|

«وال‌استريت» جنبشي عليه يك‌درصدها

99درصدي‌ها در خيابان

تانیا تجلی

هر سنگی که در «پارک زاکوتی» بنا شد، هر سیمانی که لابه‌لای سنگ‌های دیوارهای بلند «وال‌استریت» ریخته شد به دست کارگران بود؛ این کارگرانند که هر روز پارک زاکوتی را تمیز می‌کنند، این کارگرانند که آنجا استراحت می‌کنند و لذت می‌برند؛ اما سرمایه‌داران آن را مصادره کردند؛ دو سال پیش در چنین روزی مردم با این شعارها به مقر مالی نیویورک آمدند: «سرمایه‌داری در حال از بین‌بردن سیاره است»؛ «به کار بانک مرکزی پایان دهیم»، «وقتی ثروتمندان پول فقرا را می‌دزدند، نام آن را معامله تجاری می‌گذارند»، «وقتی فقرا از خود دفاع می‌کنند، نام آن خشونت گذاشته می‌شود»، «وال‌استریت را نابود کنیم، پیش از آنکه دنیا را نابود کند.» اینها و صدها جمله مشابه زخم افرادی بود که پا روی سنگ‌فرش‌های وال‌استریت گذاشتند و به امید تغییر شب‌هایشان را به صبح رساندند. شاید همه چیز از ابتدا برای ثبت یک «نماد»، نمادی اعتراضی، به راه افتاد ولی در ادامه رنگ و بوی این جنبش، جدی‌تر شد و حرفش فراگیرتر. امروز دومین سالگرد اشغال وال‌استریت است. 17 سپتامبر 2011 پارک زاکوتی مقر مالی نیویورک توجه همه جهان را به خود جلب کرد؛ جنبشی که زنجیره‌ای علیه نخبگان مالی شکل داده بود. این اعتراضات به مدت یک ماه در سراسر آمریکا تداوم داشت و به بیش از صد شهر آمریکا گسترش یافت. حتی با سرکوب پلیس و تمسخر رسانه‌ها، جنبش، هزاران نفر از مردم را به دلیل شکاف عمیق اقتصادی در آمریکا بسیج کرد. طی دو ماه صدها کمپ اشغال وال‌استریت در سراسر کشور برپا شدند. تمهید دولت اما استفاده از نیروی پلیس برای سرکوبی این جنبش بود و درست زمانی که جنبش اشغال وال‌استریت با سرکوب خشونت‌آمیز پلیس در سراسر کشور روبه‌رو شد این باور به وجود آمد که جنبش به پایان رسیده است. اما معترضان خلاف این مورد را نشان دادند؛ آنها به هیچ وقت قصد رهاکردن جنبشی را که هزاران نفر در سراسر کشور را بسیج کرده بود نداشتند. تعداد شهروندان ناراضی که متحد و تحت پرچم «اشغال» در زاکوتی پارک نیویورک جمع شدند قارچ‌گونه افزایش یافت. اگرچه مطالبات و خواسته‌های جنبش در ابتدا مشخص نبود اما به سرعت یک چیز آشکار شد: این جنبش، جنبش 99‌درصد بود؛ 99‌درصد از توده‌های مردمی که فرصت‌ها و ثروتشان توسط یک‌درصد میلیونر و میلیاردر ربوده شده بود؛ جنبشی که هدفش مخالفت با برنامه‌های نئولیبرالی آمریکا و سرمایه‌داری جهانی بود که سبب نابرابری اجتماعی و اقتصادی شده بود. نابرابری درآمد، کلیدی‌ترین موردی بود که معترضان را دو سال پیش به زاکوتی‌پارک کشانید. سوالی که پرسیده می‌شد و هیچ‌کس پاسخی برای آن نداشت این بود: «آنان چه می‌خواهند؟» خواسته جنبش اشغال وال‌استریت بازگشت به کنترل مالی و حقوق معقول بود. اگرچه معترضان در این توهم نبودند که همزمان سوت کارخانه‌ها به صدا در خواهد آمد و سر کار بازخواهند گشت یا ثروتمندان عملیات مالی خود را به ابتکار عمل خود متوقف کنند. در حقیقت آنان می‌دانستند که هیچ بازگشتی به آمریکای رویایی دهه 1950 و اوایل 1960 وجود ندارد. آنان بر این باور نبودند که چند قانون ضد لابی‌گری سیستم فاسد کاپیتال هیل با بانکداری بزرگ را پاک خواهد کرد. در حالی که بهار عرب در برخی از کشورها به سرنگونی حاکمان مستبد انجامید، جنبش اشغال وال‌استریت بیش از آنکه به دنبال رهبری باشد، تمرکزش را برهژمونی جهانی شرکت‌های