحتی می‌توانیم بگوییم که اصرار بر تولید خودروهایی چون پراید و پژو به‌هیچ‌وجه اقتصادی نیست و با تدابیر لازم باید هرچه‌سریع‌تر نسبت به توقف این محصولات همت گماشت. از دریچه مصلحت اما از آنجا که همواره می‌توانیم اوضاع را طور دیگری هم تحلیل کنیم، این‌بار نیز سعی می‌کنیم طور دیگری بیندیشیم. بر اساس دیدگاه مصلحت‌گرایانه توقف تولید پراید و پژو معادل است با بیکاری گسترده هزاران‌نفر. مدیران صنعت خودرو بارهاوبارها بر این نکته تاکید داشته‌اند که توقف تولید خودرو به بیکاری می‌انجامد طرفه آنکه این مدیران مصلحت‌بین صنعت خودرو چنین پنداشته‌اند که هدف اصلی صنعت اشتغال است! در حالی که صنعت فی‌‌نفسه چنین سودایی نداشته و ندارد که برای حل مساله اشتغال جوامع به وجود آمده باشد! چه بخواهیم و چه نخواهیم صنعت خودروسازی ایران صنعتی مصلحت‌گراست و دقیقا به همین علت است که نمی‌توانیم یک استراتژی مدونی را در این صنعت رد‌گیری کنیم. این صنعت زمانی می‌تواند از پرده مصلحت‌گرایی بیرون‌ آید که تدبیر را وجهه همت خود قرار دهد و رفتارهای خود را بر اساس تدبیر و نه مصلحت تنظیم کند. تدبیر در صنعت خودرو یعنی فهم این مقوله که خودروسازی صنعتی است بین‌المللی و نه ملی بنابراین با اعمال مقیاس‌های ملی نمی‌توانیم انتظار بالایی از صنعت خودرو داشته باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.