|

بررسی مشکل تبدیل ایده به محصول در گفت‌وگو با یک گروه مبتكر دانشجویی

دشواری‌های مخترع‌شدن

زينب همتي

برخی از دانشجویان گله‌مند هستند که تجربه‌های زیادی دارند اما از تخصصشان در جایی استفاده نمی‌کنند. گروهی دیگر هم به جای آنکه فقط گله کنند، خودشان همت می‌کنند و به‌جای آنکه منتظر باشند برای کالا یا تجربه‌شان مشتری پیدا شود، خودشان به‌سراغ مشتری‌ها می‌روند و کالایشان را تبلیغ می‌کنند. نمونه‌اش، گروه «سیرنگ» که اعضای آن (مصطفي ساكت، سيدروح‌الله احمدي، نگار موتمن و فواد صنيعي) دانش‌آموخته‌های دانشکده‌های فنی هستند و امیدوارند بتوانند توانایی‌هایشان را به صاحبان صنایع اثبات کنند. این گروه در زمینه‌هایی مانند طراحی و ساخت پرنده‌های بدون‌ سرنشین و ماهواره‌های کوچک تجربه دارند. ‌پیش از همه، از تجربه و اهدافتان بگویید. موتمن : ما کن‌ستی ساختیم و ثبت اختراع کردیم و اکنون می‌خواهیم آن را از حالت دانشگاهی خارج و به شکل صنعتی تولید کنیم. اگر سازمان یا نهاد و ارگانی محصول ما را بخواهد و به این نتیجه برسد دستگاه ما به هر نحوی به کار آن سازمان می‌آید، یا برایشان کاربرد دارد، ما می‌توانیم آن را به شکل سفارشی برایشان بسازیم هدف اصلی ما فعالیت در این بخش است ولی البته فعالیت در بخش صنعتی و تولید نیازمند حمایت‌های دولتی است. ‌ نظرتان محترم، ولی بسیاری از کارشناسان عرصه تولید مدعی هستند که طرح‌ها و ایده‌هایی که قابلیت تولید صنعتی و تجاری‌سازی را داشته باشد، خود صنایع از آن حمایت می‌کنند و نیازی به مداخله مستقیم دولت نیست. ساکت: البته این نظر تا حدودی درست ولی توجه داشته باشید بستری را که ما در آن فعالیت می‌کنیم بستر دانشگاه است. بستری که نیازمند محصول ماست، صنایع است که این دو از هم فاصله دارند و لازم است که یک پل ارتباطی بین این دو باشد که دانشگاه را به صنعت وصل کند. شما فکر می‌کنید که چرا صنعت ما نسبت به کشورهای پیشرفته، عقب‌مانده است. هم‌اکنون طبق آمارهای ارایه شده، ما جزو 10کشور برتر دنیا در عرصه تولید مقاله هستیم اما با این همه از لحاظ تولید صنعتی عقب هستیم. چرا؟ چون نمی‌توانیم آن چیزهایی را که در مقاله‌‌هایمان درباره آنها بحث می‌کنیم، در مرحله عمل وارد کرده و صنعتی کنیم. ‌چرا نمی‌توانیم؟ موتمن: البته در وضعیتی که ما به آن مبتلا شده‌ایم، چند عامل موثر است، از جمله تحریم. باید پذیرفت که تحریم باعث شده است که به برخی از ابزارهای مهم دسترسی نداشته باشیم و در نتیجه نتوانیم علم را به فناوری تبدیل کنیم ولی با این‌همه می‌توانیم از اطلاعات و تجربیات دیگران هم استفاده کنیم. ولی اینکه در دوران گذشته تاکید می‌کردند که دیگران این مسیر را 10ساله طی کردند اما ما می‌خواهیم این مسیر را یک‌ساله طی کنیم، سخن چندان علمی‌اي نیست و با واقعیت‌های موجود در جامعه همخوانی ندارد. زیرا علم مسیر مشخصی دارد و نمی‌توان برای پیشرفت‌های یک‌شبه، فرآیند تولید علم را دور