|

فصل جديد تاريخ ايران

جاوید قربان‌اوغلی . سفیر سابق ایران در آفریقای‌جنوبی

1- اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد مهم‌ترین همایش بین‌المللی است که همه‌ساله در سه‌شنبه سومین هفته ماه سپتامبر در نیویورک، محل دایمی این نهاد بین‌المللی آغاز به کار می‌کند. نشست‌های مجمع به‌عنوان فراگیرترین رکن سازمان ملل نوعا تا دسامبر به‌طول می‌انجامد. نمایندگان کشورهای عضو سازمان ملل در این گردهمایی سالانه، براساس ماده۱۰ منشور، در مورد هر مسایلی که در چارچوب وظایف منشور قرار داشته یا در ارتباط با اختیارات و وظایف یکی از ارکان پیش‌بینی‌شده در منشور باشد به بحث و رایزنی می‌پردازند. با توجه به اینکه تعداد قابل‌توجهی از مقامات ارشد کشورها، اعم از روسای‌جمهور، پادشاهان، نخست‌وزیران و دیگر مقامات ارشد جهان، به‌طور همزمان در این مجمع گرد هم می‌آیند تا در مورد مسایل مهم جهان که در دستورکار قرار گرفته، صحبت کنند، نشست‌های سالانه مجمع عمومی سازمان ملل را به یک فرصت منحصر‌به‌فرد و بی‌بدیل در دیپلماسی جهانی تبدیل کرده است. مقام‌های سطح بالای هر کشور در نیویورک، فرصت کافی و مناسب برای بیان اندیشه‌ها، طرح‌ها و دیدگاه‌های کشور متبوع خود را داشته و علاوه بر آن با استفاده از فرصت می‌توانند با شخصیت‌های برجسته بین‌المللی به مذاکره و رایزنی بپردازند. نکته مهم دیگر این است که هر ساله قطعنامه‌هایی در این مجمع تصویب می‌شود، فارغ از اینکه گفته می‌شود قطعنامه‌های مجمع عمومی ضمانت اجرایی ندارد، نباید از یاد برد که در فضاسازی بین‌المللی، به‌طور مثبت یا منفی تاثیرگذار است. 2- جمهوری‌اسلامی ایران به‌عنوان وارث انقلابی بزرگ، در 34سال گذشته؛ به‌طور متناوب، اما در سطوح مختلف و با رویکردهای متفاوت که منبعث از شرایط انقلاب و کشور، تحولات جهان و دیدگاه‌های متمایز رییس‌جمهور وقت در این گردهمایی بزرگ جهانی شرکت کرده است. 3- اگر بخواهیم تحلیلی بر رفتار چهار رییس دولت پيشين که در جلسات سازمان ملل شرکت کرده‌اند، داشته باشیم، باید گفت، در زمان شهید رجایی و آیت‌الله خامنه‌ای کشور درگیر جنگ تحمیلی بود و هدف سیاست خارجی و به تبع آن دیپلماسی کشورمان در حول‌ مهم‌ترین موضوع که با سرنوشت انقلاب و کشور پیوند خورده بود، متمرکز شده بود که هرکدام از این مقامات و روسای جمهور به زبانی به بیان نقطه‌نظرات و دیدگاه‌های ایران در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل پرداختند. البته بدون اينكه در اين مختصر به دلايل غيبت آقای هاشمی بپردازيم بايد اذعان كرد حضور اودر سازمان ملل به‌عنوان عملگرا‌ترین رییس قوه‌مجریه از زمان وقوع انقلاب، به بهترین شکل ممکن اهداف و اغراض سیاسی کشور را در آن مجمع به جهان معرفی کند و به رایزنی با رهبران کشورهای جهان بپردازد. با اين حال در يك ارزیابی منصفانه باید اذعان کرد که باوجود مشکلات نیروی انسانی ماهر در حوزه دیپلماسی به‌دلیل تغییرات گسترده در نهادهای سیاسی کشور، کارنامه دیپلماسی کشور را باید