موج اعتراض در آمریکای لاتین
اکونومیست . ترجمه: محمدحسن ایپکچی
مدت زمانی طولانی است که اعتراض به وضع موجود یکی از روشهای مرسوم زندگی در کشور پرو شده و علت مهم آن، شرایط بحران اقتصادی این کشور در دهه 1980 است. دولت پرو از سال 2003 طی اصلاحات اقتصادی موجب افزایش رشد سالانه با میانگین 6/5 درصد شده است. اما آنچه بافت آخرین اعتراضات را نشان میداد گویای حرکت تدریجی و آرام طبقه متوسط کمدرآمدی است که نهتنها پرو بلکه برزیل و شیلی را نیز فراگرفته است. وقتی که چندینهزار معترض پرویی در محوطه بیرونی مجلس در روز 22ژوییه به نشانه اعتراض به عملکرد طبقه حاکم و در مخالفت با رواج فساد اجتماع کردند، نمایندگان مجلس چارهای جز شنیدن صدای آنها و اینکه تلاش خود را برای رفع بحران اعلام کنند، نداشتند. در کنار این گروه از مردم دیگر اقشار شامل پزشکان و پرستاران نیز در اعتراض به میزان دستمزد خود اجتماعاتی را ترتیب دادند. واحدهای صنفی طبقات مختلف علیه دستورالعمل اخراج کارگران شهرداری که به اعتقاد دولت دارای شایستگی مطلوب شغلی نیستند اعتراض کرده و چنین اصلاحی را برخلاف مصالح کشور دانستند. گفته میشود علت مهم چنین وضعیتی را باید در مسایل سیاسی از یکسو و افول شرایط اقتصادی از طرف دیگر دانست.
امروزه، جناحهای مختلف سیاسی پرو باتوجه به حمایتهای پیشین که از رییسجمهور فعلی از خود نشان داده اما نتایج مورد انتظاری را در برآیند معادلات سیاسی و اقتصادی ندیدهاند بسیار عصبانی بوده و معترض هستند. فقط میزان صادرات کشور طی پنجماه نخست سالجاری نسبت به دوره مشابه در سال 2012، 13درصد کاهش نشان داده و نرخ رشد اقتصاد سالجاری تنها پنجدرصد را نشان میدهد. تازه این خبر چندان ناراحتکننده هم نیست. اخیرا، وزیر اقتصاد در گزارش خود اعلام کرده که کشورش در زمینه سرمایهگذاری در بخش معدن آمادگی فراوانی برای رشد دارد. وی همچنین اضافه کرد که طرحهای زیرساختاری غیردولتی و در بخش خصوصی، باارزش بیش از پنجمیلیارددلار امسال به مناقصه گذاشته میشود. هرچند سیستم مالی پرو دچار مشکلاتی برای خود است اما نیازمند اصلاحات اساسی است و از جمله اینگونه اصلاحات باید به ضرورت وضع قانونی هدفمند برای کارگران شهرداری اشاره کرد که بتواند رافع تنگناهای موجود باشد. یکی از استادان علوم سیاسی دانشگاه هاروارد اعتقاد دارد که از سال 1997 تاکنون اقتصاد نتوانسته بیش از 50درصد رشد داشته باشد. در جای دیگری از منطقه آمریکایلاتین و طی ماههای
گذشته امواج خروشان اعتراض به وضع موجود که نشان از مشکلات بزرگ اقتصادی مردم دارد خود را نشان داد. برزیل از جمله مهمترین آنهاست. در سائوپائولو، مردم به بهانه افزایش بهای قیمت بلیت اتوبوس به خیابانها ریختند و یکی از بزرگترین صفحات اعتراض را طی 10سال گذشته رقم زدند. اقشار مختلف مردم هم در کنار این اعتراضات در مخالفت با افزایش فساد با معترضان همصدا شدند. بسیاری از معترضان به هزینههای اتوبوس، خواهان اصلاح و کاهش هزینهها شدند که برای دولت هزینهای بالا را به همراه داشت. طولی نکشید تا موج اعتراضات به شهرهای متعدد برزیل رسیده و طبقات مختلف مردم که بیشتر طبقه متوسط بودند مشاهده شدند. در اعتراضات فوق، معترضان با خود پلاکاردهایی را حمل میکردند که در آنها با شعارهایی هرگونه فساد، افزایش قیمتها، پایینبودن کیفیت مدارس و مراکز آموزشی و نیز بیمارستانها مورد محکومیت قرار میگرفت و همچنین هزینههای سرسامآور برگزاری جامجهانی فوتبال 2014 برزیل که سه برابر بودجه مصرفی جامجهانی 2010 آفریقایجنوبی بود مورد اعتراض شدید قرار گرفت. مردم در شعارهای خود به دولت اعلام کردند که اولویت اصلی نیازهای مردم را نباید فراموش