چندملیتی و بانک‌های غول‌پیکر متمرکز کرد. معترضان در این جنبش خواسته‌هایی نظیر مبارزه با فقر، بیکاری، شکاف اقتصادی، بیمه و... را مطرح کردند. همان‌هایی که باور داشتند این جنبش با یک حمله و خشونت پلیس از بین می‌رود وقتی نظر کارشناسان سایر نقاط دنیا و تاثیر این جنبش بر آمریکا و دیگر کشورها را دیدند به‌خوبی دریافتند که آنچه نمادی از اعتراض بود به‌عنوان یک «نماد اعتراضی» در دنیا در حال ثبت‌شدن است. این جنبش نه‌تنها در بین رسانه‌های دنیا سروصدا به پا کرد بلکه پای روشنفکران زیادی را هم به میدان کشید؛ ژیژک شاید یکی از تاثیرگذارترین چهره‌هایی بود که از این جنبش حمایت کرد و بعد‌ها هم نوام چامسکی به میان مردم آمد و در جمع آنها از این جنبش حمایت کرد. البته چامسکی پا را فراتر گذاشت و در سال 2012 کتابی تحت عنوان «اشغال» نوشت که بحثش بیشتر متوجه همین جنبش وال‌استریت بود. او در این کتاب می‌نویسد: «در 30سال جنگ طبقاتی، اشغال وال‌استریت واکنشی مردمی و بسیار مهم است.» چامسکی در «اشغال» که چند نفر دیگر از صاحبنظران هم در آن قلم زده‌اند می‌نویسد: «یکی از بزرگ‌ترین موفقیت‌های این جنبش این است که بی‌عدالتی‌ها در زندگی روزمره افراد را به تصویر کشید، مطبوعات را تحت تاثیر قرار داد و احساسات مردم و حتی خود اعضا را هم برانگیخت. انرژی وال‌استریت از نادیده‌گرفتن افرادی تامین می‌شود که هر روزه خودشان را با بی‌عدالتی‌ای که رو به افزایش است مواجه می‌بینند. حتی بحث میلیاردهادلاری در میان است که برای حفظ بانک‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد و درست همین بانک‌ها خشم میلیون‌ها نفر را بر می‌انگیزد. حتی میلیارد‌هادلار خرج جنگ در عراق و افغانستان می‌شود در شرایطی که سرویس‌های اجتماعی مشکلات زیادی دارند که می‌توان با این هزینه‌ها آنها را برطرف کرد. مشکلات اقتصادی روی سکه‌ای است که به‌راحتی از این جنبش برداشت می‌شود ولی بحران سیاسی دموکراسی روی پنهان این سکه است که از انظار دور مانده است.» چامسکی در کنار این مسایل از مباحثی که باعث می‌شود نظارت و کنترل بیشتری بر خواسته‌های این مردم شود حمایت می‌کند. او معتقد است باید تعریف جدیدی برای این خواسته‌ها در نظر گرفته شود. کلاوس لگوی سیاست‌شناس آلمانی و پژوهشگر اجتماعی یکی دیگر از کارشناسانی است که می‌گوید تاثیر‌گذاری جنبش وال‌استریت بر کسی پوشیده نیست: «این جنبش اعتراضی دنبال تاثیرگذاری نمادین است و می‌خواهد به «وال‌استریت»، یعنی بزرگ‌ترین بازار مالی جهان کارت زرد نشان دهد و بگوید که ما با روندی که ده‌ها سال است در جریان است موافق نیستیم و خواهان تغییرات هستیم. جامعه مدنی، منادی اقتصادی است که هم در قلب سرمایه‌داری و هم در حاشیه‌های آن در خدمت سعادت انسان‌هاست و نه ارضای خود زندگی اقتصادی. ولی سرمایه‌داری اقتصاد را از بستر جامعه جدا کرده است. معنای این سخن آن است که ما نه صرفا با یک اقتصاد سرمایه‌داری، بلکه با یک جامعه سرمایه‌داری سروکار داریم. به دیگر سخن، سرمایه‌داری ساختارهای کل زندگی ما را حتی تا اعماق روابط عشقی معین می‌کند. جنبش اعتراضی «وال‌استریت را اشغال کنید» می‌خواهد به‌طور نمادین به بازارهای مالی بگوید: شما تحت کنترل هستید. ما شما را با دیدی انتقادی تحت نظر داریم و شما را به حال خودتان نمی‌گذاریم. این نکته اساسی است و تاثیر مشابهی در جنبش‌های اعتراضی دیگر دارد.» به گفته لگوی، جنبش اعتراضی