|

تنش‌زدایی محتوم

آمریکا، دشمنی که دیگر نیست؟

صادق زیباکلام

اصولگرایان تندرو با دقت سرگرم نظاره‌کردن حرکت روحانی هستند، آنان حسب ظاهر مخالفت جدی با تحرک روحانی نشان نداده‌اند. منهای برخی از مطبوعات که آتش سنگین روی دیدار روحانی با اوباما می‌ریزند، مابقی فعلا سکوت کرده‌اند. دست‌کم یکی از دلایل سکوتشان مواضع رهبری است. طرح بحث نرمش قهرمانانه، آزادی زندانیان سیاسی و این جمله آقای روحانی «درمورد مذاکرات هسته‌ای از اختیارات کامل برخوردارم»، جملگی دست‌به‌دست یکدیگر داده‌اند و باعث شده‌اند اصولگرایان سکوت کنند. اما این سکوت به معنای پذیرش تنش‌زدایی با آمریکا از جانب آنان نیست.
در عین حال آنان مطمئن هستند، یا به احتمال خیلی زیاد مطمئن هستند که تلاش‌های آقای روحانی ثمری به بار نخواهد آورد. اصولگرایان تندرو معتقدند آمریکا دشمن ذاتی ایران اسلامی است و به چیزی کمتر از نابودی این نظام رضایت نمی‌دهد. در بهترین حالت، اگر نخواسته باشند جمهوری اسلامی سقوط کند، می‌بایستی (از دید آمریکا) پرچم سفید بردارد و تسلیم محض شود؛ یعنی فقط تحت این شرایط آنان جمهوری اسلامی را تحمل می‌کنند. در غیر این صورت (یعنی اگر ایران خواسته باشد بر سر مواضعش بایستد) آنان به چیزی به‌جز تغییر رژیم در ایران رضایت نمی‌دهند، بنابراین آنان مطمئن هستند که برخلاف همه هیجان‌ها، همه انتظارات، همه پایین‌آمدن‌های بهای دلار، سکه، طلا و سایر علایم و نشانه‌ها هیچ اتفاق جدی نخواهد افتاد. آمریکا همچنان بر سر مواضع خصمانه‌اش علیه ایران خواهد ایستاد و روحانی هم مجبور است با این واقعیت کنار بیاید که حسن نیت و شاخه‌ زیتون‌هایش هیچ فایده‌ای نداشته و آمریکایی‌ همان آمریکایی است که تندروها همواره استدلال کرده‌اند و به آن باور دارند.
بنابراین آنان خیلی نیازی نمی‌بینند که به آب و آتش بزنند و همانند دوران خاتمی قطار تنش‌زدایی با آمریکا را از خط خارج کنند. به بیان ساده‌تر آنان معتقدند این قطار توسط خود آمریکا از خط خارج خواهد شد. از این رو خیلی نیاز به تلاش آنها نیست.
آیا آنان درست ارزیابی می‌کنند و تلاش‌های روحانی و آقای ظریف، وزیر خارجه‌اش راه به جایی نخواهد برد؟ ممکن است اینگونه بشود، ممکن است اتفاقا پیش‌بینی اصولگرایان درست از آب درآید و آقای روحانی سرانجام پس از چندهفته، چندماه یا چندین دور گفت‌وگو با آمریکا کم‌کم احساس کند فایده‌ای ندارد. دست‌کم شماری از اصولگرایان تندرو اینگونه می‌اندیشند بنابراین اصراری ندارند که چوب لای چرخ روحانی قرار دهند، چون معتقدند که خود آمریکایی‌ها بزرگ‌ترین مانع تنش‌زدایی خواهند بود و خیلی نیازی به چوب لای چرخ گذاردن اصولگرایان خودمان نیست.
به عبارت دیگر آنقدرها طول نخواهد کشید که آنها موفق خواهند شد به روحانی، هاشمی‌رفسنجانی، خاتمی و سایرین لبخند زده و با تمسخر بگویند که «حالا خودتان دیدید؟»، «ما که از اول به شما گفته بودیم فایده‌ای ندارد و آمریکا به چیزی کمتر از تسلیم کامل ما یا به چیزی جز تغییر رژیم رضایت نمی‌دهد.»
اما اصولگرایان اشتباه می‌کنند نه از باب اینکه حکماً میان ما و آمریکایی‌ها مصالحه و توافق صورت خواهد گرفت. نه، از این بابت ممکن است بدبینی آنها اتفاقا درست از آب درآید و لزوما توافقی میان ایران و آمریکا در نتیجه تلاش‌های روحانی در حال حاضر به وجود نیاید، حتی در یک آینده نزدیک هم ممکن است توافقی بین ایران و‌ آمریکا به وجود نیاید. اشتباه اصولگرایان از بابت دیگری است؛ اشتباهشان از این بابت است که آنان دشمنی میان ایران و آمریکا را یک اصل بنیادی گرفته‌اند.
اشتباهشان آن است که تنش میان آمریکا و ایران را ابدی و جاودانه فرض گرفته‌اند و ایضا سایر بخش‌های نگاهشان به دشمنی به نام آمریکا. اشتباه‌بودن مبانی نظری و فکری اصولگرایان تندرو پیرامون دشمن جوهری و نهادینه‌شده میان ایران و آمریکا نیاز به بررسی مفصل‌تری دارد که در ورای این یادداشت کوتاه است. اما بگذارید به این مختصر بسنده کنیم که چه روحانی موفق بشود یا نشود، برخلاف باور اصولگرایان تنش‌زدایی میان ایران و آمریکا یک امر محتوم است و اتفاقا جوانه‌های آن را می‌توان روی شاخ و برگ دو جامعه ایران و آمریکا مشاهده کرد. مدت‌هاست دیگر اقشار و لایه‌های تحصیلکرده‌تر جامعه ایران مطلقا به دشمنی میان ایران و آمریکا به‌عنوان یک ارزش نگاه نمی‌کنند. به‌جای نگرانی درمورد اینکه آیا روحانی در تنش‌زدایی با آمریکا موفق می‌شود یا نه، اصولگرایان باید نگران سردشدن «مرگ بر آمریکا» گفتن و کمترشدن روزنه دشمنی با غرب و آمریکا به‌عنوان ارزش در میان نسل‌های جدید ایرانیان باشند. چون‌ گیریم که روحانی هم مثل خاتمی و قبل‌تر از وی، هاشمی‌رفسنجانی موفق نشود، اصولگرایان با نسلی که دیگر باوری به دشمنی با آمریکا ندارد چه می‌خواهند بکنند؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.