دستاوردهای هوافضای ایران
جایگاه امروز دورنمای فردا
مصطفی ساکت . کارشناسارشد هوافضا
هرچند امروزه از صنعت هوافضا بهعنوان یک صنعت یکپارچه یاد میشود، اما به واقع صنعت هوافضا با وجود اشتراکات فراوان، هریک جایگاه ویژه خود را دارند و توسعه یکی الزاما نتیجه توسعهمندی دیگری نیست. افزون بر این، صنعت هوایی خود به دو شاخه صنعت هوایی نظامی و غیرنظامی تقسیم میشود که هریک جای بحث جدی دارد. صنعت هوایی کشور، حال و روز خوشی ندارد. باید پذیرفت طراحی و ساخت پرنده، در زمره علوم و فناوریهای فوقفناوری است و کشورهای پیشرو سالیان درازی است در این پهنه کوشیدهاند و به این جایگاه رسیدهاند و این صنعت در کشور ما هنوز نوپاست. از یکسو پرندههای نظامی (مانند انواع موشکها) مزیت نسبی خوبی برای کشور فراهم کردهاند و عامل بازدارنده خوبی محسوب میشوند، هرچند هم به لحاظ فناوریهای طراحی و هم قابلیتهای کاربردی و تخریبی، با موشکها و ابزارهای جنگآورانه دیگر کشورها فاصله چشمگیری دارند. اما از دیگر سو، صنعت هوایی غیرنظامی کشور نیز هنوز به سرانجامی شایسته نرسیده است. مونتاژ (تولید تحت لیسانس یا هر نام دیگری) هواپیمای An-140 که کاربری محدودی در کشور پیدا کرد و اساسا انتخاب اشتباه و پرهزینهای بود، جای دریغ جدی دارد.
ماجرا آنجا تلختر میشود که در خبرها میخوانیم مسوولان در پی انعقاد قرارداد هواپیمای An-158 هستند، حال آنکه ضعف شرکت آنتونوف در ارایه خدمات پس از فروش و انتقال فناوری و برخی پرندههای آن برای پرواز در شرایط جوی ایران، اگر بر مسوولان امر هویدا نشده، بر صاحبنظران این عرصه آشکار شده است! پروژه طراحی هواپیمای 150 نفرهای که به دانشگاه صنعتی امیرکبیر محول شده است، نیز از این جمله است. دلایل اشتباه خواندن این پروژه را نیز میتوان عدم کفایت زیرساختها و بنمایههای طراحی دانست. شوربختانه در زمینه ساخت هواپیمای جنگنده نیز کشورمان اوضاع بسامانی ندارد و پس از سالها کار در این بخش، هنوز حتی یک هواپیمای آموزشی عملیاتی در کشورمان توسعهنیافته است، حال آنکه تمامی کارشناسان همنوا با هم، ساخت آن را مقدمهای اصولی برای ساخت جنگنده میدانند. در صنعت فضایی اما وضعیت و جایگاه کشور بهتر، پایدارتر و ارزندهتر است. فرستادن کپسول زیستی به فضا و بازیابی موفق آن، قرار دادن ماهواره در فضا، بهرغم نقاط ضعف جدی و ایرادات کاربردی آن، همه از عزم جدی کشور در پرداختن به مساله فضا حکایت دارد و البته جای خوشحالی. پس از موفقیت در پرتاب
ماهواره امید در سال 1387، که نقطه عطف صنعت فضایی کشور بود، دستاوردهای خوبی از جمله پرتاب دو ماهواره نوید و رصد در قالب برنامههای سازمان فضایی بهدست آمد اما گویا هنوز عدم شفافیت در تبیین ماموریتها در این بخش، مشکلی اساسی است. برای نمونه هرگز مشخص نشد چرا هنوز خبری از ماهواره فجر که قرار بود خرداد سال گذشته پرتاب شود، در اخبار نیست؟! همین عدم شفافیت بود که سبب ایجاد تشکیک در میان بسیاری از افراد پس از پرتاب و بازیابی موفقیتآمیز فضاپیمای حامل موجود زنده و ماجرای خالدار بودن یا نبودن آن شد. امروز کارشناسان اذعان دارند که نیاز امروز کشور در حوزه ماهوارههای مخابراتی است و باید بخش زیادی از کوشش دولتمردان و مسوولان امر در حوزه فضا، صرف این بخش شود. قطعا هر ایرانی از پیشرفت در عرصههای گوناگون علمی و فناورانه خشنود میشود و ایرانی قدرتمند میخواهد. بدیهی است توانایی در پهنه هوافضا بر اقتدار و صلابت ایران خواهد افزود، اما کجسلیقگیها، اظهارات غلوآمیز، هم گرد خستگی را به تن پژوهشگران و صنعتگران مینشاند هم باعث نقض غرض میشود. باید واقعیتها را دید و از آنها نهراسید. باشد که با برنامهریزی درست و
اولویتبندی پروژهها و کلانطرحهای حوزه هوافضا، بر تواناییهای خویش در این عرصه، بیفزاییم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.