آمریکا، از این دیدگاه با تظاهرات اعتراضی در تل‌آویو، قاهره یا مادرید دارای خویشاوندی است. این جنبش‌ها، مقاومت یک طبقه متوسط تحصیلکرده و فرهیخته علیه سیستمی است که آنان را به فقیرشدن تهدید می‌کند. دیوید هاروی نظریه‌پرداز اجتماعی درباره وال‌استریت معتقد بود: «زمان برای انقلاب علیه ضدانقلاب فرا رسیده است، انقلابی که می‌خواهد جامعه‌ای بسازد که در آن خدمات درمانی مردم کاملا در نظر گرفته شده باشد، آموزش‌وپرورش دیگر خصوصی نباشد و برای همه رایگان و دولتی باشد. در واقع می‌خواهد سیستم اجتماعی نوینی را جایگزین کند که با این سیستم موجود متفاوت است، سیستمی که صرفا در جهت منافع یک‌درصد بالایی جامعه قرار دارد، آن یک‌درصدی که در این شهر، سالی 57/3 میلیون‌دلار درآمد دارد.» او بر این باور بود «تنها راه به چالش کشیدن این قدرت، جنبش‌های وسیع توده‌ای است». وال‌استریت و رسانه‌های اجتماعی تجمع‌کنندگان در وال‌استریت، برای راحت‌شدن تحصنشان امکاناتی را در محل راه‌اندازی کردند. آنان چادرهایی را در محل برپا کرده بودند. مکانی برای دادن غذای مجانی به معترضان، کتابخانه‌ای برای مطالعه و پر کردن وقتشان و بخشی مخصوص وبلاگ‌نویس‌ها و کاربران اینترنتی. یکی دیگر از امکاناتی که این معترضان از آن استفاده کردند، پخش زنده اینترنتی اعتراض‌ها بود. فیس‌بوک هم پایگاه دیگر اطلاع‌رسانی برای معترضان وال‌استریت بود. در این صفحه معترضان خواسته‌های خود را در آن بیان می‌کردند و آخرین فعالیت‌هایشان را هم می‌نوشتند. شرح حال نویسی و قرار دادن عکس آن روی فیس‌بوک فعالیت دیگر معترضان بود. این عکس‌ها عمدتا شرح حال افرادی بود که به گفته خودشان خانه‌هایشان را از دست داده‌اند، وام‌های تحصیلی‌شان را باید تا سالیان سال بپردازند در حالی‌که بعد از فارغ‌التحصیلی شغلی در انتظار آنها نیست و کارمندانی که شغلشان را از دست داده‌اند و الان به جای یک شغل ثابت، چندین شغل نیمه‌وقت دارند. یکی دیگر از اعتراضات معترضان به پاداش‌های بی‌حساب و کتاب به مدیران بانک‌ها در آمریکا بود. اعتراض به این مساله در عکس‌ها و روی پلاکاردها دیده می‌شد. مثلا یک مشاور مالی در وبلاگش نوشته بود: «این مدیرانی که در اصل مهره سوخته بودند، پاداش‌های میلیون‌دلاری می‌گیرند که از درآمد کل زندگی یک کارگر آمریکایی هم بیشتر است. این برای مردم عادی مانند این است که به یکسری موجوداتی نگاه کنند که از یک فضای دیگری آمدند و این پاداش‌ها و ارقام برای مردم واقعی اصلا اتفاق نمی‌افتد. مردم معمولی آمریکا فکر می‌کنند که این پاداش‌های فوق‌العاده باید به آدم‌هایی داده شود که کارهای فوق‌العاده هم انجام می‌دهند نه این بانک‌هایی که مثل انگل هستند.» و در آخر هم گفته: «آمریکا الان بیدار شده و خشمگین هم است.» مارک بری دانشجوی دکترا یکی دیگر از افرادی بود که 17سپتامبر و همزمان با آغاز اعتراض‌ها در این محل حضور پیدا کرد. او در مورد چرایی این حرکت خود می‌گوید: «این یک نمایش محلی از یک اعتراض جهانی بود. از بحث درباره تداوم نابرابری و شکاف طبقاتی و بی‌عدالتی اقتصادی در آمریکا شروع شد که برای دهه‌ها حرفی از آن نبود. بعد ما به‌راحتی مثل یک تکه آشغال به حاشیه رانده شدیم. اما حالا فکر می‌کنم که نشان دادیم یک تهدید واقعی برای طبقه بالای جامعه شدیم. ما مهم شده‌ایم و آنها دیگر نمی‌توانند وجودمان را انکار کنند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.