موفق ارزیابی کرد. آقای خاتمی در دو حضور خود در مجمع‌عمومی، دستاورد شگرفی در عرصه دیپلماسی برای کشور، چه در ارایه و تصویب یک طرح که نام ایران را در دنیا بلندآوازه کرد و چه در رایزنی‌هایی که با سران کشورهای مختلف جهان داشت و با هوشمندی از آن بهره جست، به ارمغان آورد. در مورد حضور آقای احمدی‌نژاد در سازمان ملل باید با کمال تاسف گفت در هشت‌‌سالی که او در سازمان ملل شرکت کرد، نه‌تنها از آن به‌عنوان یک فرصت استفاده نکرد بلکه هر سال مشکلی بر مشکلات کشور افزود و حضور خود در بزرگ‌ترین مجمع جهانی را، به یک تهدید علیه منافع ملی کشور تبدیل کرد. طرح قضیه هولوکاست و محو اسراییل از کره‌ زمین از موضوعاتی بود که با رویکرد کاملا ماجراجویانه و بیشتر معطوف به یک سیاست داخلی پررنگ و سیاست پوپولیستی مطرح شد و به هیچ‌وجه در چارچوب منافع ملی کشور نمی‌گنجید. اکنون پس از هشت‌سال رییس‌جمهوری عازم مجمع عمومی خواهد شد که در زمان تبلیغات انتخاباتی خود و یک ماه از زمان آغاز دوره چهار ساله‌اش در مسند ریاست‌جمهوری رویکردی کاملا متفاوت با سلف خود به جهان ارایه کرده است. جهان بعد از هشت‌سال سیاست ماجراجویانه احمدی‌نژاد، دنبال یک تغییر در رویکردهای سیاست خارجی ایران بود. این تغییر با رای قاطع مردم ایران به سیاست تعامل با جهان، در قامت آقای روحانی خود را نشان داد. بر این باورم که مردم در انتخابات 24خرداد، به‌طور ویژه به رویکرد آقای روحانی در سیاست خارجی رای دادند. از دیدگاه مردم حتی معجزه‌ای در حوزه اقتصادی به‌عنوان مهم‌ترین دغدغه مردم در زندگی و تحول در وضعیت اقتصادی نیز در گرو بازگشت به اعتدال در سیاست خارجی و بهبود روابط با جهان و رفع تحریم‌ها بود. مردم با آگاهی از واکنش منفی جهان به سیاست‌های ماجراجویانه احمدی‌نژاد، بر انتخاب سیاست تعاملی روحانی مهر تایید زدند و رییس‌جمهوری را انتخاب کردند که در پی تغییر در رویکردهای سیاست خارجی و تعامل با جهان است و بر خلاف سلف خود با ادبیات فاخر با دنیا سخن بگوید. جهان با شناختی که در همین مدت کوتاه از روحانی پیدا کرده، منتظر حضور وی در مجمع عمومی سازمان ملل است و امید می‌رود روحانی به بهترین وجه ممکن از فرصت حضور خود در این مجمع بزرگ جهان برای پیشبرد منافع کشورمان بهره جوید. 4- اینکه آقای روحانی در زمان حضور خود در مجمع عمومی، چه پیامی باید به دنیا ارایه کند، قاعدتا تاکنون در سخنرانی وی در سازمان ملل تدوین و نهایی شده است. تصور می‌کنم روحانی با ذکاوت و زیرکی اهم نکات سیاست خارجی کشورمان را که در اسناد بالادستی کشور و قانون اساسی مشخص‌شده در نطق خود بیان خواهد کرد. به اعتقاد بنده او باید با ظرافت دیپلماتیک نشان دهد که به رای و انتخاب مردم احترام می‌گذارد و همان‌طور که در مصاحبه با شبکه «ان‌بی‌سی» گفت سیاست تعامل با جهان محور اصلی سیاست خارجی ایران در دوره پسااحمدی‌نژاد است. او باید این موضوع را با لحن دیپلماتیک و شفاف به‌دنیا اعلام کند و در گفت‌وگو با کشورهای تاثیرگذار جهان بیان کند