زد. به بیان دیگر علم میان‌بر ندارد بلکه مسیر دشوار علم و فناوری را باید گام‌به‌گام طی کرد. در دولت قبلی بارها می‌گفتند که ما باید تا فلان تاریخ، فلان کار را انجام دهیم در حالی‌که همه کارشناسان متفق‌القول بودند که انجام چنین کارهایی، با چنین سرعتی امکان‌پذیر نیست. ‌ ولی برخی معتقدند که با بررسی دستاوردهای علمی دیگران و شکست‌ها و موفقیت‌های آنان، می‌توان راه رسیدن به مقصد را کوتاه‌تر کرد. احمدی: بله، الان شما دارید به موضوع مدیریت علمی اشاره می‌کنید. در حوزه مدیریت علمی به این موضوع توجه می‌کنند که دیگران برای رسیدن به یک دستاورد علمی، چقدر هزینه کردند، چه زمانی را صرف کردند، چه راه‌هایی را رفتند، کدام‌ها درست بود و کدام‌‌ها خطا و در نهایت چقدر دستاورد علمی خالص داشتند. پس وقتی که ما این موارد را بررسی می‌کنیم دیگر لازم نیست راه رفته دیگران را دوباره طی کنیم و فقط از دستاورد خالص آنان استفاده می‌کنیم. پس به این معنا می‌توان در علم و فناوری میان‌بر زد. اما اگر به این معنا باشد که ما بخواهیم فناوری را دور بزنیم و پله‌ها را سه‌تا یکی طی کنیم، کاری است که به‌نظر بسیاری از کارشناسان، شدنی نیست. مثلا در حوزه هوا-فضا، مسیری را دیگران به روش آزمون و خطا در مدت 50سال طی کردند، ما می‌توانیم با بررسی دلایل موفقیت و عدم‌موفقیت آنها، در مدت 30سال طی کنیم، اما انتظار نداشته باشید که گروهی بتواند این کار را در مدت پنج‌سال طی کند که کار نشدنی است. ‌ برگردیم به موضوع لزوم حمایت دولت و دانشگاه و صنعت از ایده‌های دانشجویی. ساکت: من همین‌جا به این نکته اشاره کنم که هروقت صحبت از لزوم حمایت از ایده‌های دانشجویی به میان می‌آید، برخی فقط از حمایت، مباحث مادی را در نظر می‌گیرند و گمان می‌کنند ما هدفمان این است که مثلا بودجه‌ای در اختیارمان قرار دهند در حالی‌که به‌عنوان گر‌وه‌های دانشجویی، هدفمان فقط این است که ایده‌مان (که بخش زیادی از دوران دانشجویی خود را صرف آن کردیم)، در جایی کاربرد داشته باشد و نتیجه تحقیقات و پژوهش‌ها، بی‌فایده رها نشود. بسیاری از دانشجویان حرفشان این است که ما مقاله می‌نویسیم و در بهترین و معتبرترین ژورنال‌ها هم چاپ می‌شود، اما در نهایت جایی از آن استفاده صنعتی نمی‌شود. صنيعي: من می‌خواهم به نکته بسیار مهمی اشاره کنم. یکی از دلایل فرار مغزها (یا مهاجرت نخبگان یا هر اسم دیگری را که شما بخواهید رویش بگذارید)، این است که امکانات برای تحصیلکرده‌های ما کم است. شرایط برای ادامه تحصیل دشوار است، از دستاوردهای پژوهشی این دانشجویان و فارغ‌التحصیلان هم استفاده‌ای نمی‌شود. دانشجو مدت‌ها وقت و انرژی و جوانی‌اش را صرف می‌کند تا به گمان خود بتواند گره‌ای از مشکلات صنعت و اقتصاد کشور را حل کند اما در بهترین حالت این تحقیقات تبدیل می‌شود به پایان‌نامه‌هایی که در گوشه کتابخانه‌ها خاک می‌خورند. موتمن: برای مثال یکی از مشکلاتی که ما در ابتدای کار