|

بغض ۸ ساله شاعران شکست

جنتی: همه را به یک چشم می‌بینیم

فرزانه ابراهیم‌زاده

طیف‌های مختلف شعر روز شعر را جشن گرفتند. جشنی که بغض هشت‌ساله‌شان را شکست و حرف‌هایی را زدند که مدت‌ها بود اینگونه آشکار نگفته ‌بودند. از سال‌های انزوا و ممیزی‌های گسترده‌، از وزارت فرهنگ و ارشادی که خانه مادری نبوده و نامادری نامهربان بوده، از ادبیاتی که بی‌انتقاد، یک ادبیات بی‌خاصیت و بله قربان‌گو است و از همه نامهربانی‌ها... . مجتمع «باغ زیبای تهران» سه‌شنبه‌شب میزبان شاعران بود. جمع گسترده‌ای از شاعران در طیف‌های مختلف از شعر سنتی و کلاسیک تا شعر نو و سپید، از شاعران اصولگرا تا شاعران اصلاح‌طلب. از شاعران کودک تا شاعران ولایی و مذهبی. جمعی که سال‌ها بود اینگونه در کنار هم قرار نگرفته بودند. هرچند جای جمعی از شاعران مستقل‌تر در این محفل شاعرانه که به مناسبت روز ملی شعر گردهم آمده بودند خالی بود. میزبان اصلی در این جمع اما وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بود که آمده بود در نخستین دیدارش حرف‌ها و انتقادها را بشنود. انتقادهایی که این روزها عادی‌ترین موضوع کار جلسات اینچنینی است. این روزها هر برنامه فرهنگی و هنری در جریان است، باب انتقاد از روند هشت‌ساله گذشته نیز باز است. البته در حاشیه این نشست بحث ممیزی بار دیگر مطرح شد و جنتی اجرای ممیزی قبل از چاپ را خواست ناشران دانست نه عقب‌نشینی. علی جنتی که این روزها در حال انتخاب گزینه‌ای برای یکی از مهم‌ترین معاونت‌های خود یعنی معاونت فرهنگی است؛ در این مراسم بعد از شنیدن صحبت‌های شاعران گفت: «خودم را به هیچ‌وجه شایسته جایگاهی که اشغال کرده‌ام نمی‌دانم ولی برای خودم این را افتخار می‌دانم که به‌عنوان خدمتگزاری کوچک در خدمت اهل ادب، فرهنگ و هنر باشم. از آغازین روزهایی که در این جایگاه قرار گرفتم، وظیفه خودم را اکرام و حفظ منزلت همه اهالی فرهنگ و ادب و هنر دانستم و امیدوارم این وظیفه را تا پایان به انجام برسانم.»او که همه انتقادهای شاعران شرکت‌کننده در این جمع را شنیده بود؛ با بیان اینکه دوستان درد و دل‌های زیادی داشتند که بخشی از آن را مطرح کردند، گفت: «به هر حال من نمی‌خواهم به روزها و سال‌هایی که گذشت برگردم و بگویم بر اقتصاد و سیاست خارجی ما چه گذشت و بر فرهنگ ما چه گذشت؟ امروز صفحه جدیدی باز شده و یک شخصیت روحانی و فرهیخته با رای شما مردم در راس مسوولیت اجرایی کشور قرار گرفته و دولت خودش را دولت تدبیر و امید نامیده است و همواره تاکید کرده که با همه مشکلات و نارضایتی‌هایی که وجود دارد، به آینده‌ای روشن و درخشان امید بسته و شعار اعتدال می‌دهد؛ اعتدال یعنی دوری از افراط و تفریط و دوری از برخوردهای ناصواب و دوری از برخوردهای گزینشی.» علی جنتی ابراز امیدواری کرد که بتواند حداقل در فرهنگ راه اعتدال را پیش‌ بگیرد: «من در جمع سایر عزیزانی هم که با آنها سخن گفته‌ام اعم از اهالی سینما و مطبوعات و ادبیات و کتاب، تاکید کرده‌ام که برخورد ما با همه اهالی فرهنگ و هنر برخوردی برابر خواهد بود. در حوزه مطبوعات چه آنها که با دولت مخالفند و چه آنها که موافقند، ما به‌عنوان دولت جمهوری‌اسلامی ایران باید همه را با یک چشم نگاه کنیم.» یکی از گله‌های مهم شاعران در این نشست نگاه گزینشی بود. نکته‌ای که جنتی به آن پاسخ داد: «ما حق نداریم گزینشی نگاه کنیم ما باید طبق قانون عمل کنیم، همه کسانی که در حوزه‌های موسیقی، هنرهای نمایشی، هنرهای تجسمی و سینما، تلاش می‌کنند، برای ما عزیز هستند و ما وظیفه‌مندیم که عزت و کرامت آنها را حفظ کنیم.» در این نشست مصطفی رحماندوست از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌عنوان «خانه نامادری نامهربان» نام برد. جنتی در پاسخ به این گله گفت: «من در سخنرانی خودم در مجلس در هنگام اخذ رای اعتماد این را هم گفتم که سالیان دراز زانو زدن در محضر اساتید بزرگ حوزه علمیه این را به من آموخته که انتقادپذیر باشم و شما خواهید دید انشاءالله تا زمانی که در این جایگاه هستم، شنونده خوبی برای انتقادهای شما خواهم بود که همه آنها را به جان خریدار خواهم بود