|

اشتهای غرب

نصرت‌الله تاجیک . دیپلمات بازنشسته

تهدید ایران توسط اوباما بعد از تفاهم با روسیه در زمینه کاربرد سلاح‌های شیمیایی در سوریه و نیز سخنان اوباما در شصت‌وهشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان‌ملل متحد که به‌سادگی از مواضع انتقادی ایران نسبت به آمریکا عبور کرده و صرفا آن را به ناراحتی مردم ایران از سرنگونی دولت ملی مرحوم مصدق کاهش داد حاکی از آن است که آمریکا اهداف روشن و شفافی در ارتباط با ایران ندارد یا حداقل گفته و عملش با یکدیگر تفاوت اساسی دارند. این نشان می‌دهد که همان‌گونه که قبلا نوشته‌ام منابع اختلاف بین ایران و آمریکا شکلی نیست که با دست‌دادن یا ملاقات و برخورد عبوری قابل حل باشند بلکه ماهوی و حاصل تضاد منافع ژئوپولیتیکی بین دوکشور است و سیاست خارجی آمریکا به‌جای پیداکردن راه‌حلی برای این مشکلات نقشی مخرب و مزاحم برای تحقق اهداف و منافع ملی ایران بازی می‌کند. در این میان به دلیل سابقه تاریخی و عملکرد آمریکا و شفاف نبودن سیاست و اهدافش نسبت به ایران در قبل و بعد از انقلاب اسلامی و همچنین فعالیت و اقدامات مشکوکش در کشورهای منطقه، ایران نسبت به آمریکا مظنون است. ایران و آمریکا چون به یکدیگر اعتماد ندارند نیازمند توافق بر سر تعیین راهبردی درازمدت نسبت به یکدیگر هستند تا بتوانند این مرحله بی‌اعتمادی را به‌عنوان مرحله گذار پشت سر بگذارند.
در پرتو این راهبرد آمریکا باید از مظنونیت نسبت به سیاست‌های ایران، امنیتی کردن تحرکات سیاست خارجی ایران و اعمال تحریم‌های یکجانبه و فشار بر کشورهای دیگر و موسسات غیرآمریکایی برای تخریب رابطه‌شان با ایران دست بردارد و ایران نیز برای حل این مشکل باید با حسن‌نیت، فرمول و مدلی همه‌جانبه، استفاده از اهرم‌های قدرت، بدون شتابزدگی و افتادن در تور تبلیغات رسانه‌ای و با طراحی راهبردی برای این مساله که نه‌تنها منطقه بلکه معادلات جهانی را نیز متاثر کرده است در جهت شفاف‌سازی فعالیت‌های هسته‌ای خود و نیز رعایت استانداردهای بین‌المللی به حل مشکل رابطه با آمریکا و غرب در زمان مشخصی اقدام کند.
موقعیت کنونی روابط بین‌المللی ایران و مناسبات جهانی و دیدگاه و عملکرد سلطه‌گرایانه آمریکا در پرتو این راهبرد چارچوب مناسبی برای بررسی و حل مسایل امنیتی و منافع و تضادهای سیاسی و ژئوپولیتیکی است که از طریق دیپلماسی صحیح و فعال که در نیویورک در حاشیه اجلاس شصت‌وهشتم مجمع عمومی سازمان‌ملل متحد اتفاق افتاد تا حدی در تبیین حقایق و مشکلات و پیداکردن راه مصالحه نسبی تلاش کرد. اما این اقدامات لازم، ناکافی بوده و مدیریت سیاست خارجی باید با طراحی راهبردی به‌دنبال تبیین و چگونگی حل مسایل، منافع و تضادهای امنیتی، سیاسی و ژئوپولیتیکی باشد و اینها، هم قابل مصالحه فوری نیست و هم صرفا با مذاکره در یکی، دو جلسه رفع و رجوع نمی‌شود. بلکه نیازمند طراحی، بحث، گفت‌وگوهای اقناعی و درازمدت است و نیاز به اعتماد متقابل و زمان دارد و کاری بس مشکل و زمانبر است، ولی نشدنی نیست. هنوز اخبار صحیح جلسه وزیر امور خارجه ایران با مجموعه 1+5 در نیویورک و نیز ملاقات دوجانبه او با همتای آمریکایی‌اش خیلی به بیرون درز پیدا نکرده است. ملاقات‌کنندگان غربی با مثبت، موثر و سازنده خواندن جلسه و نیز ملاقات دوجانبه ایران و آمریکا در حاشیه آن، این دور از دیپلماسی ایران را همراه با لحن و نگاه جدید به مذاکرات دانسته و ضمن استقبال این تحرکات را ناکافی خوانده‌اند! جا داشت مسوول سیاست خارجی ایران در قالب این مذاکره مستقیم و انتقادی از آمریکا می‌خواست تا به صراحت اشتباهات سیاست خارجی خود و مسوولیت‌های ناشی از آن در قبال ایران و نیز منطقه که با دخالت چهره ژئوپلیتیکی آن را به هم ریخته و بر مصایب منطقه افزوده است را بپذیرد. در آن صورت زمینه برای توافق بر سر تعیین راهبردی فراهم خواهد شد که شروع مناسبی برای تعامل بین دو کشور خواهد بود که نسبت به یکدیگر بی‌اعتماد و در مرحله‌گذار هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.