داشتیم این بود که در زمینه ساخت کن‌ست، هیچ منبع فارسی در اختیار نداشتیم و هرچه بود به زبان‌های دیگر بود یعنی تا پیش از ما هیچ کاری در دانشگاه‌ها انجام نشده بود ولی به هر زحمت، ما کار را انجام دادیم و حیف است که این تجربه‌ها گوشه کتابخانه خاک بخورد نه دانشجویی از تجربه ما استفاده کند و نه محصول ما در جایی به تولید انبوه برسد. ‌راه حل شما برای بهتر شدن وضعیت تحقیقات علمی و تشویق دانشجویان چیست؟ ساکت: نکته‌ای که من می‌خواهم اشاره کنم این است که نباید به هیچ دلیلی، خودمان را از دانش دیگران بی‌نیاز بدانیم یا به دلایلی خودمان را از دانش دیگران محروم کنیم. چقدر خوب است که از استادان شناخته‌شده در حوزه‌های مختلف دعوت کنیم تا به دانشگاه‌های ما بیایند و درباره دستاوردهای جدید‌شان در حوزه‌های مختلف سخنرانی کنند. زیرا این یکی از همان میان‌برها در علم است که به‌نظر من شدنی است. به جای آنکه مبالغ کلانی هزینه کنیم و زمان زیادی را صرف کنیم، می‌توان با صرف مبلغ و زمان بسیار کمتر، به نتایج مطلوب رسید. موتمن: بسیاری از دانشجویان ایرانی که برای ادامه تحصیلات به دانشگاه‌های خارج از کشور می‌روند، اذعان می‌کنند که دانشجویان ایرانی به لحاظ دانسته‌های نظری و تئوری در سطح بالا و قابل قبولی هستند ولی مشکلی اصلی آنها در زمینه کارهای عملی و به بیان دیگر ارتباط دانسته‌های نظری و کاربردهای عملی است. می‌توان با تشکیل این دوره‌های تجربه‌های عملی جوانان را هم زیاد کرد. ‌ اتفاقا صنعتگر هم همین را می‌گوید. می‌گوید شما ایده‌پرداز خوبی هستید ولی وقتی ما بخواهیم ایده را به محصول تبدیل کنیم، مسیر طولانی است که دانشگاه ما نمی‌تواند آن را حل کند. احمدی: اینجا چند مشکل وجود دارد. یکی اینکه دانشگاه‌های ما صرفا به تعداد مقاله اهمیت می‌دهند، کاری هم به این ندارند که آیا این مقاله‌ای که تولید شده، چه مشکلی را حل کرده، تاثیری دارد یا نه، دیگران به آن ارجاع می‌دهند یا نه. دانشگاه به استاد می‌گوید شما برای اینکه ارتقا بگیری باید سالی این تعداد مقاله بدهی، دیگر بقیه‌اش مهم نیست. اما در دانشگاه‌های دیگر صرف نوشتن مقاله مهم نیست، بلکه تعداد پروژه‌ها یا سفارش‌هایی که از صنعت می‌گیرند، مهم است. از این ارتباط صنعت و دانشگاه است که هر سه ضلع استاد دانشجو و صنعت سود می‌برند. اینجا ما مشکل حلقه واسط را داریم که بین دانشگاه و صنعت ارتباط برقرار کند. ‌ بالاخره راه‌حل شما برای این مشکل چیست؟ صنيعي : من دانشجو که نمی‌توانم بروم دنبال صنعت یا استادم که نمی‌تواند این کار را بکند. اینجا لازم است که دولت مداخله کند و حلقه واسط دانشگاه و صنعت شود. در این حالت اگر این حلقه شکل بگیرد، هم دانشگاهی حرف صنعتگر را می‌فهمد که چه می‌خواهد و برای ساختش اقدام می‌کند و هم صنعتگر حرف دانشگاهی را درک می‌کند و می‌توانند با هم ارتباط سازنده‌ای داشته باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.