اجرت ساخت طلا چطور محاسبه میشود؟
کارمزد سقف ندارد
فرزانه طهرانی
دنیای پیچیدهای است که از صفر تا صد میتواند متغیر باشد. اجرت ساخت طلا در ایران طوری است که نمیتوان روی آن نرخ دقیقی گذاشت و معمولا از آن دست موضوعاتی است که هنگام خرید کمتر از قیمت روز طلا مورد توجه قرار میگیرد. اما این بیتوجهی میتواند تا اندازه قیمت طلا، هزینه پرداختی خریدار را افزایش دهد و ممکن است این هزینه، خالی از سوءاستفاده فروشنده هم نباشد. نبود امکان نرخگذاری دقیق دست فروشنده را هم برای تعیین قیمت تا سقف مورد دلخواه خود باز میگذارد. با اینکه کشتیآرای، رییس اتحادیه طلا و جواهر، بر نظارت اتحادیه بر نرخ اجرتها تاکید میکند، اما با گشتی در مراکز عمده طلافروشی، میتوان دید که ابزارهای کنترلی چندان دقیقی برای نظارت وجود ندارد. «ارزش طلای خام + 7درصد سود + 6درصد مالیات بر ارزش افزوده + اجرت»؛ این فرمول محاسبه قیمت طلایی است که در بازار به مصرفکنندگان فروخته میشود. در این فرمول، در چهار قسمت اول کنترل قیمت بهراحتی قابل انجام است اما بخش پایانی، یعنی نحوه محاسبهکارمزد، همان جایی است که احتمال وقوع تخلف را افزایش میدهد. فاصله بین میدان ولیعصر تا میدان هفتتیر در تهران، بعد از خیابان حافظ،
یکی از بورسهای مهم طلا واقع شده و برقی از داخل مغازههای این راسته توجه را به خود جلب میکند؛ برقی که از فلز زرد و سفید و سنگهای الوان میتابد تا نزدیک پل کریمخان بیننده را با خود همراه میکند. همین برق زیباست که این کالا را در جهان ارزشمند کرده و نقش آن را در اقتصاد جهان به حدی رسانده که ملاک سنجش توانمندی اقتصاد کشورها باشد و مصرفکننده نیز به چشم سرمایه به آن نگاه کند. اما اینکه مصرفکننده خرد میتواند طلا را سرمایه خود بداند و از خرید آن منتفع شود، جای سوال است؛ بهویژه اینکه سرمایه مصرفکنندگان شاید فقط صرف خرید طلا نشود و مبالغ پنهانی هم در معاملات طلا از خریدار دریافت شود. به نظر میرسد کار زارعیان که مغازهای کوچک در تک پاساژ راسته طلافروشان خیابان کریمخان دارد، سکه است. این را از تعداد مشتریانش میشد حدس زد؛ او پس از اینکه با گذشت زمانی طولانی، به مشتریهای خود جواب میدهد، میگوید: «امکان تخلف نیست؛ کارمزد در واقع همان دستمزد ساخت ماست و نمیتوان از آن چشمپوشی کرد. کارمزد طلا هم از دوهزارتومان شروع میشود ولی برای سقف آن، نمیتوان رقمی عنوان کرد. این رقمها بسته به نوع کاری که روی طلا انجام
میشود، متفاوت است. وقتی یک طلای پِرِسی میخرید، مسلما اجرتی متفاوت با طلایی دارد که به وسیله دست طراحی شده است.» با اینکه زارعیان وجود نرخهای متفاوت اجرت را تایید میکند، اما او نيز همچون کشتیآرای، رییس این صنف، معتقد است که کارمزدها به وسیله دستگاههای نظارتی کنترل میشود. در این بین، هستند طلاهایی که با اجرتهای «نجومی» یعنی برابر با قیمت خود طلا فروخته میشود. رییس اتحادیه طلافروشان در اینباره میگوید: «روی کار دست هر قیمتی میتوان گذاشت. بسته به میزان زحمتی که برای کار کشیده شده، قیمتها میتواند افزایش یابد.» اما به غیر از تاثیر طراحی