|

۷ پیشنهاد برای ۷ سال پیش‌رو

2014، سال «اعتدال‌طلبی جهانی»

مجيد رضاييان

در شرایطی که جهان چشم‌انتظار مواضع تحلیلی رییس‌جمهور ایران - دکتر حسن روحانی- است، کارشناسان و صاحبنظران در ایران به تکاپو افتاده‌اند تا در این فرصت بین‌المللی «گفتمان اعتدال» با «نگاهی کارشناسی»، متفاوت جلوه‌گر شود و توجه‌ها را به‌سوی خود متمرکز سازد. بررسی اجمالی حضور روسای‌جمهور پیشین ایران، به‌خوبی نشان می‌دهد که مجمع عمومی سازمان ملل، می‌تواند پشتوانه‌ای برای تبیین جامع دیپلماسی کشورها به شمار‌ آید؛‌گرچه بازخوانی کامل مواضع روسای‌جمهور پیشین، نیاز به بحث جداگانه‌ای را طلب می‌کند، با این حال تنها به این نکته می‌توان بسنده کرد که هنوز دولت‌ها و افکارعمومی در سطح بین‌المللی، پیشنهاد موثر سیدمحمد خاتمی درخصوص «گفت‌وگوی تمدن‌ها» را فراموش نکرده‌اند و اینکه تا چه اندازه آن پیشنهاد توانست برای جمهوری‌اسلامی، کسب اعتبار کند. اینک اما، شرایط با هر دو دوران یادشده به‌کلی متفاوت است: نه از سویی برخی قدرت‌های جهانی ایران را «محور شرارت» می‌نامند و نه ایران دوره اعتدال «داعیه مدیریت جهانی» دارد. به نظر چنین می‌رسد که همین حالت متوازن، یکی از «طلایی‌ترین فرصت‌ها» را نصیب بازیگران سیاسی و کنشگران بین‌المللی کرده است؛ به‌طوری که دست دولت‌ها از جمله ایران نیز با تعریف نرمش قهرمانانه رهبر فرزانه انقلاب (البته با توجه به بایسته موردنظر ایشان) به‌مراتب بازتر از گذشته خواهد بود. با این حال، تجربه‌های موفق دیپلماسی نشان می‌دهند که وجود شرایط مناسب آن اندازه مهم نیست، بلکه استفاده از شرایط است که می‌تواند عیار سیاست خارجی یک کشور را در سطح بین‌المللی، نشان دهد و به‌دنبال آن فضای تازه‌ای را بیافریند. با این زاویه نگاه، کارشناسان ارتباطات، روزنامه‌نگاری و روابط بین‌الملل در ایران، معتقدند مطرح‌کردن محور‌های پیشنهادی زیر از سوی دکتر روحانی، رییس‌جمهوری کشور در اجلاس سازمان ملل - که بسیاری از چشم‌ها به او و نطقش دوخته شده- می‌تواند شایسته باشد: 1- پیشنهاد هفت‌سال پیش‌رو از 2014 تا سال 2020 میلادی به‌عنوان «اعتدال جهانی» تا «صلح انسانی» شناخته و نامگذاری شود. از آنجا که در سال 2020میلادی، ما و جهان شاهد «دگرگونی‌های وسیع» در «سطح ارتباطات» خواهیم بود و مفهوم «شبکه‌وند» به‌جای «شهروند» ظهور و بروز جدی‌تری می‌یابد؛ شایسته است تا دولت‌ها و بازیگران سیاسی، خود را همگام با این تحول آماده سازند و به یاد داشته باشند که «زمانه سیاست‌های یکسویه» اعمال قدرت - تا پایان این دهه - کاملا به پایان خواهد رسید. از این‌رو، این هفت‌سال، می‌تواند از گسترش «گفتمان اعتدال در سطح بین‌المللی» آغاز شده و به رویکرد تازه و دگرگون‌شده‌ای از صلح با تاکید بر «صلح شهروند شبکه‌ای‌شده» یا اجتماعی و غیرسیاسی استمرار یابد؛ صلحی که باید از آن به «صلح واقعی یا انسانی» یاد کرد. 2- زمین این گهواره زیست انسان، به دلیل سیاست‌های یکجانبه‌گرایی با «محوریت رشد صنعتی» بی‌پناه‌تر می‌شود؛ رخدادی که به‌سادگی از کنار آن گذشته‌ایم و با وجود زندگی در دهه دوم قرن بیست‌ویکم، هنوز «محیط‌زیست و نابودی و گرمایش زمین» از حد شعار برای دولت‌ها پا فراتر ننهاده است. پیشنهاد می‌شود برای جدی‌تر گرفتن این موضوع و ایجاد تمهیدات لازم، همه کشور‌های عضو سازمان ملل بر اساس درآمد ناخالص داخلی و میزان صنعتی بودن و لطمه‌ای که از این راه به محیط‌زیست وارد می‌شود؛ صندوق بین‌المللی «کمک به محیط‌زیست» با پرداخت مقرری ثابت، ایجاد شود و این صندوق در کنار مصوبات مجمع عمومی سازمان ملل، الزام‌ها و راهکارهای بهبود محیط‌زیست تا پایان هفت سال پیش‌رو را تدارک ببیند. 