جوانان ایرانی با اینترنت چه میکنند؟
دانلود فیلم سر کلاسهای دانشگاه
علی گنجی
هر ششماه 60هزارتومان بهعلاوه ماهانه حدود 150هزارتومان هزینه آنلاین بودن پارساست. وقتی اینترنت دیگری در کار نیست، با سیمکارت موبایلش به دنیای مجازی متصل است. در خانه هم اینترنت یک مگابایت با ظرفیت نامحدود دانلود در اختیار دارد. میخواهد یک مودم جیبی هم بخرد برای زمانهایی که بیرون از خانه است تا با تبلتش سرعت بیشتری برای گردش در دنیای مجازی داشته باشد. ندا، مادرش، از دست او خسته شده: «فکر کردم درست میشود. سال پیش هر کاری کردیم باز به طریقی به اینترنت وصل میشد. مودم بیسیم همسایه را هک کرده بود و به اینترنت وصل میشد. الان هم که ماهانه پول زیادی برای اینترنت میدهد. ماه پیش یک مودم جدید خرید. از او دلیلش را پرسیدیم. گفت یک مودم برای دانلودکردن است و یک مودم برای مرور صفحات تا دانلودکردن سرعت کارش را نگیرد.» مادر میگوید: «دایما یا فیلم و سریال دانلود میکند یا در فیسبوک است و سایتهای سرگرمی. با دوستانش هم آنلاین پلیاستیشن بازی میکند.» ندا هیچ کنترلی روی حضور پسرش در اینترنت ندارد: «خیلی سر در نمیآورم. چهکار میتوانم بکنم؟ مشاور به من گفت معتاد اینترنت شده و باید درگیر فضای خانواده شود. کاری
نتیجه نمیدهد. پدرش هم همینطور است. یک مودم جداگانه برای خودش گرفته تا کارش را انجام دهد. روزهایی که اینترنت قطع است یا برق میرود، خیلی بهتر است؛ احساس میکنم از شر مزاحمی بزرگ خلاص شدهام.» منابع رسمی متولی اینترنت در ایران، اعلام کردهاند که حدود 60درصد از جمعیت فعلی ایران از اینترنت استفاده میکنند یعنی تقریبا 45میلیوننفر. 53درصد از این جمعیت را گروه سنی زیر 29 سال تشکیل میدهند. تعداد کاربران اینترنتی روزانه در حال افزایش است و کاربردهای این شبکه ارتباطی هر روز بیشتر میشود. مرور اخبار و رویدادها در اولین لحظات وقوع آن، گشتزدن در شبکههای اجتماعی، جستوجوی مقالات علمی و تخصصی، مبادلات اقتصادی و دانلود فیلم و موزیک قسمتی از کاربردهای شبکه تارعنکبوتی هستند. دکتر سعید معیدفر در بحث در مورد کاربردها و فرهنگ استفاده از اینترنت میگوید: «در قشر جوان کشور، خواندن اخبار، دانلود موسیقی و فیلم، کاربردها در حوزه تخصصی، وبلاگها، چت و سایتهای پورنوگرافی از کاربردهای اینترنت در این گروه سنی هستند. البته نمیتوان به آمار اعتماد کرد زیرا سوال در مورد استفاده از اینترنت به حوزه شخصی زندگی افراد بر میگردد و
پاسخها غیرواقعی است. اولویتهای فعلی استفاده جوانان از اینترنت سرگرمی است که به نظر میرسد کمی باید تغییر کند.» سه هارددیسک یک ترابایتی در اتاق است و چهارمی هم هفته آینده برای ندا خریده میشود. سه هارددیسک دیگر پر شدهاند. ندا دانشجوی حسابداری است و علاقه زیادی به فیلم و سریال دارد. اینترنت دو مگابایتی در اختیار دارد و به گفته خودش، لحظهای نیست که در اینترنت نباشد یا دانلود نکند: «هر کسی دوست دارد آرشیو داشته باشد. یکی تمبر جمع میکند، یکی کلکسیون فندک دارد، من هم