میدان «لولو» نماد دموکراسیخواهی مردم بحرین
جاوید ثمودی
بناهای یادبود با هدف القای همبستگی و ایجاد حس هویت و تجربیات مشترک در یک جامعه ساخته میشوند. درواقع، دولتها سعی دارند تصویر خود در ذهن شهروندان جامعهشان را از طریق ساخت چنین بناهایی و بهبهانه رویدادهای تاریخی یا بزرگداشت اشخاص مهم ایجاد کنند. هرچند ممکن است که هدف اصلی ساخت این بناها به مرور زمان به فراموشی سپرده شود. بحرین نیز همانند سایر کشورهای حاشیه خلیجفارس پر از بناها و نمادهایی است که از تصاویر و اشکالی همچون مروارید، ماهی، صدف و سایر جانوران بیابانها تشکیل شدهاند؛ نمادهایی که بیشتر با هدف معرفی خاندان حاکم بحرین بهعنوان نماینده واقعی شهروندان بحرینی ساخته شده است؛ خاندانی که خود را حافظ هویتهای قبیلهای، مردانگی و طبقه حاکم سنی میداند. افزایش استفاده از تصاویر حاکمان بحرینی در اماکن و فضاهای عمومی بیشتر با هدف ایجاد تصویری خاص از دولت این کشور است؛ بهطور کلی، خاندانهای سلطنتی حاکم در بحرین و سایر کشورهای عربی با استفاده از سنتهای فرهنگی، ملیگرایی و ارزشهای سنتی در تلاش هستند تا خود را بهعنوان حافظان سنتها و ارزشهای عربی معرفی کنند. ساخت میدان لولو این میدان با
شکلگیری شورای همکاری خلیجفارس و همزمان با برگزاری سومین اجلاس شورای همکاری در بحرین در نوامبر سال ۱۹۸۲ میلادی افتتاح شد. در این اجلاس همچنین صندوق سرمایهگذاری خلیجفارس با سرمایه 1/2میلیارددلاری و یک مشارکت نظامی میان اعضا با عنوان نیروی سپر شبهجزیره تشکیل شد. سازه نمادین میدان مروارید از شش ستون قوسیشکل تشکیل شده بود که یک گوی سفید شبیه مروارید بر بالای آنها قرار داشت. این شش ستون، نمادی از شش کشور عربی حاشیه جنوبی خلیجفارس یعنی بحرین، کویت، اماراتمتحده عربی، عربستانسعودی، قطر و عمان بودند. این میدان موسوم به میدان شورای همکاری نیز بود و نماد مرواریدی (به نشانه بحرین) روی شش ستون به نشانه شش کشور عضو شورای همکاری خلیجفارس قرار داشت. مروارید نصبشده بر بالای این ستونها، نمادی از میراث مشترک این کشورها که اقتصادشان پیش از کشف نفت، وابسته به صید مروارید بود، محسوب میشد. تخریب میدان لولو میدان لولو یک ماه پس از آغاز اعتراضات شهروندان بحرینی صبح روز 18مارس 2011 توسط نیروهای دولتی تخریب شد. مقامهای بحرین این اقدام را برای سبک کردن بار ترافیکی میدان عنوان کرده و آن را به یک چهارراه
تبدیل کردند. شاید در یک نگاه سطحی و اولیه بتوان گفت دو دلیل مهم برای اقدام دولت بحرین در تخریب میدان لولو و تبدیل آن به چهارراه وجود داشت. نخست آنکه، مهمترین میدان منامه با نام جدید «میدان شهدا» به محلی محوری برای تجمعات مردمی تبدیل شده بود و این امر بهطور طبیعی بهنفع آلخلیفه نبود. دلیل دیگر تخریب نماد مهم شهر منامه، از بین بردن آثار اقدام نیروهای امنیتی دولت بحرین علیه مردم بحرین بود تا در صورت تشکیل کمیتههای حقیقتیاب بینالمللی هیچگونه اثری از اقدامهای آنان باقی نماند. اما دلایل دیگری نیز میتوان برای چنین اقدامهایی برشمرد. تخریب بناهای یادبودی همچون میدان لولو بحرین بهنوعی ایجاد محدودیت یا از بین بردن حافظه جمعی است، اقدامی که در روم باستان نیز صورت میگرفت. در آن دوره نیز تصاویر فردی که به حکم حکومتی محکوم میشد بهطور کامل از بین میرفت. صدور چنین حکمی به اینمعنا بود که نام فرد محکومشده از تمام نوشتهها و کتیبهها حذف میشد، تصویر او از مجسمهها پاک میشد و حتی خود مجسمهها نیز تخریب میشدند؛ گویی این مجسمهها خود آن فرد محکوم بودند. در تخریب میدان لولو نیز چنین روندی قابل مشاهده است.
تخریب بنای این میدان بهوضوح نشان داد که این بنای صامت که شاهد وقوع قیام مردم بحرین و در برههای نماد پیشرفت دولت بحرین بود، دیگر به دشمن حاکمان بحرینی تبدیل شده بود. از اینرو، همانند دوران روم باستان مجازات این بنا چیزی نبود بهجز تخریب و حذف. تغییر نام این میدان به تقاطع فاروق یا ایجاد مانع برای دسترسی به این میدان همگی نشان میدهد که خاندان سلطنتی در بحرین تلاش دارند تا روایتی دولتی از قیام مردم بحرین ارایه کنند. رژیم بحرین تمام تلاش خود را انجام داده تا نهتنها بنای فیزیکی، بلکه یاد و خاطره میدان لولو را نیز از بین ببرد. مقامهای بحرینی نسبت به نام میدان لولو حساسیت دارند و بر استفاده از نام رسمی آن یعنی «میدان شورای همکاری خلیجفارس» اصرار میورزند. هرچند این بنا بهطور فیزیکی حذف شده، اما میدان لولو نه از طریق دیوارنوشتهها یا لوگوی گروهها و احزاب بلکه از طریق هزاران تصویر موجود در اینترنت، کانالهای تلویزیونی و ویدیوهای موجود در اینترنت بار دیگر سر بلند خواهد کرد. اگرچه در برههای از زمان بنای موجود در میدان لولو تاریخ خاندان سلطنتی بحرین را به نوسازی اقتصادی کشور و تاریخ کشورهای حاشیه خلیجفارس
پیوند میداد، اما در زمان اعتراضهای مردمی به نمادی برای تلاش شهروندان بحرینی و البته اراده آنها برای رسیدن به دموکراسی و همچنین خشونت فزاینده مقامهای بحرینی تبدیل شده بود. این میدان در حقیقت اندیشه قیام بر ضد حاکمان سرکوبگر را به ذهن متبادر میکرد و الهامبخش انقلاب بحرین بود. به همین دلیل نیز دولت بحرین روز 18 مارس 2011 این بنا را با مواد منفجره از بین برد، چرا که میخواست این واقعیت را که میدان لولو نماد دموکراسیخواهی در بحرین است از اذهان جهانیان بهویژه مردم بحرین پاک کند. نسلهای آینده رابطه میان قدرت، خاطره و خشونت فیزیکی را در قیام بحرین به یاد خواهند آورد. رژیم بحرین با تخریب این بنای یادبود بخش عمدهای از مشروعیت خود را نیز از بین برد. درواقع، این اقدام تنها موجب تقویت خاطره جمعی بحرینیها درخصوص این میدان شد. میتوان گفت روح آزادی از آن میدان همچنان الهامبخش شهروندان بحرینی است. هرچند، میدان لولو تخریب شده و از بین رفته است، اما مطالبات دموکراسیخواهانه مردم بحرین همچنان ادامه دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.