|

سفر به آنجا که باید دید

غمزه‌های ندیده یک شهر

شرق: صدرا محقق، از شمال پشتش را به دامنه‌ کوهی زده و از سه سوی دیگر در آغوشِ سبز باغ‌هایی وسیع نشسته است. شمالش به منطقه طبیعی-تفریحی باراجین، جنوب و شرق و غربش به باغ‌هایی سنتی با حدود 900 سال قدمت و بیشتر از دوهزارو500 هکتار وسعت می‌رسد. عادت کرده‌ایم هر جا باغ و بستانی آباد دیدیم بی‌اختیار گوش تیز کنیم به هوای شنیدن شرشر خروشان آب. اینجا اما با همه قدمت و وسعت باغ‌های پرپشتش خبری از جریان جدی آب نیست. بهت می‌کنید که، پس این همه سایه، این همه درخت و این همه باغ در این دشت از کجا آمده‌اند؟ پاسخ بهتتان هنر مردمان این دیار است. معجزه‌ای دیرپا که به مددش از کمترین آب، بیشترین بهره را برده‌اند. آنها رودخانه فصلی و آب‌های سطحی دشت را مهار می‌ کنند. درخت‌های باغ‌های آبادشان حاصل همین معجزه است و با آنکه در سال تنها دو بار نوبت آب‌خوری دارند اما 365روز سال هم سایه می‌دهند هم میوه، چه میوه‌هایی! پسته سبزشان دوای دردهاست و اگرچه در خانه اسم چندانی ندارد اما خارج از مرزهای وطن برایش سر و دست می‌شکنند. انگورهای هزارشکلشان اما از بس که مزه دهان را بهشتی می‌کنند همه جا شهره عام و خاص‌اند. قصه میوه‌های دیگرشان هم همین است. حالا اگر از باغ‌های حاشیه عزم مرکز شهر کنید آنچه دیدنی‌ است رد پای رنگ‌رنگ تاریخ است. گویی کاروانی از دل اعصار از شهر گذشته و اثرش را گذاشته. ده‌ها مسجد و کلیسا، آب انبار و دروازه، عمارت و بازار تنها بخشی از آن است. دوباره بهت سراغتان می‌آید که با این همه جذبه چرا این شهر را آنطور که باید نشناسانده‌اند، مگر اصفهان و شیراز یا همدان و تبریز به مدد داشته‌هایی از همین جنس به جهان فخر نمی‌فروشند. پس سهم این شهر چه شد؟ گذرتان که به مسجدجامع شهر می‌افتد مبهوت پیچ‌پیچ آجرکاری و نقش و نگارهای گچ‌بری بر تن دیوارها می‌شوید. مناره‌های مسجد سر به آسمان می‌سایند اما حیف که چندی پیش یکی از آنها طعمه آتش شد و حالا در پانسمانی از داربست فلزی و پوششی نچسب از جنس پلاستیک ماه‌هاست خواب مرمت می‌بیند. اما ایوان‌های بلند سرسراهایش با سقف سفید همچنان تنه به تنه سپهر لاجوردی می‌زنند. مسجدجامع برای غرق‌شدن در حظ بصری به تنهایی می‌تواند پابندتان کند، اما خام نشوید دیدنی‌های این شهر بسیارند. از جلو ورودی مسجد مسیری سنگفرش می‌گذرد که عنوان قدیمی‌ترین خیابان جغرافیای ایران را بر خود دارد. نامش خیابان سپه است، عالی‌قاپو و دولتی هم می‌خوانندش. پیشینه‌اش به دوره شاهان صفوی می‌رسد، زمانی که اینجا پایتخت ایران‌زمین بود. در عصر شاه‌طهماسب و شاه‌عباس ‌بزرگ همین‌جا از بزرگان و سفرای کشورهای بیگانه استقبال می‌شد. سپه قبل از این، درست خطی در مرکز شهر بود اما حالا که همه چیز بزرگ‌تر شده، در شمال محله‌ای به اسم شهرستان قدیم یا حصار شاپور قرار گرفته. قدم‌زدن در همین خیابان برای دیدن بخش مهمی از تاریخ کافی است، از ضلع شمال به مجموعه کاخ چهلستون، عالی‌قاپو و گراند هتل و از جنوب به خیابان سلام‌گاه و خیابان ری می‌رسد. دروازه طهران قدیم هم در قسمت جنوبی آن ایستاده است. شاید چهلستون و عالی‌قاپو برای خیلی‌ها آشنا باشند، اما اینجا اصفهان نیست. چهلستون و عالی‌قاپوی این شهر به همان زیبایی اما قدیمی‌تر از نوع اصفهانی‌اش هستند، از همین‌روست که می‌توان اینجا را برادر بزرگ‌تر اصفهان نامید، با جذبه‌هایی در همان سطح که در برابر خودنمایی‌های برادر کوچک‌تر اما زرنگ‌تر ناشناس مانده. داستان غمزه‌های ندیده این شهر هنوز بیشتر از آن است که تا این سطر آمده. مثل سرای سعدالسلطنه، بازاری بزرگ به وسعت 2/6 هکتار، بازمانده از عهد قاجار. این سرا چنان وسیع است که می‌تواند ساعت‌ها وقتتان را بگیرد بی‌آنکه آسمان را ببینید. اما چه باک، می‌توانید در دالان‌های پیچاپیچش دلخوش کنید به آسمان سرخ رنگ بنا و در شکل‌های منظم آجرهای سرخ فامش محو شوید. یا بروید و آب انبار سردار بزرگشان را ببینید. بنایی پرهیبت که سقفش به بلندای ابرهاست، کفش هم 12متر زیر‌زمین است و برای رسیدن به آن باید 50 پله تاریخی را به سمت پایین قدم بزنید. بعد بروید در دفتر خاطراتتان فخرفروشانه بنویسید بزرگ‌ترین آب انبار تک‌گنبدی ایران را از نزدیک دیده‌اید. پایان دیدارتان از این شهر را هم به دیدن حسینیه امینی‌ها بسپارید. خانه‌ای با چهار حیاط و و دو طبقه همکف و زیرزمین. به تالارهای اصلی خانه که پا می‌گذارید انگار در رنگین‌کمانی حاصل عبور نور از دل شیشه‌های رنگارنگ پنجره‌های سنتی و تلفیقش با هزاررنگ فرش‌های دستباف کف بنا حلول کرده‌اید. از ارسی‌های بنا بگذرید و تالار به تالار ببینید تا یک دل سیر غافلگیر شوید. بعد بروید سراغ زیرزمین و در اتاق‌ها و راهروهای آجری کنار حوض آب هشت ضلعی روی سکویی بنشینید. دفتر خاطرات سفرتان را دوباره باز کنید، برگ آخر را بیاورید و بنویسید: «دیدن شهر قزوین تمام شد، حیف.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.