3- «جهان ارتباطات» نه‌تنها اقتصاد، فرهنگ و زندگی اجتماعی را «شیشه‌ای» کرده است؛ بلکه سیاست نیز از این رهگذر تاثیر جدی گرفته و خواهد گرفت. از این‌رو از آنجا که بنا به پیش‌بینی اندیشمندان ارتباطی و جامعه اطلاعاتی، نسل سوم اینترنت در راه است؛ شایسته‌تر خواهد بود تا «گفت‌وگو‌های ویژه فرهنگی» تنها با هدف «حل بحران‌های سیاسی و مناقشه‌ها» برگزار شود و از این رهگذر نیز، بار دیگر گفت‌وگو‌های تمدن‌ها - با اراده جدی، اما این‌بار از منظری فرهنگی و اندیشه‌ورز - احیا شود. بی‌تردید، در این میان، نقش «گفت‌وگوی ادیان» پررنگ‌تر خواهد بود. دولت‌ها و بازیگران سیاسی باید با تشویق و ایجاد سازوکار‌های لازم، بستری مناسب برای این موضوع فراهم کنند. 4- «حل مناقشه‌های سرزمینی» در برخی از نقاط جهان همچون زخمی کهن باقی‌ و لاینحل مانده است. شایسته است تا در این زمینه، سازمان ملل بنا به منشور مصوب خویش، نقش فعال‌تری در مقایسه با کشور‌های سیاسی درگیر در این مناقشه‌ها، ایفا کند؛ زیرا به‌جز این راهی باقی نمانده است و ممکن است دولت‌های درگیر، حاضر به کوتاه‌آمدن یکجانبه نباشند. 5- «رسیدن به صلح پایدار در خاورمیانه» راه روشنی دارد. فلسطین چندین دهه درگیر اعمال قدرت کامل است و مسلمانان و فلسطینیان همچنان از حقوق بدیهی خود محرومند. به‌رسمیت‌شناختن حقوق فلسطینیان، کار دشواری نیست؛ تنها اگر سازمان ملل با رعایت شنیدن سخن آنان پا به میان گذارد و قدرت‌های جهانی برای حل این مناقشه و پذیرش این حق مسلم، نقش واقعی سازمان ملل را بپذیرند و از دامن زدن به این بحران پاپس کشند، می‌توان به حل این بحران امید داشت. 6- «فقر» پای خود را از آفریقا فراتر نهاده است و نه‌تنها در آسیا که حتی در اروپا و آمریکا نیز - به دلیل بحران اقتصادی فراگیر - چهره نازیبای خود را، به رخ می‌کشد و این برای همه کشورهای عضو سازمان ملل یک ضعف بزرگ به‌شمار می‌آید. «گسترش فقر و بیکاری» به دلیل توسعه صنعتی و گسترش تکنولوژی و در نتیجه تحقیر فرهنگی و لااقل کاهش منزلت انسان و خارج شدن نیرو‌های جویای کار، از چرخه اقتصادی، برای کشور‌های عضو سازمان ملل که در دهه دوم قرن بیست‌ویکم مسوولیت دارند، هرگز شایسته نیست. پیشنهاد می‌شود کشور‌های عضو، هفت‌سال پیش‌رو را با اجرای برنامه‌های ویژه و حتی «ارایه قطعنامه‌های الزام‌آور شورای امنیت» در جهت وادار کردن برخی کشورهای ثروتمند به «کاهش فاصله طبقاتی» جدی بگیرند. در این میان ارایه سازوکار‌های تشویقی، برای رشد اقتصادی کشور‌های کمتر برخوردار - در مناسبات تجارت جهانی - می‌تواند راهکاری سازنده و پایدار باشد؛ گرچه تاکنون، شورای امنیت خود را تنها در زمینه مناقشات نظامی و سیاسی ملزم می‌دانسته است؛ اما با این پیشنهاد، از این پس، در زمینه یادشده، می‌تواند پیشقدم شود و در زمینه رفع فقر و کمک به کشور‌های پایین‌دست گام‌های عملی بردارد. 7- «اصلاح ساختار سازمان ملل» از مواردی است که یک‌بار پس از برچیده‌شدن دیوار برلین و اتحاد دو آلمان، زمزمه‌های آن به گوش رسید. اینک به نظر می‌رسد وقت آن فرارسیده و در این میان باید به چهار قدرت دیگر برای عضویت دایمی شورای امنیت سازمان ملل توجه تازه‌ای شود. «در اروپا، آلمان متحد»، «در آسیا، هند» و «در خاوردور، ژاپن»، در کنار عضو چرخشی یکی از کشور‌های اسلامی و منبعث از قدرت سازمان کنفرانس اسلامی - به‌عنوان نماد یک‌میلیاردواندی مسلمان در جهان - می‌تواند زمینه‌ساز «ایجاد توازن مناسب‌تر در سیاست بین‌الملل» باشد و به مشارکت فعال همه طرف‌های قدرت در سطح بین‌المللی منجر شود. پیشنهاد‌های هفتگانه فوق از سوی کارشناسان ارتباطات، روزنامه‌نگاری و روابط بین‌الملل، برای هفت‌سال پیش‌رو، با هدف مطرح شدن در سخنرانی پیشنهادی رییس‌جمهوری اسلامی ایران - دکتر حسن روحانی - در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل ارایه شده است؛ رییس‌جمهوری که با گفتمان اعتدال در مدتی اندک، نگاه بسیاری از جهانیان را به‌خود معطوف ساخته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.