لذت خواندن نمايشنامه
جواد ماهزاده
ذهن هولوتراپیک پس از آنکه کتاب «جهان هولوگرافیک» مایکل تالبوت توانست توجه علاقهمندان کتابهای علمی را به خود جلب کند، این روزها «ذهن هولوتراپیک» (راهی به سوی جهان هولوگرافیک) نیز که اثری در حوزه علوم فیزیک و روانشناسی است، جای خود را نزد مخاطبان این نوع آثار باز کرده است. کتاب با به چالش کشیدن جهان نیوتنی آغاز میشود، سپس به مقولاتی چون تجربه مرگ و تولد دوباره، تمامیت و جهان آمنیوتیک، پارادایم فردی و فراسوی مرزهای فیزیکی میپردازد و در فصلی کلیدی، به روانشناسی نوین وجود و تشریح دورنماهایی تازه از واقعیت و سرشت بشر میرسد. نویسنده در این فصل به نقشهنگاری جدید از آگاهی انسان، تواناییهای مغزی و روانی، تجربههای معمول و نامعمول بشر و نیز رابطه جنگ با مکانیسمهای دفاعی روان انسان پرداخته و خواننده را با طرح واقعیات تاریخی، به جستارهای علمی و فیزیکی رهنمون میکند. این کتاب نوشته استانیسلاو گروف و هال زینا بنت با ترجمه محمد گذرآبادی از سوی هرمس منتشر شده است. ایرانیان دوران باستان تا دوره معاصر کتابی برای شناخت ایرانیان. همایون کاتوزیان، محقق تاریخ و جامعهشناسی، در این کتاب
تاریخ کشورمان را از دوران باستان تا انقلاب اسلامی بررسی کرده در روایتی گزارشی، نقطه نظرات خود را درباره جامعه کوتاهمدت، نظام استبدادی، خلقوخوی ایرانی و همه آنچه در ژن ایرانی جای گرفته، با ایجازی سازگار با حوصله مخاطب ایرانی بیان کرده است. کتاب در جاهایی به یک گزارش صرف تبدیل شده است؛ گزارشی که شاید در کتابهای بسیاری بتوان نظیرش را خواند. اما ارجاعات و انتقاداتی که نویسنده مطرح میکند و الگوهاي کهن و الگوهای رایج در تاریخ ایران را پیش روی مخاطب میگذارد، باعث میشود تا کتاب به اثری متفاوت و روشنگر بدل شود. در کتاب، نکتهها و اشارههای ظریفی هم به ظهور پدیدههای گوناگون در ایران شده است. درواقع این اثر را میتوان چکیده تاریخ ایران و نگاهی به سرگذشت و سرشت ایرانیان دانست. ترجمه حسین شهیدی از کتاب دکتر همایون کاتوزیان را نشر مرکز منتشر کرده است. مساله اسپینوزا محبوبیت رمانهای روانشناسانه اروین یالوم البته به پای محبوبیت کتابهای پائولو کوییلو و جبران خلیل جبران نمیرسد ولی گویا پس از انتشار کتاب «وقتی نیچه گریست»، آن دسته از مخاطبانی که هم خواهان ادبیات معنوی هستند و هم شیفته داستان و
رمان، این نویسنده آمریکایی را مطلوب یافتهاند و آثارش را دنبال میکنند. یالوم این رمان را درباره کسی نوشته که زندگیاش سراسر درگیری فکری بوده و البته اطلاعات زیادی درباره جزییات زندگی او در دست نیست. بسیاری - از جمله اروین یالوم- معتقدند که اسپینوزا با نوشتههایش جهان را تغییر داد. او سیر سکولاریسم، مکتب سیاسی لیبرال -دموکراسی و طلوع علوم طبیعی را سرعت بخشید و راه را برای عصر روشنگری هموار کرد. آثار او در 24سالگی توسط یهودیان تکفیر شد و سپس تا پایان عمر به دست مسیحیان سانسور شد. اروین یالوم که اسپینوزا را یکی از قهرمانان بتشکن خود میداند، زندگی و تفکراتش را دستمایه قرار داده و رمانی فلسفی - روانشناختی نوشته است. دو اثر قبلی او هم که اقبال مخاطبان ایرانی را به دست آورد، درباره نیچه و شوپنهاور بود. مضمون رمانهای یالوم، آمیزهای از زندگی، فلسفه و روانشناسی است که تحولی را در علم روانپزشکی ایجاد کرده است. «مساله اسپینوزا» ترجمه حسین کاظمییزدی در 460 صفحه از سوی نشر صبح صادق منتشر شده است. شهادت یا یک کمآسایشی که داریم برای خیلیها لذت خواندن نمایشنامه کم از رمانخوانی نیست؛ بهخصوص
نمایشنامههای خوشخوانی که فاقد پیچیدگیهای روایی و صحنهپردازی باشند و بیش از هر چیز بر عنصر دیالوگ تکیه کنند. نمایشنامه هم سرشار از گفتوگوهای نغز و پرمغز است و هم زمان کوتاهتری برای خواندن لازم دارد. انتشارات بیدگل که چندی است مجموعه نمایشنامههایی را از نویسندگان اروپایی به مخاطبان ایرانی عرضه کرده، بهتازگی دو نمایشنامه از تادئوش روژه ویچ با نامهای «شهادت یا یک کمآسایشی که داریم» و «فهرست» با ترجمه محمدرضا خاکی منتشر کرده است. روژه ویچ یکی از مشهورترین شاعران و نمایشنامهنویسان معاصر لهستان است که در زمان جنگ جهانی دوم، از اعضای نهضت مقاومت علیه نازیها بود. او با خلق تکنیکهای جدید نمایشنامهنویسی و پژوهش در نقاشیها و آثار بازمانده از جنگ، تصویری از موقعیت ذهنی دشوار و پوچی دردناک زندگی مردم لهستان را پس از کشف وقایع اردوگاه آشویتس ارایه داده است. دو نمایشنامهای که در این کتاب 172 صفحهای ارایه شده، از بهترین نمونههای سنت تئاتر مدرن لهستان است که از سوی کریستف کیشلوفسکی - فیلمساز فقید لهستانی - نیز ستایش شده است. تنهایی پرهیاهو رمانهایی که از غنای فکری و محتوایی و تکنیکهای
ساده روایی بهره میبرند، همواره خارج از موجها و مدهای روز، در جمع پرفروشهای بازار کتاب باقی میمانند. یکی از این رمانها «تنهایی پرهیاهو» نوشته بهومیل هرابال نویسنده اهل جمهوری چک است که مدتها با ترجمه پرویز دوایی مخاطبان بسیار داشت و حالا نیز با ترجمهای جدید از احسان لامع، همچنان در جمع پرفروشها قرار دارد. داستان این رمان کوتاه درباره یک کارگر دستگاه پرس است که همه عمرش را به خمیرکردن کتابهای موردنظر اداره سانسور گذرانده و حالا قرار است از این عادت کنده شود. شاید یکی از دلایل استقبال از این اثر در ایران، به مابهازاهای بیرونی و طنز و تراژدی نهفته در اثر برگردد ولی در مجموع، روایت تکگویانه و مونولوگوار شخصیت هانتا در این رمان، آنقدر جذاب هست که مشابهت وضع قهرمان داستان را با تجربههای خواننده ایرانی، امری حاشیهای تلقی کنیم.