کرد که عمده آنها همانهایی بود که در پلاکاردها و در قالب اعتراض بیان شده بود. در ریودوژانیرو، برخی ساختمانهای دولتی از جمله بانکها نیز از طرف معترضان دچار آسیب شدند. هرچند گزارشها برخی صدمات را در مناطق مختلف به دست معترضان ارایه میکند اما نکته مهم پایینبودن میزان خسارات است. در واقع، اعتراضات در گروههای کوچک بهآرامی به حرکتهای جنبشی بزرگی تبدیل شد که توانست بهتدریج به کشورهای دیگر چون بریتانیا، فرانسه، سوئد و ترکیه نیز نفوذ کند. کشورهای اخیر هم در اعتراض به بیکاری فزاینده جوانان، درگیریهای قومی، کاهش استانداردهای زندگی، قدرتمداری حکومتها و مهاجرتهای گسترده همزمان با مردم برزیل و پرو در آمریکای لاتین مخالفت خود را از نابسامانیهای موجود اعلام کردند. البته داستان برزیل از نوع دیگری بود. چه، بیکاری جوانان بسیار حاد مینمود. اختلاف یا شکاف طبقاتی در این کشور واقعیتی فراموش نشدنی بود و خیل عظیم جوانان نمیتوانستند این معضل بزرگ را نادیده بگیرند. تاریخ یکدهه گذشته برزیل مهمترین چالش افول کیفیت زندگی مردم را به همراه داشت. مردم نگران موج فزاینده مهاجران به داخل کشور بوده و چاره را در وضع قوانینی
جدید برای مهاجرت میدانستند. در شرایطی که خریدوفروش موادمخدر در مناطق بزرگ شهری برزیل امری ممکن است مردم این کشور نمیخواهند مجبور به پرداخت مالیاتهایی گزاف باشند. بالابودن هزینههای زندگی خاصه برای طبقه متوسط امری نکوهیده بوده و قابل تحمل نبود. کارگران برزیلی داد سخن سر دادند که چرا باید بیشتر دستمزد خود را صرف کرایه ایابوذهاب در مسیر خانه و محل کار خود کنند چراکه دیگر چیزی برای قوت لایموتشان باقی نمیماند. هرچند در برزیل این پدیدهای جدید نبود. اما آنچه جنبش اجتماعی اخیر را مهم نشان میداد و آن هم به دلیل توسعه رسانههای ارتباط جمعی، امکان ناب تماشای آنلاین مردم جهان از چنین اتفاقاتی در آمریکای لاتین و حتی اروپا بود. باتوجه به اهمیت بازیهای جامجهانی فوتبال در عرصه رسانههای جمعی، این فرصت مغتنمی برای مردم بود که به بهانهای که میتواند نتیجهاش برای جهانیان موثر باشد اعتراض خود را نشان دهند. برخی میگویند هزینههای ایابوذهاب آنقدر هم افزایش نداشت یا نمیتوانست انگیزه اصلی جنبش باشد، اما به عنوان بهانهای توانست محملی مناسب برای مردم باشد که بتوانند به خواستههای برحق خود برسند. نکته قابلتوجه در
این میان اینکه قدرت سیاسی در برزیل خود را در راستای خواستههای معترضان نشان داد. مردم برزیل توانستند قدرت دموکراسی را در کشورشان به جهانیان اثبات کنند. البته نباید فراموش کرد که طبقه متوسط جدید در برزیل خواهان امکانات بیشتری از زندگی هستند. طی دهه گذشته 40میلیون برزیلی دچار فقر مطلق بودند. اما سال 2013 برای این مردم نهتنها دیگر کسلکننده نیست بلکه با توجه به اتحاد و انسجامی که در جنبش خود نشان دادند و با همراییای که به صورت یکپارچه داشتند با امیدی فراوان به آینده مردم نگاه میکنند؛ نگاهی که توام است با رفع حداقل برخی از مشکلات، برای طبقه متوسطی که زندگی خوب را حق مسلم خود میدانند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.