طلا بر نرخ کارمزد، نقش مناطق مختلف فروش هم موضوعی بود که فروشنده دیگری که تمایلی به ذکر نامش نداشت، عنوان کرد. پاساژ قایم در تجریش، مغازههای خیابان کریمخان، طلافروشیهای میدان هفتحوض، حجرههای بازار تهران و میدان خراسان و چند منطقه در غرب تهران، از بورسهای عمده خریدوفروش طلا هستند. هرکدام از این مناطق هم به یک «دسته گروه کار» معروف شدهاند یعنی اجرتها بسته به نوع منطقه با منطقه دیگر متفاوت است. فروشندهای در بازار خراسان تاکید میکند: «افرادی که خواهان خرید طلا
با اجرت پایین هستند، به این منطقه میآیند یا برای خرید طلا با قیمتی مناسبتر به بازار میروند.» سروصدای دستگاههای سریزنی طلا، بازار بزرگ تهران را پر کرده است. اینجا همان بورسی است که طلاها، بیشتر از نوع زرد، با دستگاهها بهصورت سریالی تولید میشود. این طلاهای سریالی همان کالاهایی است که کارمزدشان توسط اتحادیه بهراحتی قابل پیگیری است چراکه اجرت کار بر حسب نوع طلا و طرح آن، با سریالی که روی طلا درج شده، تخمین زده میشود. بازار یک مزیت دیگر هم برای مشتریان دارد ولی این مزیت غیرقانونی است؛ فروش طلای دست دوم یا به اصطلاح طلافروشان، «طلای شکسته». این طلاها به دلیل مستعملبودن بدون کارمزد فروخته میشوند و به دلیل عدم پرداخت هزینه اضافی، این بازار رونقی مثال زدنی دارند و آن دسته از افرادی که طلا را برای افزایش سرمایه خود میخرند، جزو طرفداران پروپاقرص این بازارند. البته این بازاری است که به گفته رییس اتحادیه طلا و جواهر، غیرقانونی است. کشتیآرای در گفتوگو با «شرق» دلیل غیرقانونی بودن معامله طلای شکسته را نبود رعایت مسایل بهداشتی و امکان کنترل استاندارد آن ذکر میکند. او همچنین خریدوفروش طلای مستعمل را خلاف
قانون نظام صنفی میداند و آبکردن طلای دست دوم را تنها راه صحیح و قانونی پس از خرید آن اعلام میکند. با حذف طلای دست دوم از معاملات، خیل قابل توجهی از مصرفکنندگانی که طلا را برای افزایش سرمایه خود خریداری میکنند، کاهش مییابد. چراکه خرید طلا با اجرت ساخت و حذف این کارمزد در زمان فروش، باعث زیان خریداران میشود. حتی اگر مصرفکننده، طلا را با اجرتی هم اندازه قیمت طلا هم خریده باشد، هنگام فروش آن، تنها مبلغ خود طلای خام را دریافت خواهد کرد. بنابراین جمع کردن طلای دست دوم از بازار، بخشی از مشتریان طلا را به سمت سایر بازارهای دیگر سرمایهگذاری خواهد کشاند. در کنار حذف کارمزد، به گفته یکي از فروشندگان بازار قایم، حذف قیمت نگین از طلا هم طرفداران جواهرات را اندک کرده است. طبق تجربه طلافروشها، طلای نگیندار اتمی 50درصد، بدون نگین 30درصد و جواهر 15درصد در هنگام فروش زیان دارد. به همین دلیل، یکی دیگر از طلافروشان در بازار به خریداران توصیه میکند که برای صرفه بیشتر، حتما طلای با کارمزد کم خریداری کنند. باتجربههای بازار توصیه میکنند که مردم طلا را به چشم سرمایه نگاه نکنند و اگر دوستدار استفاده از زیورآلات
فلزی هستند، طلا بخرند اما اگر به فکر سرمایهگذاریاند، سکه طلا کسب و کار بهتری است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.