مترجم « گنجينه معنوي مولانا» :
هيچ ممیزی و حذفي صورت نگرفته است
شهابالدين عباسي
در ستون «نگاه» صفحه آخر روزنامه «شرق» در تاريخ شنبه ۳0شهريور، در مطلبي زير عنوان «مولانا هم مميزي شد» به قلم آقاي جهانگير هدايت، آمده که در کتاب گنجينه معنوي مولانا حذفهايي صورت گرفته و سپس در تاييد آن، به 9 مصراع پرداخته شده که به زعم ايشان از موارد مميزي بوده است.
در پاسخ بايد بگوييم در اين کتاب که نخستينبار در سال 1383 به چاپ رسيد و تاکنون چهار بار تجديدچاپ شد هيچ حذفي، حتي در حد يک کلمه، صورت نگرفته است. ايشان بهراحتي استنباط کردهاند که هرجا مصرعي نيامده حتما به دليل مميزي «حذف» شده است؛ حتي تصريح کردهاند که «حذف» اين 9 بيت به متن انگليسي هم راه يافته و «قيچي مميزي»، شعر را در متن انگليسي هم «پاره» کرده است. اما واقعيت اين کتاب با اين «پارهگي» فاصله بسيار دارد.
کتاب گنجينه معنوي مولانا حاصل پژوهش و ترجمه سه کتاب از دکتر ويليام چيتيک، دکتر سيدحسين نصر و خانم ژوليت ميبي است که گزيدهاي عمدتا از مثنوي به زبان انگليسي در سال 2000 منتشر کرد. اين سه کتاب در امانت کامل ترجمه شدند و مقالهاي هم از دکتر آنهماري شيمل به آنها افزوده شد و کتاب مجموعا با عنوان گنجينه معنوي مولانا به چاپ رسيد. متن اصلي همه اين آثار در دسترس است که با رجوع به آنها بر ايشان آشکار ميشود که متنهاي اصلي بيهيچ کمي و کاستي ترجمه و چاپ شدهاند و هيچ حذفي صورت نگرفته است.
دکتر ويليام چيتيک و خانم ژوليت ميبي با ويژگيهاي زباني ِ خودشان در دنياي انگليسي زبان و بنابر ذوق و سليقه و شناختشان، در موارد معدودي، به جاي بيت، واحد معنايي موردنظرشان را مصرع قرار دادند که عينا در ترجمه فارسي انعکاس پيدا کرده است. در واقع وفاداري به متن انگليسي بوده که باعث شد در ترجمه فارسي «مصرعهاي دوم ِ نيامده در متن اصلي ِ انگليسي» به طور خودکار به متن اضافه نشوند نه آنکه برعکس، حذفي صورت گرفته باشد که متن انگليسي را پارهپاره کند.
اگر به 9 مصرعي هم که نويسندگان در نوشتههاي خود از آنها استفاده نکردهاند نظر کنيم کاملا پيداست که لزومي نبوده «حذف» شوند. اين 9 مصرع به اين شرحاند: 1- گزدم از گندم ندانست آن نفس، 2- شمهاي گفتم من از صاحب وصال، 3- زانکه آن بت مار و اين بت اژدهاست، 4- کي رحمت پيوسته به ادراک و نظر بر، 5- عُجب آرَد مُعجبان را صد بلا، 6- حق کجا همراز هر احمق شود؟، 7- خواجه نقلم داد و تو طعمهپذير، 8- چند از اين الفاظ و اضمار و مجاز، 9- حاجب آتش بُوَد بيواسطه. اينکه چرا 9 مصرع آمده و نه 9 بيت، چنانکه اشاره شد به کار نويسندگان برميگردد که چنين استفادهاي از آثار مولوي کردهاند. وفاداري و دقت در ترجمه هم اقتضا ميکرده که تا حد امکان چيزي به متن اصلي اضافه نشود.
اجازه بدهيد در پايان ضمن آرزوي بهروزي براي همه دلسوزان حوزه کتاب و نشر، از نوشته و بيتي در کتاب ياد کنيم که نويسنده، پروفسور آنهماري شيمل، نميتوانسته مصرعي از آن را ذکر نکند: «اگر از من سوال شود که کداميک از ابيات مولانا هست که طي 50 سال اخير، در عميقترين غمهايي که احساس ميکردم، بارها به من تسليخاطر داده است بيت زير را ميخوانم: و اگر بر تو ببندد همه رهها و گذرها / رهِ پنهان بنمايد که کس آن راه نداند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.