علاقهام این است. یکی از هاردها عکس است فقط؛ عکسهای با کیفیت بالا از سایتهای مختلف. عکسِ فیلم و بازیگر و طبیعت که منظم تو هارد طبقهبندی کردهام. یکی از هاردها موزیک است و آخری هم سریال. همه را از اینترنت گرفتم. تو اکثر سایتهای دانلود عضو هستم. به صرفهتر است. شما یک دیویدی میخرید دوهزارتومان. من ماهی 70تومان پول اینترنت میدهم و خیلی بیشتر فیلم دارم.» ندا در مورد استفاده دایمیاش از اینترنت میگوید:«وقتی نامحدود میتوانی دانلود کنی، چرا نکنیم؟ من شبها دانلود میکنم. روز هم که بیرون هستم، کامپیوترم دارد دانلود میکند. استفادهام از
اینترنت همین است. البته فیسبوک هم میروم هر روز. استفاده دیگری ندارم تقریبا. چه استفاده دیگری میشود کرد؟ برای همین کارهاست دیگر.» او هم مثل خیلیها که فیلم و موسیقی و کتاب دانلود میکنند، فرصت استفاده از همه آنها را ندارند. «سریالهای آمریکایی را دوست دارم و دانلود میکنم و میبینم اما خیلی فیلم دارم که هنوز وقت نشده ببینم. سریال برایم جذابتر است. دانلود کردنش هم به صرفهتر از خریدن دیویدی است.» ندا چهار ماه پیش، 400هزارتومان خرج لپتاپش کرده است. روشن بودن دایمی لپتاپ باعث شده بود که مادربورد آن بسوزد. کارشناسان اجتماعی نحوه استفاده فعلی جوانان از اینترنت را موقتی میدانند. دکتر معیدفر، جامعهشناس، ضمن اشاره به ضعف فرهنگی در استفاده از اینترنت در ایران، میگوید: «بهطور کل، چون در استفاده از رسانهها متاخر هستیم، اوایل هر موضوع جدیدی اشکالات فرهنگی به وجود میآید. برای مثال تلفن همراه را میتوان در نظر گرفت؛ اوایل جنبه تفریحی و سرگرمی داشت و حتی نشانهای برای فخرفروشی. اما اکنون بیشتر به سمت استفاده اصلی خود، یعنی برقراری ارتباط رفته است. اینترنت نیز به همین صورت تغییر خواهد کرد. در کشورهای
پیشرفته مبادلات اقتصادی و اطلاعاتی بیشتر و استفاده از اینترنت به عنوان سرگرمی کمتر است. در ایران طبق تحقیقات فعلی، اینترنت ابزار سرگرمی است تا وسیلهای برای افزایش بهرهوری.» دکتر معیدفر دلایلی را برای استفاده بیش از حد بعضی کاربران عنوان میکند: «در کشور ما رسانهها مثل صداوسیما و مطبوعات، در جای اصلی خودشان نیستند؛ اگر بهطور تخصصی کار میکردند و اطلاعرسانی و تحلیل بدون جهتگیریهای خاص وجود داشت، لازم نبود برای رفع نقیصه به اینترنت پناه ببرند. وقتی امکان تعامل افراد بهصورت آزاد امکانپذیر نیست، مراجعه به شبکههای اجتماعی و اتاقهای چت زیاد میشود. اینترنت میشود وسیلهای برای جبران خلأ. مثلا یک سایت خبری، مطلبی را منتشر میکند و زیر آن نظرات مردم آزادانه وجود دارد. اینترنت به جای اینکه برای مصرف بهینه وقت کاربرد داشته باشد، استفاده سیاسی و اجتماعی پیدا میکند تا کمبودها برطرف شود. مشاهده میکنید که مراجعه به سایتهای دوستیابی و پورن در ایران، با وجود فیلترینگ گسترده، بسیار زیاد است.» «به نظر من، تقصیر پدر و مادرهاست که به فرزندانشان فرهنگ استفاده را یاد نمیدهند.» «به نظر من نه؛ لازم نیست در مورد
