|

سیاستمداران و مدارس غیرانتفاعی

شیرزاد عبداللهی

می‌گویند روزی ملانصرالدین بر مسند قضا نشست. متهم و شاکی را به محکمه آوردند. شاکی با آب‌وتاب داستان شکایتش را شرح داد. ملا که خیلی تحت‌تاثیر قرار گرفته بود، گفت: بنشین حق با شماست و از متهم خواست که از خود دفاع کند. دفاعیات سوزناک متهم، کم‌ مانده بود اشک ملا را جاری کند: بنشین حق با شماست. یکی از تماشاگران که از قضاوت ملا متعجب شده بود برخاست و گفت: چطور ممکن است که همزمان حق با شاکی و متهم باشد؟ ملا لحظه‌ای فکر کرد و گفت: حق با شماست! در داستان مدارس غیرانتفاعی، پای صحبت هر طرف که می‌نشینی، مصیبت‌نامه سوزناکی می‌خواند و اشکت را درمی‌آورد. فرقی نمی‌کند که موسس مدرسه غیرانتفاعی باشد یا اولیای دانش‌آموز یا معلم مدرسه غیرانتفاعی یا کارشناس و مسوول دفتر مشارکت‌های مردمی. موسس یک مدرسه غیرانتفاعی دوره راهنمایی دخترانه منطقه دو تهران با شهریه مصوب دومیلیون‌و800 هزارتومان می‌گوید: «با این اوضاع اقتصادی، مدرسه‌داری دیگر صرف نمی‌کند. پول و وقتمان را به هر کاری زده بودیم، از مدرسه‌داری بهتر بود. با این وضع مسکن و اجاره و قیمت آب و برق و کاغذ و مرکب استنسیل و حقوق معلمان و... به‌زودی ورشکست می‌شویم. پارسال شش کلاس داشتیم و امسال به زور تبلیغات توانسته‌ایم چهار کلاس را پر کنیم.» البته در تهران و شهرهای بزرگ، تعدادی مدرسه که اسمشان سر زبان‌هاست همچنان پرمشتری هستند، اما 90‌درصد مدارس غیرانتفاعی، سال تحصیلی جدید را با یک‌سوم ظرفیت خالی آغاز می‌کنند. هفته پیش علی‌اصغر فانی سرپرست وزارت آموزش‌وپرورش هم در یک مصاحبه گفت که امسال 500هزار صندلی مدارس غیرانتفاعی، خالی مانده است. با این حال هنوز یک میلیون دانش‌آموز در مدارس غیردولتی درس می‌خوانند و تقریبا از هر 13دانش‌آموز یک نفر در مدرسه غیردولتی تحصیل می‌کند. برخلاف تصور، در میان مشتریان مدارس غیرانتفاعی تعداد پولدارها کم است. اغلب دانش‌آموزان این مدارس بچه‌های کارمندان دولت، معلمان و دیگر اقشار حقوق‌بگیرند. پدر یک دانش‌آموز ساکن منطقه‌پنج آموزش‌وپرورش تهران می‌گوید: «برای ثبت‌نام پسرم در کلاس سوم دبیرستان یک‌میلیون، نقد داده‌ام و هشت فقره چک 500هزارتومانی. تقریبا 40‌درصد حقوق کارمندی.» از او می‌پرسم چرا فرزندش را به مدرسه دولتی نمی‌فرستد، می‌گوید: «کیفیت کار در مدارس دولتی پایین است.» یک دبیر راهنمایی که همزمان در مدرسه دولتی و غیرانتفاعی کار می‌کند این تفاوت را اینگونه تشریح می‌کند: «تفاوت اصلی مدرسه دولتی و غیرانتفاعی در نوع دانش‌آموزان است. مدارس غیرانتفاعی بچه‌های زرنگ را دست‌چین می‌کنند. البته تعداد دانش‌آموز در کلاس کمتر است و معلم‌ها جدی‌تر کار می‌کنند و وقت دانش‌آموز تلف نمی‌شود.» با این حال، دبیران و آموزگاران مدارس غیرانتفاعی معتقدند با اینکه زحمت اصلی این مدارس، به دوش معلمان است اما حق‌الزحمه ناچیزی به آنها پرداخت می‌شود. دبیر ریاضی یکی از مدارس معروف