|

چرا «اوباما» بايد با «روحاني» ملاقات کند

لورا سکور . فرنگيس بيات

پرواز تهران - نيويورک طولاني است، اما اگر اميد موتورهاي جت هواپيماي رييس‌جمهوري ايران باشند، به طرفه‌العيني او در نيويورک خواهد بود. براي کساني که روی آينده ايران سرمايه‌گذاري کرده‌اند، روزهاي فرخنده و در عين حال پرمخاطره‌اي مي‌گذرد. «روحاني» براي آرايش مجدد سياست خارجي تقريبا از همه امکانات استفاده کرده است. او تلاش کرده تا کرامت را به نهاد رياست‌جمهوري بازگرداند و از نظر ايرانيان اين تلاش‌ها با دستيابي به توافق هسته‌اي کامل مي‌شود که منافع امنيتي ايران مورد نظر روحاني را تامين کند و انزواي ايران را پايان دهد و ديگر هيچ توجيهي در دست قدرت‌هاي غربي براي اعمال تحريم‌هاي اقتصادي بيشتر عليه ايران باقي نگذارد. شايد برخي اهميت بخش اول معادله را جلوي چشم بسياري از ايرانيان بيش از اندازه جلوه دهند. شايد روحاني آرزوهاي همه گروه‌هاي ايراني را نمايندگي نکند، اما براي بسياري از هموطنانش، روحاني نماينده‌اي براي احيای اقتصاد آسيب‌ديده و شأن جامعه پرمطالبه اما همچنان مفتخر به غرور ملي ايرانيان است. ايرانیان اين بار به‌رييس‌جمهوري خود بر خلاف رييس دولت قبلي به ديده افتخار و حتي تسکين مشکلات نگاه مي‌کنند. از رييس‌جمهوري ايران انتظار مي‌رود که با نطقي قابل احترام و تامل، توجه همگان را براي شنيدن و روياروشدن با خود ‌برانگيزد. دولت «اوباما» درهفته پيش‌رو فرصت دارد تا دست روحاني را بفشارد و نشان دهد که در ادعاي ديپلماتيکش جدي است. اهميت نمادين يک ملاقات دوستانه در سازمان ملل يا حتي بهتر از آن ملاقاتي بين روساي جمهور دو کشور مي‌تواند اين پيام را ارسال کند که واشنگتن به دنياي تغييرات احتمالي در تهران آگاه است. مبادله نامه‌ها ميان روساي جمهور اميدهاي زيادي را براي ارتباطات مستقيم در سطوح بالا فراهم آورده است. با اين حال، اگر مقامات آمريکايي در اظهارات عمومي خود همچنان لحن بدبينانه را ادامه دهند و مدام بگويند «روحاني چندان اختياري ندارد» يا «با دست بسته نمي‌شود کاري کرد» يا اگر بر تهديد به توسل به زور تاکيد کنند، اين خطر وجود دارد که کل تلاش‌هاي ديپلماتيک او را به باد دهند و موضع مخالفان تندرو او را تقويت کنند. اين روزها در ايران نوعي جوي از خاموشي در سکوت حاکم است؛ بسياري از ايراني‌هايي که در خارج زندگي مي‌کنند، مايلند که به کشورشان برگردند يا حداقل اينکه سخنراني و اقامت روحاني در نيويورک را زير نظر دارند. يک هفته پيش از اين سفر هر روز علایم اميدوارکننده‌اي را شاهد بوديم. در ابتدا رهبر عالي نظام از «نرمش قهرمانانه» در روابط بين‌الملل صحبت کرد؛ اين خود نشانه خوبي از سياست آزادسازي است. نهايتا اينکه برخي از زندانيان سياسي آزاد شدند. روحاني نه سياستمداري با ويژگي‌هاي «سيدمحمد خاتمي» است و نه هيچ شباهتي با رييس دولت پيشين دارد. روحاني بيشتر وجوه مشترکي با «اکبر هاشمي‌رفسنجاني» سياستمدار باهوش ميانه‌رو عمل‌گرا دارد که سهم مهمي در شکل‌دادن نهادهاي پس از انقلاب ايران و ارتباط نزديکي با رهبري دارد. روحاني نيز مثل رفسنجاني احتمالا ايده‌آل‌ترين رييس‌جمهوري ايران نيست؛ اما در کارآمدي او ترديدي نيست. با تمام تظاهراتي که از او بعد از پيروزي در انتخابات ديديم، نشان داده است که غرب اولويت اول اوست و بهتر از همه روساي جمهوري سابق ايران نشان داده است که براي اين اولويت آمادگي دارد. او در حوزه سياست خارجي حرفه‌اي است. او 14 سال نماينده رهبري در شوراي امنيت ملي بوده است. روحاني در مصاحبه‌اش با «ان‌بي‌سي» دولتش را داراي اختيار تام خوانده است. گفته مي‌شد که روساي جمهوري پيشين به اندازه روحاني دست بازي در سياست خارجي نداشته‌اند و مداخله‌شان محدود بوده است. از سوي ديگر ايراني‌ها هم با شريک بهتري از باراک اوباما روبه‌رو نخواهند شد. متاسفانه براي ايران مساله سوريه چوب لاي چرخ دولت شد. اگر آمريکا در سوريه متوسل به زور شود، براي روحاني به لحاظ سياسي بسيار دشوار خواهد بود تا موانع گفت‌وگو را رفع و احتمالا آن را پيگيري کند. اما اصولا سياستمداران ميانه‌رو کمي نگران‌ هستند. شايد به همين دليل است که اصطلاح «نرمش قهرمانانه» چنين طنين خاصي پيدا کرده است. اما در جامعه‌ قطب‌بندي‌شده‌اي مثل ايران، «ميانه‌روي» در هر حال اقدامي قهرمانانه است. بسياري از تحليلگران مسايل ايران معتقدند که آرزوي ديرپاي ايراني‌ها براي تقويت احزاب سياسي در دوره رييس‌جمهوري ليبرال بهتر نتيجه‌بخش است تا رييس‌جمهوري عملگرا. اگر روحاني نتواند ماموريت ديپلماتيکش را براي کاهش تنش‌ها با غرب به سرانجام برساند، احتمالا سرمايه سياسي کافي براي تخفيف فشارها در داخل نخواهد داشت. اميدهايي که همراه روحاني به آمريکا مي‌آيد به اندازه بزرگ بودنشان شکننده هم هستند. 34سال است که دو طرف فاصله‌اي پرنشدني ميان يکديگر مي‌بينند. براي اينکه از يک شکاف عبور کنند، انعطاف نياز هر دو طرف است بدون اينکه جايگاه خود را ازدست بدهند؛ چنين حرکتي جدا قهرمانانه است. اما دست‌دادن ميان رييس‌جمهور ايران و رييس‌جمهوري آمريکا به‌عنوان حرکتي بي‌سابقه در طول 30سال گذشته مي‌تواند شروع بزرگي باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.