و به دنیا بفهماند که این فصل از تاریخ ایران ورق خورده و فصل جدیدی آغاز شده است. نکته بعدی این است که ایران از سال گذشته ریاست‌ جنبش عدم‌تعهد را برعهده گرفته است. این جنبش بعد از سازمان ملل بزرگ‌ترین نهاد چندجانبه بین‌المللی است که حدود 130کشور در این جنبش حضور دارند. ریاست ایران بر این گروه می‌تواند و باید در چارچوب و سرفصل‌های این جنبش، به اهداف مترقی آن تحرک و حیاتی جدید بخشد. حضور روحانی در نشست اعضای جنبش عدم‌تعهد و رایزنی‌هایی که با کشورهای تاثیرگذار بر این جنبش خواهد داشت، فرصت خوبی است که رهبری خودمان را با اهداف متعالی این جنش به ظهور و بروز ‌رسانیم. نکته بعدی فعالیت دیپلماتیک روحانی در زمان حضور در نیویورک (و طبعا در سخنرانی ایشان) مساله هسته‌ای است که به مهم‌ترین چالش‌ سیاست خارجی ایران تبدیل شده، من از طریق رصد اخبار و اطلاعات، رویکردی نیرومند و چراغ ‌سبزی پررنگ برای حل‌وفصل مسایل هسته‌ای ایران از طریق گفت‌وگو و مذاکره را مشاهده می‌کنم. بر این باورم که حضور روحانی در نیویورک فصل جدیدی در پرونده هسته‌ای کشورمان را رقم خواهد زد و کشور را در مسیر خروج از بن‌بست و به‌تبع آن گرفتاری‌های ناشی از تحریم‌ها سوق خواهد داد. حضور روحانی در مجمع عمومی و دیدار با آقای فرانسوا اولاند رییس‌جمهوری فرانسه که بر اساس اخبار منتشره قطعی شده، می‌تواند فصل جدیدی را در روابط کشورمان با پاریس که از جایگاه برجسته‌ای در اروپا برخوردار است، بگشاید؛ روابطی که در دوران رییس دوره اصلاحات به بالاترین سطح ممکن ارتقا یافته بود و در هشت‌سال گذشته افول یافت. برداشت من به‌عنوان یک دیپلمات این است که احتمال ملاقات آقای روحانی با اوباما هم منتفی نیست هرچند معتقدم اگر ملاقاتی با اوباما صورت گیرد، غیررسمی و بدون برنامه‌ریزی‌ اولیه خواهد بود. ولی با این وجود چنین رویدادی می‌تواند یخ‌های 34سال عدم رابطه با آمریکا را تا حدودی آب کرده و کمک بزرگی برای شکستن فضای مسموم علیه ایران خواهد کرد. امیدوارم آقای روحانی با حفظ اصول سیاست خارجی ایران با هوشمندی و ذکاوت خود، فضای بین‌المللی علیه ایران را بشکند و وارد دورانی شویم که نگاه‌های جهانی نسبت به ایران مثبت شود. نکته آخر، موضوع سوریه است که در این اجلاس در کانون توجه قرار خواهد داشت. آقای روحانی با حفظ منافع کشور و نگاهی انسانی نسبت به مساله، می‌تواند کمک گسترده‌ای به حل‌وفصل مسالمت‌آمیز بحران سوریه که تاکنون مرگ بیش از صدهزارنفر و نابودی کامل این کشور را دربر داشته با نگاه دیپلماتیک و مبتنی بر راه‌حل دیپلماتیک و از طریق مذاکره کند و از این منظر من حضور ایشان را مثبت ارزیابی می‌کنم. مجددا تاکید می‌کنم روحانی باید از فرصت اولین حضور خود در این همایش جهانی استفاده کند تا نقاط تاریکی که بر صفحات روابط ایران با جهان در هشت‌سال گذشته ایجاد شده را از بین ببرد و بسان پاک‌کنی که غلط‌های دیکته‌ای را پاک می‌کند، این کار را انجام دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.