|

مریم رامشت، روانشناس در گفت‌وگو با «شرق»

هیچ سازمانی از قربانیان اسیدپاشی حمایت نمی‌کند

شرق، شاهد حلاج؛ شیرین، دختر 18ساله‌ای که قربانی اسیدپاشی توسط خواستگارش شده، همچنان در تلاش است تا بار دیگر بینایی چشم خود را به دست بیاورد. او همچنین باید خود را برای حضور در جلسه دادگاه که به‌زودی در شعبه 71 دادگاه کیفری استان تهران برگزار می‌شود آماده کند. در گفت‌وگو با مریم رامشت- روانشناس- به بررسی وضعیت بزه‌دیدگان جرم اسیدپاشی پرداخته‌ایم. ‌چه افرادی ممکن است در معرض اسیدپاشی قرار داشته باشند؟ عوامل متعددی می‌تواند فرد را در معرض خطر اسیدپاشی قرار دهد. میزان این تهدید باتوجه به شرایط فرهنگی و ساختار اجتماعی می‌تواند متفاوت باشد. ما در جامعه می‌بینیم اسیدپاشی معمولا در جمع کسانی اتفاق می‌افتد که تجربه رابطه عاطفی ناسالم را داشته‌اند. این اشخاص بیشتر در معرض این حادثه و خطر قرار می‌گیرند و موضوع اصلی هم در این جرم انتقام گرفتن است بنابراین ملاک‌ انتخاب دوست، نامزد و همسر و چگونگی ادامه دادن به رابطه بسیار اهمیت دارد. می‌توان گفت افرادی که در انتخاب خودشان دچار ضعف هستند و بیشتر احساسی عمل می‌کنند تا واقع‌بینانه در معرض این آسیب قرار می‌گیرند و معمولا شخصیت‌هایی که فاعل اسیدپاشی هستند افراد پرخاشگر، با اختلال شخصیت و افرادی هستند که به‌شدت دنبال انتقام هستند و احساس تحقیر‌شدگی و حقارت می‌کنند. ‌اسیدپاشی عوارض جسمانی مشخصی دارد اما چه صدمه‌های روحی و روانی‌ای می‌تواند برجا بگذارد؟ اگر فرد به هر دلیلی دچار این عارضه شد، چون انتظار چنین واقعه‌ای را نداشته است آن را به صورت تروما و حادثه بسیار سخت برای فرد معنی می‌کنیم و می‌تواند برای فرد مشکلاتی را از جمله بروز حس انتقام و خشم ایجاد کند. خصوصا اگر صورت و چهره‌ این افراد آسیب دیده باشد، به‌طور ناگهانی مجبور می‌شوند خود را با شکل و شمایل و ظاهر متفاوتی در جامعه نشان دهند که این برایشان بسیار سخت است و به همین دلیل معمولا از اطرافیان خودشان دور می‌شوند و به انزوا می‌روند و دچار افسردگی ناشی از انزوا می‌شوند. از طرفی برخورد اطرافیان گاهی ‌می‌تواند اثرات بدی داشته باشد. اولین کاری که برای این افراد می‌توان انجام داد این است که از سوی اعضای خانواده تحت حمایت عاطفی و احساسی قرار بگیرند و خانواده باید از اینکه آنها را مقصر جلوه بدهند پرهیز کنند چون به‌هرحال این اتفاق افتاده است و باید دنبال راهکار و درمان گشت تا اوضاع را بهبود بخشید و شرایط بهتر شود. همچنین تشویق خانواده‌ها به حس انتقامگیری بسیار آزار‌دهنده است. نباید حس انتقام را ایجاد کنند و اعضای خانواده باید بیشتر همدلی و هم‌حسی داشته باشند و اجازه دهند که فردی که در معرض آسیب اسیدپاشی قرار گرفته درک کند در چه موقعیتی قرار دارد. همچنین اینکه بخواهیم بگوییم هیچ اتفاقی نیفتاده و تو می‌توانی زندگی عادی خودت را انجام بدهی نیز کار درستی نیست. این رفتار امکان دارد بیشتر فرد را ناراحت کند چون واقعیت این است که اتفاقی افتاده و عاملی، زندگی او را مختل کرده ‌است. بنابراین بی‌اهمیت جلوه دادن این اتفاق هم به اندازه اینکه آن را خیلی مهم و غیرقابل جبران جلوه بدهیم می‌تواند اثرگذار باشد. ‌برخورد صحیح خانواده چگونه باید باشد؟ نه موضوع را خیلی بزرگ، فاجعه‌آمیز و دردناک کنیم تا حس انتقام تقویت شود و نه برعکس موضوع را خیلی بی‌اهمیت نشان دهیم. باید شرایطی را برای فرد به‌گونه‌ای فراهم کنیم که شخص بتواند به‌تدریج با این اتفاق کنار بیاید. باید کاری کنیم که روابط اجتماعی فرد مثل گذشته ادامه پیدا کند. حتی خانواده می‌تواند کاری کند که دوستان و عزیزان فرد بیشتر در کنارش باشند و فرد فعالیت‌های عادی خودش را داشته باشد. این اتفاق ممکن است سبب شود در خانواده‌ هم احساس ناامنی به‌وجود بیاید و علاوه بر فرد آسیب‌دیده دیگران نیز دچار ترس و وحشت شوند و به همین دلیل مانع آزادی‌های فرد حادثه‌دیده و حضور او در جمع شوند. توصیه این است که اطرافیان فرد ضمن تامین امنیت آسیب‌دیده و محافظت از او روابطش را محدود نکنند و اجازه دهند فرد ارتباط و روابط اجتماعی‌ خودش را داشته باشد. مثلا اگر مشغول درس خواندن است درسش را ادامه بدهد و اگر مشغول کار است کارش را پی بگیرد ولی مراقبت از او را مدنظر داشته باشند. نباید فرد را از فعالیت عادی خارج کنند اما کم‌کم شرایط را برای او توضیح بدهند تا خود فرد با محدودیت‌هایی که برایش به‌وجود‌ آمده به‌تدریج کنار بیاید. ‌به‌غیر از خانواده چه افراد یا سازمان‌هایی می‌توانند در بهبود بخشیدن به شرایط قربانیان اسیدپاشی موثر باشند؟ به نظر من خانواده بیشترین اثر را دارد اما مساله بعدی کارهایی است که خانواده نمی‌تواند انجام دهد. برای بهبود شرایط فردی که قربانی اسیدپاشی شده باید از یک یا حتی چندین متخصص روانپزشک و روانشناس کمک گرفته شود. این افراد حتما باید به‌مدت طولانی تحت روان‌درمانی قرار بگیرند و حتما از حمایت‌های روحی و روانی برخوردار باشند تا شرایط برایشان مهیا شود و بتوانند تکلیفشان را با این ماجرا روشن کنند. این کاری نیست که فقط خانواده بخواهد انجام بدهد. ‌قربانیان اسیدپاشی به چه حمایت‌های اجتماعی‌ای نیاز دارند؟ این افراد چون آسیب دیده‌اند از لحاظ شغلی نیز دچار آسیب می‌شوند و معمولا نمی‌توانند در محیط باشند چون ممکن است قضاوت‌های متعددی در مورد آنها انجام شود به‌هرحال آنان به لحاظ شغلی و تحصیلی و از لحاظ روابطشان دچار مشکل می‌شوند بنابراین نهادها و سازمان‌هایی باید به افرادی که دچار چنین آسیب‌هایی می‌شوند کمک کنند. معاونت پیشگیری سازمان بهزیستی، بخشی از وزارت ورزش و جوانان و سازمان‌های دیگر که متولی رفاه روانی و اجتماعی افراد جامعه هستند باید برای این افراد زمینه‌های شغلی ایجاد کنند. این قربانیان به دلیل مشکلاتی که برایشان به‌وجود می‌آید امکان دارد از لحاظ مالی دچار مشکل شوند چون هم برای درمان به کمک‌های مالی بیشتری نیاز دارند و هم برای امورات زندگی‌شان. در نتیجه کمک به این افراد، مطلوب، لازم و ضروری است تا آنها حداقل مشکلات مالی را کمتر تجربه کنند البته این حرف به معنی آن نیست که آنها در خانه بنشینند و دیگران پول بدهند بلکه باید فرصت‌های شغلی و روابط اجتماعی برای این افراد ایجاد شود. همچنین ما فقط نباید به خود فرد قربانی فکر کنیم و باید خانواده‌ او نیز تحت روان‌درمانی قرار بگیرد. آن خانواده باید بداند نقشش را در برابر فرد آسیب‌دیده چگونه ایفا کند. ما هنوز نهاد و سازمانی را نداریم که به‌طور رسمی متولی حادثه‌های اینچنینی و حمایت از قربانیان این حوادث باشد و وقتی افرادی در معرض آسیب‌های جسمانی ناخواسته مانند اسیدپاشی یا آسیب‌هایی که ناشی از بزهکاری دیگران است قرار می‌گیرند، سازمانی را به‌صورت تعریف‌شده و مشخص در جامعه‌ نداریم که به آنان کمک کند و اگر بعضی از نهادها و سازمان‌ها این کار را انجام می‌دهند نحوه کار خیلی مشخص نیست. بنابراین ضروری است سازمانی را داشته باشیم که این افراد را تحت حمایت و مراقبت‌های جسمانی، روانی، خانوادگی و مالی قرار بدهد تا این افراد بتوانند زندگی سالمی را داشته باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.