|

حضور ایران در سازمان ملل از سال ۵۷ تا ۸۴

8 دولت، 3 نطق

پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا پایان دوره ریاست‌جمهوری «محمد خاتمی» در مجموع، هشت دولت سر کار آمدند که در این میان تنها سه‌بار نمایندگان جمهوری‌اسلامی حاضر به شرکت در نشست‌های سالانه سازمان ملل شدند. در این بین دو نطق به ضرورت قطعنامه‌های سازمان ملل در جنگ ایران و عراق مربوط بود و دیگری به‌واسطه روی‌کارآمدن دولت اصلاحات و پایان‌دادن به غیبت 11ساله جمهوری اسلامی. 26 مهر 59: نخستین حضور و محرومیت 7ساله ایران 20 ماه از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذشت و کشور به‌شدت درگیر تجاوز دولت صدام به خاک ایران شده بود. «محمدعلی رجایی» نخست‌وزیر وقت کشور بود. صدور قطعنامه 479 موجب شد ایران در نشست عمومی سازمان ملل شرکت کند. محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر ایران، اولین سیاستمدار از مقامات رسمی جمهوری‌اسلامی است که در شورای امنیت، حضور یافته بود تا گزارشی از جنگ تحمیلی به این شورا ارایه و حقانیت و مظلومیت ایران را در قبال تجاوز رژیم بعث عراق نشان دهد. این اولین حضور مقامات ایرانی در سازمان ملل بود. او سخنرانی خود را از پشت تریبون سازمان ملل انجام نداد و در حالی‌که در جایگاه تعبیه‌شده برای هیات ایرانی نشسته بود، سخنرانی کرد. نخست‌وزیر وقت جمهوری‌اسلامی ایران سخنرانی خود را با آیه «لا یحب‌الله الجهر بالسوء من‌القول الا من ظلم:خداوند دوست ندارد کسی سخن درشت را فریاد بکشد مگر وقتی که مورد ستم قرار گرفته باشد»، آغاز کرد. «رجایی» علت حضور خود در سازمان ملل را رساندن ندای مظلومیت ملت مسلمان به‌پاخاسته ایران به گوش مردم جهان و بیان واقعیات حاکم بر ایران دانست و ادامه داد: «شورای امنیت با پذیرش حق وتو برای زورمندان و دارابودن وابستگی‌های دیگر عملا قادر به خدمت جدی به ملل محروم و مستضعف جهان نیست و تاریخ گذشته این شورا مبین این واقعیت است.» آنچه بیش از همه توانست بر تاثیر سخنان «رجایی» در سازمان ملل متحد بیفزاید، آثار شکنجه برجامانده از دوران پهلوی روی پاهای نخست‌وزیر جمهوری‌اسلامی ایران بود. رجایی در برابر دیدگان مجامع بین‌المللی و‌هزاران دوربین و تصویربردار، کفش از پا در آورد و پای شکنجه دیده خود را روی میز گذاشت تا گوشه‌ای از شکنجه‌های رژیم پهلوی بر ملت ایران را نمایان کند. به‌دنبال نطق انتقادی نخست‌وزیر جمهوری اسلامی، هیات‌رییسه وقت سازمان ملل متحد، ایران را تا هفت سال از حضور در نشست مجمع عمومی سازمان ملل محروم کرد. 31 شهریور 66: حضور اولین رییس‌جمهوری ایران جنگ هنوز ادامه داشت و هفت سال از سفر رجایی به نیویورک می‌گذشت که صدور قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل (در تیرماه 66) درباره جنگ ایران و عراق باز هم اسباب حضور ایران در مجمع عمومی سازمان ملل را فراهم کرد. به این ترتیب آیت‌الله خامنه‌ای به‌عنوان اولین رییس‌جمهور ایران در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل شرکت کردند. ایشان در چهل‌ودومین مجمع عمومی سازمان ملل با ترسیم تصویری از واقعیت‌های ایران که بر اثر تبلیغات سوء غربی‌ها در جهان کشوری خطرناک جلوه داده شده بود، ‌درصدد شناساندن واقعیت‌های ایران از تریبون جهانی سازمان ملل برآمدند و با اشاره به تجاوز عراق به ایران خواهان محاکمه رژیم صدام به‌عنوان متجاوز شدند. ایشان با اشاره به تجربه دادگاه نورنبرگ که بیش از ۴۰سال صلح و امنیت اروپای جنگ‌خیز را تامین کرده بود، اجرای چنین دادگاه بین‌المللی در مورد صدام را تامین‌کننده امنیت منطقه‌ای و جهانی دانستند. ایشان از سکوت و حتی کمک‌های آشکار و نهان غرب به رژیم صدام پرده برداشته و رویکرد ناعادلانه و بی‌توجهی