۱۱۷ سال پس از تولد «اسكات فيتس جرالد»، خالق رمان «گتسبی بزرگ»
با «رویا» چه کنیم؟
سعید برآبادی
ما صاحب رویاهایمان نیستیم، مگر آنکه آن رویایی درباره خود ما باشد، رویای رفتن به دانشگاه، رویای سفر، رویای نویسندهشدن، رویای مشهورترین فوتبالیست جهان شدن، همگی قابل تحقق هستند چراکه ما آنها را در درون خودمان ساختهایم، در خلوتمان صدایشان کردهایم، شکلشان دادهایم و گذاشتهایم چون بذری، در خاک وجودمان رشد کنند و ذرهذره به تنمان و شاید سرنوشتمان، سر بسایند! اما اگر خواهان تحقق رویایی باشیم که بیرون از ما و وابسته دیگران باشد، وضع خراب میشود؛ به بیچارگی کشیده میشویم و دست آخر، شاهدی میشویم بر مرگ رویایمان، در حالی که آماده بودیم آن رویا را در آغوش بکشیم!
در کتاب «گتسبی بزرگ» كه تازگي ها دوباره فيلمي هم از آن با بازي دي كاپريو ساخته شده، همین «عدم دستیابی به رویاهایی که فرد بیرون از خود تخیل میکند»، دستمایه دومین رمان بزرگ قرن بیستم شده. گتسبی سالها مجاهدت میکند تا به زنی برسد که پنج سال پیش به علت بیپولی او، همسر مرد پولداری شده اما در نهایت، لحظهای چشم باز میکند و درمییابد، اگرچه در تمام ثانیههای آن پنجسال، برای تحقق این رویای دو نفره زحمت کشیده، حالا دیگر از آن رویا چیزی جز هجو تمسخربرانگیز «واقعیت» باقی نمانده؛ در آخرین دقیقهها، زن، همسر قانونیاش را به معشوقه سالها پیشش ترجیح میدهد و برای فرار به گتسبی زنگ نمیزند.
اما تلفن گتسبی، در دقیقههای آخر عمر او زنگ میخورد تا نشان دهد گتسبی آنقدر محتاج این رویا بوده که بدون آن رویا، زندگی برایش بیمعنی است. اما او خیلی پیش از آنکه در یک «اتفاق ساده» بمیرد، توسط «رویای خود» که وابسته به دیگری است کشته میشود. او که سالها رویای بودن با دیزی را در سر پرورانده بود، وقتی با این حقیقت مواجه میشود که دیزی نمیتواند حتی به خاطر عشقش به او، گذشتهاش را با شوهرش از خاطر پاک کند در خود میمیرد. گتسبی در تمام این سالها در نیافته بود که ما رویاهای مشترکمان را بر اساس «تصاویر قدیمی» میسازیم و رویا را به «گذشته» وابسته میکنیم، حال آنکه این رویا قرار است در «آینده» اتفاق بیفتد و به همین دلیل محال است که تحقق یک رویای مشترک بتواند از سد «گذشت زمان» بگذرد.
«اسکات فیتسجرالد»، نویسنده رمان «گتسبی بزرگ» در اوج شهرت رو به میخوارگی آورد چراکه معشوقهاش را همینگوی از او ربوده بود. چند صباحی بعد، عزم جزم کرد و از الکل پاک شد اما وقتی تصمیم گرفت رویاهای جدیدش را محقق کند دریافت که عمرش کفاف ادامهدادن و زندهکردن رویاها را نخواهد داد و در 44سالگی تسلیم مرگ شد درست سرنوشتی مشابه مشهورترین شخصیت داستانیاش، یعنی گتسبی! برای چنین انسانی عجیب نیست که پایان بهترین رمانش را چون پایان زندگیاش اینگونه به تصویر کشیده باشد: «لابد رویای گتسبی، آنقدر به نظرش نزدیک آمده بود که دست نیافتن به آن، تقریبا برایش محال مینمود. اما گتسبی نمیدانست که رویای او، از خود او عقب مانده است. گتسبی به آینده لذتناکی که سالبهسال از برابر ما میگذرد و به گذشته میپیوندد ایمان داشت و با خود میگفت اگر رویا، اینبار از چنگ ما گریخت، چه باک! فردا تندتر خواهیم دوید و دستمان را درازتر خواهیم کرد و سرانجام در یک بامداد خوش... و اینگونه است که در قایقی نشستهایم و پارو برخلاف جریان بر آب میکوبیم و بیامان به طرف گذشته رانده میشویم».
فیتسجرالد حق داشت! ما برای ساختن رویایمان به گذشته میرویم، حال آنکه رویا در آینده باید ساخته شود و به همین دلیل محال است که از این راه بتوان یک رویای مشترک یا حداقل دو نفره را تحقق بخشید. شاید بهتر باشد این رویا را خصوصا اگر درباره عشق است به درون بکشیم و با دردش بسازیم، به جای آنکه شاهد مرگش باشیم، چرا كه ما متعهد به روياها و خاطرهها هستيم، نه آدمها!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.