غیرانتفاعی می‌گوید: «ما از دانش‌آموزان کار بیشتری می‌کشیم. بچه‌ها هم همراهی می‌کنند و معمولا در کنکور نتیجه هم می‌گیرند، در مدرسه دولتی نه ما انرژی می‌گذاریم و نه بچه‌ها کشش دارند.» طرف چهارمی که در کار مدارس دخالت می‌کند، معاونت مشارکت‌های مردمی وزارت آموزش‌وپرورش است که شهریه مدارس غیرانتفاعی را متناسب با فهرست هزینه‌ها و کیفیت برنامه‌های عادی و فوق‌برنامه تعیین می‌کند. شهریه مصوب مدارس برای سال تحصیلی 93-92 رسما از 15 تا 25‌درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته است. برخی از اولیا می‌گویند که تعدادی از مدارس مشهور و پرمشتری، شهریه مصوب را رعایت نمی‌کنند و بدون رسید و مدرک از چندصدهزار تا چندمیلیون‌تومان تحت عناوین پرزرق‌وبرق پول می‌گیرند. برنامه رسمی آموزشی و کتاب‌های درسی در مدارس غیرانتفاعی مشابه مدارس دولتی است. اما تفاوت در ساعات بیشتر تدریس و تمرین و انجام آزمون‌های بیشتر و استفاده از دبیران باسوادتر و باتجربه‌تر است. در میان اسامی موسسان مدارس غیرانتفاعی تهران، نام‌های آشنا مانند محمدباقر کنی (مدارس وابسته به دانشگاه امام صادق)، عبدالله جعفرعلی جاسبی، غلامعلی حدادعادل و طیبه ماهرویان همسر حداد (مدارس فرهنگ)، سعید حجاریان (مدارس سلام)، فخرالدین دانش (مدارس مفید)، حسین مظفر و علی‌اصغر فانی (مجتمع جماران) و علی‌اصغر یزدانی را می‌توان دید. محمود فرشیدی هم اداره مجتمع معلم در بلوار دریا، واقع در شهرک غرب را برعهده دارد که گویا صاحب‌امتیاز آن، بنیاد رسالت است. یک فاکتور مهم در نرخ شهریه مدارس غیرانتفاعی، قیمت زمین و مسکن و نرخ اجاره‌بهاست. به همین دلیل در شهرهای کوچک که قیمت مسکن و اجاره‌بها پایین‌تر است، شهریه مدارس هم به همین نسبت پایین‌تر است. شاید بیش از 90‌درصد این مدارس، خانه‌ها و آپارتمان‌های مسکونی بوده‌اند که با برداشتن چند تیغه و اندکی حذف و اضافه تبدیل به مدرسه شده‌اند. ساختمان اغلب مدارس غیرانتفاعی، از نظر استحکام سازه، عرض راهروها، مساحت کلاس، مساحت حیاط و فضاهای عمومی، منطبق بر آیین‌نامه‌های فضاهای آموزشی نیستند. سیاست دولت جدید در برابر مدارس غیردولتی روشن نیست؛ حسن روحانی در سخنرانی‌های انتخاباتی خود بارها طبقاتی‌شدن آموزش‌وپرورش را مورد انتقاد قرار داد. اما سرپرست وزارتخانه در پاسخ به سوال خبرنگار ایسنا، در باره افزایش چندبرابری شهریه مدارس غیرانتفاعی، می‌گوید: «در کشور مدارسی داریم که یا صددرصد دولتی است یا صددرصد غیردولتی... . می‌توانیم با برنامه‌ریزی و به جای اینکه پرداخت‌های صفر یا صدی داشته باشیم، این پرداخت‌ها را متعادل کرده و به 70 در مقابل 30 یا 80 در مقابل 20 متعادل کنیم.» در حالی که گرانی و تورم باعث شده که اکثر مردم تامین نیازهای اولیه مانند مواد غذایی را در اولویت قرار دهند، آموزش‌وپرورش برای تامین هزینه‌های خود، چشم به جیب‌های خالی شهروندان دوخته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.