و در رفع معایب و نقایص و نارسایی‌ها خواهم کوشید.» حضور در وزارتخانه پس از 8 سال در ابتدای این نشست شاعران آمدند از درد دل‌هایشان گفتند. بعضی از آنها هشت‌سال است که از میدان بهارستان و خیابان کمال‌الملک نگذشته بودند. سهیل محمودی، ساعد باقری و فاطمه راکعی از این جمع بودند. سهیل محمودی در بخشی از این نشست با بیان اینکه آنهایی که با کلمه سروکار دارند، می‌دانند ذات ادبیات و کلمه با پرسشگری همراه است، گفت: «شما به راحتی می‌توانید شمار زیادی کارمند ادبیات داشته باشید؛ اما رفیق و همفکر پرسشگر به همین راحتی نیست. برای به دست‌آوردن پرسشگر باید تلاش کرد. پرسشگری ذات ادبیات و شاعری است و اوج عروج شاعران بزرگ در ادوار مختلف تاریخ ایران و جهان پرسشگری بوده است.»محمودی که گفت: «ادب شعر به ز دولت اوست»‌، افزود: «شعر لازم نیست دولتی باشد. باید در حوزه فرهنگ با سینه باز و گشاده آدم‌های مخالف و پرسشگر را پذیرفت. پرسشگری به ما معنا و حیات می‌دهد. از سال 1300 تا امروز که نیمای بزرگ طرحی دیگر انداخت، نام او روزبه‌روز بالنده‌تر می‌شود و آنهایی که نیما از ترس‌شان در خانه‌اش می‌لرزید، روزبه‌روز سرافکنده‌تر و بدنام‌تر می‌شوند. ادبیات بله‌قربان‌گو راه به جایی نمی‌برد. ما باید بتوانیم فکرها و اندیشه‌های گوناگون را زیر چتر بگیریم. مهم این است که بتوانیم با هم حرف بزنیم.» ساعد باقری هم که گفت وقتی شنیده علی جنتی وزیر فرهنگ می‌شود؛ خوشحال نشده با استناد به نطق وزیر ارشاد در جلسه رای اعتماد از مجلس شورای اسلامی از انتخاب او ابراز امیدواری کرد و گفت: «امیدواریم به پیمانی که بسته‌اید، وفادار بمانید و عمل کنید.» خانه نامادری مصطفی رحماندوست که با شعرهای کودکانه‌اش آمده بود، از هشت‌سال سیاه فرهنگ یاد کرد: «در هشت‌سال گذشته من ارشاد را دور انداخته بودم. بارها ما را دعوت کردند، اما من هرگز به آن نشست‌ها نرفتم. با اینکه سال‌ها مدیرکل دفتر مجامع ارشاد بودم، در مقاطعی مشاور وزیر ارشاد بودم و بازنشسته ارشاد هستم، حتی برای پیگیری کار بیمه فلان هم نرفتم و رغبتی برای رفتن نداشتم.» او با استناد به صحبت‌های جنتی درباره اینکه وزارت فرهنگ و ارشاد خانه مادری هنرمندان است؛ گفت: «وزارت ارشاد هیچ‌وقت خانه هنرمندان نبوده است. در نهایت خانه نامادری نامهربانی بوده است و اکنون هم در عین امیدواری با تردید آمده‌ایم. جناب وزیر یک نفر مشاور غیرارشادی را اختیار کنید تا شماره‌های کتاب هفته و ماهنامه‌های ادبیات ماه و فلسفه و دیگر حوزه‌ها را ورق بزند، ببینید اسم چه کسانی در این هشت‌سال نبوده و چه اسم‌هایی بسیار تکرار شده است. کتاب چه کسانی تیراژ کامل چند چاپش خریده شده است و کتاب‌های چه کسانی مجوز نگرفته است. البته که باید خانه را میزبان آب و جارو کند تا لایق میهمان شود و شما میزبان هستید. من نمی‌دانم این رفت و آمد هنرمندان و دیدارها تا چه زمانی ادامه خواهد داشت، اما امیدوارم این آرامش نسبی که در کشور حاکم شده است، بر وزارت ارشاد نیز اثر بگذارد.» رحماندوست از وزیر درخواست کرد معاونت فرهنگی را برعهده فرد اهل کتاب‌، ‌چاپ، قلم و کاغذ بگذارد که اگر اهل سانسور هم هست، آدمی باشد که بتوان با او حرف زد. هنری بدون بار مالی در این نشست علی موسوی‌گرمارودی و حمیدرضا برقعی شعرخوانی کردند. اما آخرین کسی که صحبت کرد؛ غلامعلی حدادعادل نماینده مجلس و رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود که از تلاش زیادش برای انتخاب علی جنتی با رای بالا گفت. حدادعادل به جای وزیر در پاسخ به دغدغه‌های شاعران گفت: تنها هنری که هیچ بار مالی ندارد هنر شعر است. سینماگران و هنرمندان دیگر اسباب و وسایل برای کارشان می‌خواهند اما شعر هیچ وسیله‌ای جز اندیشه و کلام نمی‌خواهد. او شاعران را بی‌توقع‌ترین هنرمندان دانست و گفت: شما وقتی از شاعران کمک می‌خواهید، آنها کمکتان می‌کنند بدون اینکه هیچ توقعی داشته باشند. آنها تنها احترام و حرمت و وسیله نشر اشعارشان را می‌خواهند.» حدادعادل در انتها شعرش را که از کتاب‌های درسی حذف شده است، خواند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.