شورای امنیت را در محکوم‌کردن متجاوز، تقبیح کردند. «ایران حداقل از شورای امنیت توقع داشت که بی‌طرف بماند» این جمله‌ای است که آیت‌الله خامنه‌ای در اجلاس بیان کرده و خیانت‌های سازمانی که می‌بایست حافظ صلح جهانی باشد را علیه صلح و عدالت، نشان دادند. در ادامه ایشان با اشاره به خصومت دولت آمریکا علیه ایران، از حق وتو و عضویت دایم به‌عنوان موانع صلح جهانی و عامل فتنه‌انگیزی و جنگ‌افروزی در جهان نام بردند. ایشان در پایان خواستار اتحاد کشورهای جهان سوم برای دفاع از خود (و نه جنگ با ابرقدرت‌ها) در راه صیانت از حقوق ملل مستضعف شدند و بر حفظ حقوق خانواده و به‌خصوص حقوق زنان تاکید کردند. غیبت 11ساله جمهوری‌اسلامی از نشست‌های عمومی سازمان ملل ایران قطعنامه سازمان ملل برای پایان‌دادن به جنگ هشت‌ساله با عراق را پذیرفته بود و حمایت آمریکا از دولت صدام طی جنگ تحمیلی، ایران را به سازمان ملل و غرب بی‌اعتماد کرده بود. همین بی‌اعتمادی هم به اصلی تبدیل شد که این‌بار ایران با استناد به آن 11سال از حضور در نشست‌های عمومی سازمان ملل خود‌داری کرد. شهریور 77: پایان غیبت 11ساله جمهوری‌اسلامی در سازمان ملل «محمد خاتمی» با شعار آزادی، ترمیم روابط ایران با جهان و خروج از انزوای بین‌المللی در خردادماه 76 به ریاست‌جمهوری رسید و عقبه اصلاح‌طلبی دولتش پیام‌های تبریک روسای‌جمهوری دیگر کشورها و استقبال غربی‌ها به سمت تهران روانه کرد. با روی‌کارآمدن خاتمی فصل جدیدی در صفحه دیپلماسی ایران گشوده‌ شد که منتهی به پایان‌دادن غیبت بیش از یک‌دهه‌ای ایران از مجمع عمومی سازمان ملل شد. به این ترتیب محمد خاتمی در حالی‌که از آخرین سفر رییس‌جمهوری از ایران به نیویورک 11سال می‌گذشت، شهریور 1377 راهی مقر سازمان ملل متحد در آمریکا شد. خاتمی در شرایطی عازم نیویورک شد که دولتمردان آمریکا این سفر را فرصت طلایی برقراری رابطه گسیخته‌شده بین دو کشور قلمداد می‌کردند. با وجود استقبال آمریکا، محمد خاتمی در حالی که به‌عنوان دومین سخنران افتتاحیه انتخاب شده و قرار بود پس از بیل کلینتون رییس‌جمهور وقت آمریکا سخنرانی کند، با عدم پذیرش این پیشنهاد از سوی خاتمی، او در جلسه افتتاحیه شرکت نکرد و برخلاف انتظار آمریکایی‌ها، عصر آن روز راهی جلسه مجمع عمومی شد و نطق کرد. خاتمی پس از سخنان مقدماتی گفت: به نام جمهوری‌اسلامی ایران پیشنهاد می‌کنم که به‌عنوان گام اول سال 2001 از سوی سازمان ملل، سال گفت‌وگوی تمدن‌ها نامیده شود با این امید که این گفت‌وگو نخستین گام ضروری برای تحقق عدالت و آزادی باشد سران دولت‌های حاضر در سازمان ملل پیشنهاد خاتمی در زمینه نام‌گذاری سال 2001 به‌عنوان «گفت‌وگوی تمدن‌ها» را پذیرفتند و این نام‌گذاری صورت گرفت. شهریور 79: سفر دوم خاتمی به نیویورک سفر دوم خاتمی در شهریور79 جهت شرکت در اجلاس ‌هزاره سران به نیویورک صورت گرفت و این دومین و آخرین سفر خاتمی در دوران ریاست‌جمهوری به آمریکا بود. خاتمی در این نشست از ضرورت وجود «جامعه مدنی جهانی» سخن گفت و گفت‌وگوی تمدن‌ها را راهی برای نیل به آن برشمرد و خطاب به سران کشورها گفت: گفت‌وگو میان تمدن‌ها و فرهنگ‌ها را باید از سطح یک شعار و نظریه به برنامه عملی و نقطه عزیمت آن را در میان تحولات تازه بین‌المللی یافت. او همچنین اظهار کرد: «وقت آن است که جهان را در‌ هزاره سوم، نه به اراده معطوف به قدرت، بلکه به اراده معطوف به گفت‌وگو و محبت و معنویت فراخوانیم.» شاید زمانی‌که محمد خاتمی این سخنان را به زبان می‌آورد سران کشورهایی که در سالن حضور داشتند همه با دقت به حرف‌های او گوش می‌دادند تا شاید نتیجه این سخنان زمینه بهبودی روابط گسترده جهان با ایران را فراهم آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.