هر وسیلهای پدر و مادر مستقیم آموزش دهند.» مهدی و ستاره و لیلا سهدانشجوی سال آخر روانشناسی هستند. آنها پرسشنامههایی را بین دانشجویان دانشگاه پخش کردهاند و در مورد اینترنت از آنها سوال کردهاند. ستاره میگوید: «سوال کردیم از اینترنت چه استفادههایی میکنید. شاید بهتر بود سوال میکردیم چه استفادهای نمیکنید. عدهای از بچهها شغل اصلیشان در اینترنت است. بعضی آنلاین بازی میکنند، چت میکنند، فیلم میبینند، اخبار را میخوانند، بحث میکنند، خریدوفروش میکنند، درس میخوانند، تحقیق میکنند و غیره.» او ادامه میدهد: «اینترنت برای دانشجو یک نیاز ضروری است. اما مطمئنا اشکال هم وجود دارد. در تحقیق ما، 95درصد از فیسبوک استفاده میکنند و از این تعداد 70درصدشان روزانه بیشتر از یکساعت در فیسبوک هستند. اکثرا هم عنوان کردهاند برای ارتباط بیشتر با دوستان و آشنایان. مگر دنیای واقعی چه اشکالی دارد که در دنیای مجازی حبس شویم؟» لیلا که از 9سالگی تا 16سالگی در آلمان بوده است، میگوید: «در آلمان استفاده متفاوت است. فیسبوک شاید هفتهای یکبار باز شود نه هر روز. نیازی به هر روز چک کردن نیست. اینجا کمی بچهها افراطی
هستند. من میبینم انتهای کلاس همه از وایفای دانشگاه استفاده میکنند. دانلود میکنند و سرشان را گرم میکنند. وقتی کار دارند استفاده از اینترنت کمتر است. این یعنی جنبه سرگرمی دارد. در آلمان هم اینترنت جنبه سرگرمی دارد اما نه به اندازه اینجا. فیلم و سریال در تلویزیون و سینما هست و نیازی به اینترنت نیست. من خودم فقط شبها از اینترنت استفاده میکنم. حدود یک ساعتونیم. ایمیل چک میکنم. جستوجو یا تحقیق انجام میدهم. چند سایت را هم در حد چند دقیقه چک میکنم.» مهدی که مسوول تحقیق است در مورد استفاده دانشجویان از اینترنت میگوید: «به نظر من، آدمها در دنیای مجازی بیمعنیاند. من دوست ندارم با کسی در فیسبوک آشنا شوم. در تحقیق ما نشان داده شده که 50درصد سایتهایی که بچهها استفاده دایم دارند، فیلتر هستند. سایتهای غیراخلاقی به کنار، سایتهای علمی و خبری و سرگرمی هم فیلتر است. این یعنی فرهنگسازی شکست خورده. میخواستند با فیلتر استفاده از اینترنت را تصحیح کنند که نتیجه نداده. به نظر من راه حل ساده است؛ دانشجویی که در یک محیط آزاد درس میخواند و به آینده امید دارد، از مشغله زیاد، اصلا وقت نتگردی ندارد. دوستانش را
هر وقت بخواهد میبیند و نیازی به شبکه اجتماعی نیست. شاید اینترنت برای جوانان ما یک پناهگاه است.» دکتر معیدفر، جامعهشناس، هم میگوید: «نیاز به دوست در دنیای مجازی بهطور کامل جبران نمیشود. انسانی که برای تمام نیازهای خود به اینترنت مراجعه میکند، نمیتواند در عرصههای اجتماعی خود را بروز دهد. اما آنقدر محدودیت هست که فرد به اینترنت پناه میبرد، در آن احساس راحتی میکند و ساعتها در فضای مجازی میماند.» همین در اینترنت ماندن هاست که باعث شده «ندا» چهار هارددیسک یک ترابایتی را پر کند و امروز و فرداست که به فکر هارددیسک پنجم نیز بیفتد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.